Hoe onderscheid je een Schotse Yes-stemmer van een No-stemmer?

Morgen is het zo ver: Schotland spreekt zich in een referendum uit over onafhankelijkheid. Het Yes-kamp is een stuk luidruchtiger dan het No-kamp, constateert correspondent Patrick van IJzendoorn vanuit de hoofdstad Edinburgh. Maar hoe kun je een Yes-stemmer nog meer onderscheiden van een No-stemmer?

Schotse modellen maken hun voorkeur op ludieke wijze bekend voor het Schotse parlement in Edinburgh. Beeld reuters

In de Volkskrant schrijft Van IJzendoorn vandaag: 'De relatieve rust in de welvarende hoofdstad staat in schril contrast met de anekdotische berichten over het grimmige karakter dat de campagne de laatste weken heeft aangenomen. Wie aan zijn auto een Yes- of No Thanks-vlag bevestigt, moet rekening houden met vlagen van woede bij andere automobilisten. Campagneborden werken als een rode lap op een stier, met name die van het No Thanks-kamp.'

De voorstanders van onafhankelijkheid zijn inderdaad een stuk feller dan de tegenstanders, bevestigt Van IJzendoorn vanaf een terras in Edinburgh. 'Dat is ook niet zo gek. Het is veel makkelijker om vóór onafhankelijkheid te strijden dan te pleiten voor de status-quo.'

Dat verklaart ook de overheersende hoeveelheid Yes-stickers die op lantarenpalen, standbeelden, huizen en dieren zijn geplakt. Terwijl: het andere kamp is nagenoeg even groot. De peilingen voorspellen dat de 307 jaar oude Unie tussen Engeland en Schotland de stemming nipt zal overleven, al is het tegendeel ook geregeld beweerd.

'Het No-kamp is wat minder activistisch', zegt Van IJzendoorn. Op straat zie je bijna alleen wat kraampjes van Yes-stemmers. Veel zijn dit er niet. No-stickers zijn vaak beklad. Het motto van de Yes-stemmers is 'confess to conversation' (vrij vertaald: overtuig via conversatie). Dat doen ze ook volop, vooral via sociale media. Twitter en Facebook zijn heel belangrijk voor dit kamp.'

Onderscheid
De verdeling tussen de ja en nee-stemmers loopt via verschillende lijnen: welvaartsniveau, geslacht en geografie bijvoorbeeld. 'Het Yes-kamp bestaat voornamelijk uit teleurgestelde socialisten', aldus Van IJzendoorn. 'Je zou ze kunnen vergelijken met Nederlandse SP-stemmers. Ze geven de voorkeur aan een linkse regering. Het zijn vooral jonge mannen, tussen de 25 en 40 jaar. Ook veel studenten maken onderdeel uit van het Yes-kamp.'

'In het No-kamp zitten bejaarden', vervolgt Van IJzendoorn. 'Die stemmen tegen onafhankelijkheid uit angst voor hun pensioenen. Ze willen weinig aan de toekomst veranderen. Anders dan de jongeren, die hun hele toekomst nog voor zich hebben. Vrouwen zijn, met het oog op het huishoudboekje, eerder geneigd om tegen te stemmen. Die kiezen voor veiligheid.'

Geografisch gezien zijn de gebieden aan de Engelse grens tegen onafhankelijkheid. De westelijke eilanden en de Hooglanden behoren tot het ja-kamp. 'De arme steden, zoals Dundee en Glasgow, zullen waarschijnlijk 'nee' stemmen. Edinburgh, de welvarende hoofdstad, neigt naar 'ja'. Een stad als Aberdeen is verdeeld.'

Een overtuigd yes-stemmer in het centrum van Glasgow. Beeld getty
Een No-teken naast de A68, vlakbij de Schotse grens met Engeland. Beeld AFP

Aan de vooravond van het referendum is het rustig in Edinburgh. Er zijn geen knokpartijen op straat, de verhitte discussies blijven uit. Van IJzendoorn: 'Naast mij op het terras zitten vier Schotten heel kalm, met een groot glas bier voor zich, te praten over de onafhankelijkheid.'

Murdoch twijfelt
Voor de hevige debatten, moet je de televisie aanzetten. Daar wordt heel wat afgeschreeuwd, vooral door de Yes-stemmers. Ook de Schotse kranten verbloemen hun voorkeur niet. 'Die zijn eigenlijk allemaal tegen onafhankelijkheid', zegt Van IJzendoorn. 'Behalve dan The Sunday Herald; dat is de enige Yes-krant. De Schotse Sun houdt zich op de achtergrond. Dat is opvallend, want die krant is eigendom van mediamagnaat Rupert Murdoch. Hij is goed bevriend met de nationalistische politicus Alex Salmond, maar aan de andere kant is hij tegen de socialisten. Ook heeft Murdoch, die van Schotse afkomst is, een hekel aan Cameron (de Britse premier) en de politieke elite. Op Twitter heeft hij aangegeven dat hij twijfelt.'

Volgens Van IJzendoorn kunnen we de uitslag vrijdag bij het ontbijt verwachten. 'De pubs blijven voor de eerste keer de hele nacht open. De pinautomaten zijn al bijgevuld. Als het ja-kamp wint, verwacht ik feest, maar misschien ook rellen. Waarschijnlijk wordt het totale chaos.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.