Hoe ook Trumps belastingplan helemaal voorbijgaat aan het belang van de kleine man

Kandidaat Donald Trump zette ze op de voorgrond, de vergeten mensen van Amerika. Maar in de grote belastingherziening die in de nacht van vrijdag op zaterdag door de Senaat werd aangenomen, staan zij weer gewoon achteraan.

President Donald Trump. Beeld photo_news

De aanname van het plan door de Senaat, met 51-49, is het eerste grote wetgevende succes van Trump en zijn Republikeinse meerderheid. Ze hadden het nodig, na de twee mislukte pogingen Obamacare te verwerpen. Een belastingherziening stond ook op het lijstje beloften. Maar dit was niet de herziening die Trump beloofde.

Trump werd Republikeins presidentskandidaat met een on-Republikeins programma. Met zijn economische populisme haalde hij een beslissend deel van de (witte) onder- en middenklasse van Amerika over om op hem te stemmen. Er zouden heffingen komen op goedkope import, er zouden grote investeringen worden gedaan in infrastructuur, de uitkeringen zouden niet worden aangetast en de hogere inkomens zouden extra worden belast. Zeker die 'hedgefonds-jongens, die zullen gaan betalen'.

Beschermheer

Er komt niets van terecht. Trump is niet de beschermheer van de kleine man maar de dienaar van het grote geld gebleken, met zijn dereguleringsagenda en Goldman Sachs-kabinet en honderden benoemingen van ex-lobbyisten in Washington. Het moeras is eerder gevuld dan gedraineerd. En het zijn juist de bedrijven en de allerrijksten die gaan profiteren van het belastingplan dat vrijdagnacht overhaast werd goedgekeurd. Dit is het plan van geldschieters zoals de gebroeders Koch, waarvan Trump niets zei te moeten hebben tijdens de campagne. Dit zijn de mannen waar de Republikeinen nog steeds naar luisteren.

Het plan is een injectie in de ongelijkheid. Als alle tijdelijke zoethouders zijn afgelopen, in 2027, is het resultaat een grote verschuiving van arm naar rijk: dan betalen modale inkomens tussen de 40.000 en 50.000 dollar samen 5,3 miljard dollar meer belasting, en krijgen de inkomens boven een miljoen er 5,8 miljard dollar bij. Zo'n 62 procent van de totale belastingverlagingen zal terechtkomen bij de rijkste 1 procent van de bevolking, zo heeft het Tax Policy Center uitgerekend. Er zijn speciale voordelen voor de rijken, zoals de afschaffing van de successierechten en de lagere belasting voor vennootschappen zoals die van Trump zelf. Wat er aan voordeeltjes inzitten voor lagere inkomens, wordt weer opgeheven door de afschaffing van de verplichte zorgverzekering.

Om die reden is het belastingplan weinig populair - twee op de drie Amerikanen vinden dat de scheve welvaartsverdeling moet worden aangepakt. Politiek gezien is de herziening echter slim verpakt. Aanvankelijk gaat iedereen erop vooruit. Dat dit douceurtje in 2019 voor de armste Amerikanen 50 dollar bedraagt en voor de rijkste 1 procent 34.130 dollar, is een nuance die de Republikeinen verloren zullen laten gaan in een simpele algemene boodschap: ze hebben de belastingen voor iedereen verlaagd.

Protest tegen de belastinghervormingen op Wall Street. Beeld reuters

Trouw aan zichzelf

Daarmee zijn de Republikeinen trouw aan zichzelf. Belastingverlagingen zijn sinds de jaren tachtig het mantra van rechts Amerika, omdat die volgens hen de basis vormen van economische groei. Hun model van de economie is een lekkende torenflat: de champagne die in het penthouse over de badrand stroomt, druppelt uiteindelijk bij de kelderbewoners door het plafond. Als die hun kopjes op de juiste plekken neerzetten, profiteren ze ook mee van het feest.

Dit trickle-down mechanisme werkt niet zoals gehoopt, bleek de afgelopen decennia. De grotere welvaart aan de top wordt niet zozeer in consumptie gestoken, maar grotendeels geïnvesteerd in aandelen en vastgoed, waar gewone Amerikanen nauwelijks van profiteren. De grotere bedrijfswinsten komen maar voor een vierde (aldus het Congressional Budget Office) tot een vijfde (het Tax Policy Center) bij de werknemers terecht; de rest blijft bij de investeerders hangen.

De Republikeinse belastingaanpassingen hebben de welvaartsverschillen dan ook vooral vergroot. In 1980, voordat Ronald Reagan als president aantrad, verdiende de rijkste 1 procent van Amerika 10 procent van al het geld. Nu is dat twee keer zo veel.

President Trump praat met de pers. Beeld epa

Religieus geloof

'Dat doorsijpelen is ofwel een religieus geloof, een geloof waar geen enkel bewijs van het tegendeel iets aan kan veranderen, ofwel een cynisch argument dat alleen gebruikt wordt omdat ze meer geld voor henzelf willen', aldus Nobelprijswinnaar Jospeh Stiglitz vorige week tegen The New York Times.

Een ander mechanisme waar Republikeinen altijd vergeefs op rekenen, is dat de gederfde inkomsten van de belastingverlaging automatisch worden terugverdiend. Ook zaterdag zei de Republikeinse fractieleider in de Senaat Mitch McConnell dat de belastingverlaging 'budgetneutraal' is, of zelfs 'meer dan dat'. Maar het Congressional Budget Office, de parlementaire rekenkamer, kwam vrijdag uit op een extra overheidsschuld van 1400 miljard dollar over een periode van tien jaar.

Die berekeningen werden grotendeels genegeerd. Er was één Republikein die om deze reden tegenstemde. 'Dit verdiept de schuld voor toekomstige generaties', zei Bob Corker uit Tennessee. Maar voor veel Republikeinen tellen cijfers niet meer, zeker niet van federale instituten die in hun ogen per definitie partijdig zijn. 'We zullen zien wie er gelijk krijgt', zei McConnell over de voorspelde stijging van de schuld. Als de rekenaars over een paar jaar alsnog gelijk krijgen, is de kans groot dat budgetvaste Republikeinen zich alsnog zorgen gaan maken over het oplopende tekort. Dan zullen ze niet wijzen op de teruggelopen (belasting)inkomsten, maar op de hoge uitgaven. Een logische oplossing is dan: bezuinigingen. Die vooral de armere Amerikanen zullen treffen.

Snoepje

Dat is allemaal klassiek Republikeins, en dus gingen de dissidenten die zich eerder dit jaar tegen de overhaaste ontmanteling van Obamacare keerden nu gewoon mee met de partijlijn. Ja, ze kregen soms een kleine concessie: Jeff Flake, de vertrekkende senator uit Arizona die in oktober een vlammend betoog hield tegen het Trumpisme, werd nu gelijmd met een vage belofte om immigrantenkinderen te gedogen. Lisa Murkowski uit Alaska zag haar lang gekoesterde wens in vervulling gaan om naar olie te kunnen gaan boren in het beschermde wildreservaat aan de noordkust. Susan Collins uit Maine kreeg een aftrekpost voor de middeninkomens, maar slikte de (verkapte) ontmanteling van Obamacare die in het belastingplan verstopt zit.

En John McCain, die in 2001 nog tegen een belastingplan van George W. Bush had gestemd en in juli beslissend zijn duim omlaag hield bij de verwerping van Obamacare, stemde nu gewoon voor. Ook al was er weer van alles aan te merken op de procedure, met lobbyisten die het wetsvoorstel in de uren voor de stemming met de pen van wijzigingen voorzagen.

Huis van Afgevaardigden

Nu moeten het Huis van Afgevaardigden, dat al eerder groen licht gaf aan zijn versie van het belastingplan, en de Senaat het eens worden over een definitief wetsvoorstel. En dan is de vraag hoe ze het gaan verkopen, met de tussentijdse verkiezingen volgend jaar voor de deur.

Want de Democraten zullen er meedogenloos op hameren, en misschien ook dat nieuwe radicale Republikeinse kandidaten, aangevoerd door Trumps voormalige ideoloog Stephen Bannon, hun pijlen op de rijken zullen richten. Maar misschien dat de Republikeinen het gebrek aan economisch populisme compenseren met het meer onderbuikgerichte populisme waarmee Trump ook groot is geworden.


Wat is nu écht belangrijk in de stroom aan nieuws rondom Trump, en wat is vooral afleiding? De Volkskrant brengt orde in de chaos met het Trumpfilter.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden