VIJF VRAGEN

Hoe nu verder na de wending in oorlog Tigray?

Sinds november vorig jaar woedt een mensonterende oorlog tussen Ethiopië en de deelstaat Tigray. Ineens kreeg die deze week een wending. De rebellen heroverden hun hoofdstad, de regering kondigde een wapenstilstand af. Wat weten we tot nu toe?

Een inwoner van Tigray, in de buurt van Mekelle, krijgt medische hulp na een luchtaanval een paar dagen geleden. Beeld AFP
Een inwoner van Tigray, in de buurt van Mekelle, krijgt medische hulp na een luchtaanval een paar dagen geleden.Beeld AFP

Wat is er precies gebeurd bij de verovering van de regionale hoofdstad?

Tot ieders verrassing namen de Tigrese opstandelingen maandag Mekelle in, de regionale hoofdstad van Tigray. De stad met zo’n 500 duizend inwoners was aan het begin van de oorlog, in november 2020, in handen gekomen van het Ethiopische regeringsleger. Op beelden van maandagavond is te zien hoe inwoners de rebellen verwelkomen met vuurwerk op straat en zwaaiend met de roodgele vlag van Tigray. De rebellen zelf lieten in een verklaring weten dat ze ‘volledige controle’ hebben over ‘onze geliefde hoofdstad’.

Gevechten vonden er tijdens de inname van Mekelle niet plaats, zo lijkt het. Volgens buitenlandse hulpverleners en andere ooggetuigen namen soldaten van het Ethiopische leger de benen toen duidelijk werd dat de rebellen in aantocht waren. Ook het interim-

bestuur van Tigray, dat in de afgelopen maanden handelde in opdracht van Ethiopië’s centrale regering, sloeg op de vlucht. Het interim-bestuur zou er toen al bij de centrale regering op hebben aangedrongen om een eenzijdig staakt-het-vuren uit te roepen, wat de regering later op de dag ook deed. Dit zou ook kunnen verklaren waarom er geen geweld werd gebruikt. Ethiopische soldaten maakten zich volgens ooggetuigen nog wel schuldig aan plunderingen tijdens hun aftocht. Zo namen ze communicatieapparatuur mee uit het kantoor van VN-organisatie Unicef.

Welke gevolgen heeft dit voor de oorlog in Tigray?

Het door de Ethiopische regering afgekondigde staakt-het-vuren moet, volgens de officiële lezing, de zwaar getroffen bevolking van Tigray in staat stellen hun akkers te bewerken en hulpverleners de gelegenheid geven om ongestoord hun werk te doen. Bovendien zou Ethiopië ‘toenadering’ kunnen zoeken tot Tigrese leiders die openstaan voor ‘vrede’. De wapenstilstand moet tot september duren.

Of de rebellen hier ook voor voelen, is voorlopig de vraag. Het is wachten op een concrete reactie van hun kant. Direct na hun inname van Mekelle lieten ze vooral krijgshaftige geluiden horen: we zullen niet rusten voordat heel Tigray ‘vrij’ is, onze vijanden eindigen op het ‘kerkhof’.

De Tigrese strijders voelen zich gesterkt nadat ze in november vorig jaar zelf nog op de loop moesten. De Ethiopische premier Abiy Ahmed lanceerde toen een groot offensief tegen de bestuurders van Tigray die hadden geweigerd om Abiy’s gezag nog langer te erkennen. De bestuurders, van het Tigrese Volksbevrijdingsfront (TPLF), hadden zelf lange tijd de centrale macht in Ethiopië in handen gehad en werkten het gezag van Abiy actief tegen.

Na de overname van Mekelle in november 2020 begonnen de Tigreeërs aan een guerrillastrijd, waarin ze profiteerden van hun gedegen kennis van het landschap en van de steun van een flink deel van de bevolking. Dit heeft ze nu een succes opgeleverd.

Het Ethiopische staakt-het-vuren wordt ronduit sceptisch bekeken door Ethiopië-expert Alex de Waal. De onderzoeker van de Amerikaanse Tufts University spreekt zelfs van ‘een loze verklaring’. De Waal waarschuwt dat Ethiopië een wapenstilstand kan gebruiken om het leger te hergroeperen en herbewapenen, om vervolgens opnieuw in de aanval te gaan. Een staakt-het-vuren maakt bovendien nog geen einde aan de ‘bezetting’ door Eritrea, aldus De Waal.

Wat heeft Eritrea ermee te maken?

Het leger van de Eritrese president Isaias Afewerki wordt verantwoordelijk gehouden voor veel van het geweld tegen de Tigrese bevolking. Ruim twintig jaar geleden vocht Afewerki een bloedige grensoorlog met Tigray uit, en nu is hij bezig met een verwoestende wraakactie. Zijn soldaten bezetten flinke delen van Tigray, en het is maar de vraag of Afewerki zich iets gelegen laat liggen aan het staakt-het-vuren van Ethiopië. Afewerki trok vorig jaar dan wel samen met Ethiopië ten strijde, hij voert in de praktijk zijn eigen agenda uit in Tigray.

Volgens De Waal is de vraag ook of de Tigrese strijdkrachten, na de aftocht van de Ethiopische troepen uit Mekelle, hun pijlen volop op het Eritrese leger gaan richten. In dat geval kan het conflict in Tigray weer volop oplaaien.

Welke rol speelde het TPLF in de oorlog tot nu toe?

Ook de Tigrese strijders worden door bijvoorbeeld de VN verdacht van ernstige misdaden. Zo zouden ze aan het begin van de oorlog burgers uit andere regio’s hebben aangevallen die zich in Tigray bevonden. In een gebied dat wordt betwist door Tigray en de Ethiopische regio Amhara, vertelden ooggetuigen bovendien dat er bloedbaden werden aangericht door strijders van het TPLF. De getuigenissen zijn opgetekend door onder meer Amnesty International.

Hoe moet het verder met de bevolking van Tigray?

De circa 6 miljoen inwoners hebben ernstig te lijden onder het conflict. Soldaten uit Eritrea verwoesten doelbewust gewassen en ze verbieden plattelandsbewoners om akkers opnieuw te bewerken. Voor bijna 1 miljoen Tigreeërs dreigt nu zelfs de hongerdood, zo meldt de Amerikaanse hulporganisatie USAID.

De Waal is er niet van overtuigd dat Ethiopië opeens hulp gaat toelaten tot Tigray. De afgelopen maanden blokkeerde Ethiopië regelmatig konvooien van internationale organisaties zoals de VN. Een staakt-het-vuren kan misschien de wapens tot zwijgen brengen, dit garandeert nog niet een einde van de strategie om honger in te zetten als ‘wapen’.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden