Hoe om te gaan met Rutger Castricum: Zo word je 'geen Ella Vogelaar'

De angst van menig politicus: opbotsen tegen Rutger Castricum. 'Hoe voorkom ik dat ik een Ella Vogelaar word?', is een van de meest gestelde vragen aan mediatrainers. Nou, zo dus.

Rutger Castricum bij het gebouw van de Tweede Kamer. © ANP

Die Haagse mediawerkelijkheid lijkt harder dan ooit. Op het Binnenhof verdringen camera's en microfoons zich en staan politiek verslaggevers met pittige beleidsvragen zij aan zij met de provocerende vragen van PowNed en De Jakhalzen.

Aan de politicus de taak oneliners uit de mouw te schudden, gevat te zijn en tussendoor ook nog het eigen verhaal over te brengen. Ze worden daarin geholpen door mediatrainers. Wat werkt wel en wat werkt niet? Vijf lessen van drie bekende mediatrainers.

1. Doseren, doseren
Het is verleidelijk elk mediamoment aan te grijpen om je zichtbaarheid als politicus te vergroten. 'Niet doen', zegt oud-parlementair verslaggever Eva Kuit, die met haar bedrijf Mediavrouw mediatrainingen verzorgt. 'Doseren, doseren, doseren.' Ze noemt Henk Bleker en vroeger Ronald Plasterk als politici die te veel aanwezig zijn. 'Juist bij vlotte verhalenvertellers als Plasterk en Bleker bestaat het gevaar dat het een trucje of karikatuur wordt. De strategie van Geert Wilders is tegenovergesteld. Hij kiest heel bewust waar hij op ingaat en waarop niet.'

'Niet bij elk quasibelangrijk onderwerp 30 microfoons onder je neus en 15 camera's in je oog laten duwen', zegt ook mediatrainer Ton Planken van Ton Planken Communicatie. 'Politici zouden het journaille ook eens moeten durven trotseren. Hijgerig journalistiek Den Haag vormt geen natuurverschijnsel waartegenover je als politicus machteloos staat.'

2. Regie over de roze microfoon

De angst van menig politicus: in de wandelgangen opbotsen tegen Rutger Castricum. 'Hoe voorkom ik dat ik een Ella Vogelaar word?', is volgens de mediatrainers een veelgehoorde vraag. 'Het lastige met Rutger Castricum is dat hij sterk is in het bepalen van het speelveld: hij bepaalt de vragen, de toon en de lengte van het gesprek', zegt mediatrainer en oud-journalist Leo de Later. 'De truc is om deels mee te gaan in de flow van vragen, maar op de juiste momenten afstand te nemen en naar je eigen verhaal te sturen.'

Volgens De Later had Femke Halsema, voormalig fractievoorzitter van GroenLinks, dat goed in de vingers. 'Met haar lichaamstaal, zoals de bekende glimlach en sterk oogcontact. Ze wendde zich letterlijk tot Rutger. Let maar eens op hoe veel politici half afgewend staan of geforceerd proberen door te lopen. Halsema nam de vragen serieus, en gaf kort antwoord. Vooral in dat laatste zit hem de truc. Hiermee wist Halsema de regie over te nemen. Rutger moet daardoor zelf aan het werk.'

3. Oeps, dat weet ik niet
Het bekendste pijnlijke mediaoptreden van Job Cohen in 2010 als PvdA-fractievoorzitter was het vraaggesprek met journalist Twan Huys in het programma Novain 2010. Huys vroeg Cohen of hij de hoogte wist van de Nederlandse hypotheekschuld. Cohen wist het niet en blokkeerde.

'Er was niets aan de hand geweest als hij allereerst in alle ontspannenheid had geantwoord dat hij dat nu even niet paraat had', zegt Leo de Later. 'Sterker nog, dat was menselijk en dus sympathiek geweest. Zijn servicegerichtheid was hier de valkuil: u vraagt mij wat en daar hoor ik antwoord op te geven. Enige distantie tot de vragensteller had hem geholpen.'

Volgens De Later slaagde Cohen er pas op zijn laatste persconferentie in de regie te nemen. 'Sommige vragen liet hij simpelweg onbeantwoord. Maar dat gebeurde dan wel met het gezicht als een oorwurm, terwijl je zoiets moet doen met een kwinkslag.'

4. Durf fout te zijn
Fouten maken, inconsequent zijn of je als een hork gedragen; volgens mediatrainer Eva Kuit kun je dat als politicus wel degelijk maken zonder dat je daarvoor genadeloos wordt afgestraft. 'Maar het werkt alleen wanneer de politicus er zelf vrede mee heeft.' Want zodra een politicus zich schuldig voelt omdat iets niet lukt en dat probeert te maskeren, is dat direct voelbaar. 'Een gevoel dat de kijker overneemt.'

5. Lichaamstaal

Een spichtig tongetje langs de droge lippen of verkondigingen dat je de zaak onder controle hebt terwijl de ogen heen en weer schieten. 'Hóe je iets zegt, is belangrijker dan wát je zegt', benadrukt Eva Kuit het belang van lichaamstaal. Een interview brengt spanning met zich mee en dan steken vastgeroeste eigenschappen de kop op: dichtklappen of juist gehaast praten. 'Dan staat of valt het met een goed basisverhaal, dat je van haver tot gort kent', zegt Kuit.

Ton Planken noemt het 'geleuter' over lichaamstaal 'gebakken lucht'. 'De essentie is een visie gebracht op een kalme, betrouwbare manier. Waar je handen op dat moment zitten, moet je worst wezen.' Planken noemt Rutte als voorbeeld. 'Waarom viel Rutte zo op, toen hij aantrad? Omdat zijn verschijning zo'n verademing was na dat onbegrijpelijke gebrabbel van zijn voorganger. Maar dat was média-opluchting, en electoraal niet doorslaggevend.'

Lees het hele verhaal in de Volkskrant.


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden