Hoe oordeelt God over de zelfmoord-terrorist?

Na zelfmoordaanslagen als in Sint-Petersburg en onlangs in Londen blijft de samenleving machteloos achter. De daders ontlopen berechting, zij geloven dat ze in een paradijs voor hun daden worden beloond. Maar hoe denken andere gelovigen hierover? Rabbijn Menachem Sebbag, bisschop Gerard de Korte en imam Aboe Ismail met het antwoord op die vraag.

Imam Aboe Ismail, bisschop Gerard de Korte en rabbijn Menachem Sebbag. Beeld Mike Roelofs

Rabbijn Menachem Sebbag

Amsterdamse joodse gemeenschap AMOS en hoofdkrijgsmachtrabbijn

'Natuurlijk is mensen doden verschrikkelijk, het walgelijkste dat er bestaat. Wij kunnen de actie veroordelen, maar alleen God kan oordelen over de persoon. Hij kent alle facetten van een leven. Een jongen die een aanslag pleegt, kan dat gedaan hebben onder invloed van een ander, hij kan zijn gehersenspoeld met beloften van een paradijselijk hiernamaals. Is hij persoonlijk verantwoordelijk voor zijn daad? Hem wacht een oordeel, maar dat geldt evengoed voor jou en voor mij.

Tekst gaat verder onder de foto.

Menachem Sebbag. Beeld Mike Roelofs

'Joden geloven in een ziel die na het leven vertrekt naar een tijdloos bestaan. De ziel is in essentie een stukje goddelijkheid. De ziel is zuiver, maar wordt door acties op aarde vervuild. Na het leven moet de ziel worden gereinigd. In sommige joodse teksten wordt gesproken over hellevuur, een vuur waar de ziel doorheen moet om weer zuiver te worden. Daarom zeggen we na iemands dood een jaar lang elke dag de kaddisj, de overtuiging is dat daarna de ziel is gereinigd. Maar zeker weten we het niet, want wat betekent een jaar in een tijdloos bestaan?

'Het joodse gedachtengoed kent veel mooie theologische discussies, maar op de meeste vragen hebben we geen absolute antwoorden. In de Vijf Boeken van Mozes, de Thora, wordt het woord 'hiernamaals' niet genoemd. In de andere joodse geschriften - de profetische teksten, de mondelinge leer, de kabbalistische leer - vind je wel teksten over bijvoorbeeld de komst van de Messias, de concepten hel en hemel, de duivel, het einde der tijden, gilgul, reïncarnatie. Leuk om over te fantaseren en discussiëren, maar in het dagelijkse belijden van ons geloof maakt het niet uit. Wat essentieel is voor mijn bestaan, is dat ik een schepping ben van God en dat Hij voor mij een opdracht heeft in het aardse leven.

'De Thora, het boek dat ons door God is gegeven, is toegespitst op hoe je je hier op aarde moet gedragen. Doe je dat goed, dan word je beloond, zo niet, dan word je bestraft. Hoe dat precies werkt, in dit leven of het volgende leven, weten we niet. De regels die je moet volgen zijn wel duidelijk, ze zijn uitgebreid beschreven: hoe ik me moet wassen voor het eten, welk gebed ik moet zeggen, hoe ik mij moet kleden, dat ik behulpzaam moet zijn voor anderen. Dat is mijn taak in het leven.

'We volgen de regels van ons geloof, maar dat is geen garantie voor een plek in het hiernamaals. Alleen een goddelijk wezen kan dat beoordelen. Ook is het hiernamaals niet alleen voorbehouden aan joden. Het idee dat één specifieke groep de doelstelling van deze schepping is, is absolute onzin. Het Joodse volk wordt het verkoren volk genoemd omdat het de opdracht van God heeft gekregen om Zijn bestaan uit te dragen, niet omdat er een intrinsiek verschil is met andere volkeren. Diezelfde taakstelling geldt voor de hele mensheid.

'We hoeven niet alles te begrijpen om toch te vertrouwen. Bij geweld en leed put ik troost uit de overtuiging dat het leven een logica kent. Ik kan geen vliegtuig besturen en begrijp niet precies hoe een vliegtuig werkt, maar ik vertrouw wel de piloot. Dat geeft veel rust. Wij geloven stellig dat God niet alleen de grote lijnen bestuurt, maar ook de kleine bewegingen. Het leven is niet willekeurig, ergens bestaat er orde in de wanorde.'

Tekst gaat verder onder de foto.

Gerard de Korte. Beeld Mike Roelofs

Bisschop Gerard de Korte

Bisdom Den Bosch

'In de Bijbel wordt gesproken over een heilsverlangen van God. Hij heeft ons geschapen en Hij zal ons tot voltooiing brengen. Christus is uit de dood opgestaan en degenen die met hem verbonden zijn mogen hopen op een thuiskomen bij God. Maar er wordt ook gesproken over het verloren gaan van de ziel. Dit geldt mogelijkerwijs voor mensen die groot kwaad hebben begaan, zoals de daders van aanslagen, moordenaars met tientallen levens op hun geweten. Zij zelf denken naar het paradijs te gaan, in de christelijke traditie is eerder de gedachte dat ze definitief van God gescheiden zullen zijn.

'Wij proberen het Godsgeheim met menselijke woorden te benaderen. De grote theologen hebben altijd geweten dat onze woorden tekortschieten. Het verloren gaan, wordt in de Bijbel omschreven als hel, straf, vuur, branden, dat soort beelden worden opgeroepen. 'Daar zal geween zijn en tandengeknars', zo staat er.

'De kerk is op dit moment heel voorzichtig over het uiteindelijke heil of onheil van mensen. In de katholieke traditie zie je ook wel de hoop dat ook daders, mensen die zwaar gezondigd hebben, bij God vergeving vinden en bij Hem thuis zullen komen. Uiteindelijk beseffen christenen dat God het laatste woord heeft.

'In het katholieke geloof bestaat tussen hemel en hel, tussen definitief bij God zijn en definitief van Hem gescheiden zijn, een tussencategorie, het vagevuur. In het Latijn het purgatorium, een plaats waar mensen die door het leven kwetsuren hebben opgelopen een periode van loutering moeten doormaken voordat zij de heilige God kunnen aanschouwen. Het liefdesvuur van God verbrandt wat waardeloos was, zodat wat goed is blijft bestaan.

'Maar hebben mensen die zo hun verantwoordelijkheid en vrijheid misbruiken nog het recht om bij God te komen? Extreme voorbeelden zijn Hitler en Stalin, verantwoordelijk voor de moord op miljoenen mensen. Een theoloog heeft gezegd: wat zou het mooi zijn als Adolf Hitler nu met Joodse kinderen een maaltijd zou houden en hij hun het eten zou opscheppen. Dat heeft iets naïefs maar ook iets heel moois.

'Een belangrijk argument tegen deze theologische positie is dat die kan leiden tot moreel relativisme. Het doet er niet toe hoe je leeft, of je nu moeder Teresa of Hitler bent, uiteindelijk komt het goed. Toch leeft de gedachte op dit moment in de katholieke kerk. Een aardse vader kan ontzettend veel vergeven als het zijn eigen kinderen betreft. Misschien is God als hemelse Vader bereid, na een loutering of straf, uiteindelijk alle mensen te aanvaarden, ook diegenen die heel groot kwaad hebben gedaan.

'De paus heeft gebeden voor de daders, zoals de heilige Stefanus, de eerste christelijke martelaar, bad voor zijn vervolgers. Ook na de moord op de Franse priester heeft de katholieke kerk opgeroepen om contact te blijven zoeken met moslims. Geen vergelding, geen geweld. We horen bij elkaar, we moeten ons niet uit elkaar laten spelen door extremisten. We zijn allemaal schepselen van God. Ons mens-zijn verbindt ons ondanks levensbeschouwelijke of godsdienstige verschillen.'

Tekst gaat verder onder de foto.

Aboe Ismail. Beeld Mike Roelofs

Imam Aboe Ismail

Moskee en stichting As-Soennah in Den Haag

'Het woord zegt het al: zelfmoord, zelfdoding. Dat wordt binnen de islam gezien als een moederzonde, een zonde die aanleiding geeft om naar de hel te gaan. In an-Nisaa', het hoofdstuk van de vrouwen in de Koran, staat: 'Dood jezelf niet. Voorwaar, Allah is meest genadevol voor jullie.' Zelfs als iemand op sterven ligt en verschrikkelijk lijdt, mag hij niet zijn leven beëindigen. Hij mag iets innemen om de pijn te verzachten, maar niet een eind aan zijn leven maken. Want God geeft het leven en neemt het leven. In een overlevering vertelt de profeet dat iemand die zichzelf met een voorwerp doodt op de dag des oordeels de hel binnentreedt om daarin zichzelf steeds opnieuw op dezelfde wijze te doden, tot in de oneindigheid.

'Sommige zondaars, al naar gelang de ernst van hun zonde, kunnen na een periode van straf in de hel alsnog naar het paradijs gaan. De pleger van een grote zonde, zoals zelfmoord, verdient sowieso een ontzettend lang verblijf in de hel. Het leven in het hiernamaals kent geen einde, maar er bestaat wel zoiets als tijd. En geloof me, in de hel duurt die tijd heel lang.

'Tot de dag des oordeels aanbreekt, verblijven alle doden in hun graf. Als die dag komt, dan zullen zij worden opgewekt en zal de tijd in het graf aanvoelen alsof het een dag of een dagdeel is geweest, alsof het niks was.

'Naast het feit dat een zelfmoordterrorist zichzelf doodt, doodt hij ook onschuldige mensen. Hij moet zich daarom op de dag des oordeels zowel verantwoorden tegenover God als tegenover de slachtoffers. Op die dag moet hij alles vereffenen met de mensen die hij onrecht heeft aangedaan. Wie is vermoord, zal zijn moordenaar bij de kraag grijpen en hem meetrekken naar de troon van God. Het slachtoffer zal zeggen: God, deze persoon heeft mij gedood, nu wil ik mijn recht krijgen. Dat geldt voor moslims en niet-moslims. In de overleveringen spreekt de profeet over een niet-moslim die door een moslim wordt gedood. De profeet zegt: degene die hem doodt - degene die mensen doodt met wie wij veilig samenleven - zal de geur van het paradijs niet ruiken. Een niet-moslim haalt zijn recht zeer zeker bij een moslim. Schulden tussen mensen worden vereffend.

'De jongens die aanslagen plegen zijn misleid door anderen of door hun blinde driften en valse verlangens. Ja, de Koran kent echte martelaren die sterven voor het geloof, maar dat zijn deze jongens niet. God zegt in de Koran: ga te raden bij de mensen van kennis. Ze hebben niet de moeite genomen om bij de juiste mensen aan te kloppen.

'Ik kan me voorstellen dat nabestaanden van slachtoffers ontzettend veel leed hebben. Wees gerust, op de dag des oordeels zal iedereen zijn recht halen. Dus ook jullie.

'Extremisten willen tegenstellingen creëren, geloof ze niet. Moslims en niet-moslims hebben altijd vredig naast elkaar geleefd. God zegt in hoofdstuk al-Anfaal van de Koran: 'En als zij naar vrede neigen, neig daar dan ook naar.' Wij leven in tijden van vrede, zeker hier in Nederland, daar moeten we zuinig op zijn.'

Imam Aboe Ismail wilde alleen onherkenbaar op de foto. Niet hijzelf maar de uitleg van het geloof moest centraal staan.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.