reportage schade door gaswinning

Hoe nu verder met de versterking van Groningse huizen? ‘Straks sta je hier in de klei naar de nok te kijken’

Worden hun huizen wel of niet versterkt? Deze week hopen duizenden Groningers eindelijk duidelijkheid te krijgen. De dreiging neemt weliswaar af, stelt het Staatstoezicht op de Mijnen, maar haast is geboden. Hoe veel er op het spel staat, blijkt in Zeerijp. ‘Straks sta je hier in de klei naar de nok te kijken.’

Het huis van Michiel Jansen en Pernille Claessen in Zeerijp moet door aardbevingschade en met het oog op de toekomst ingrijpend verbouwd worden, waarbij de hele binnenkant gestript gaat worden. De vloeren gaan eruit en er komt een verstevigingsconstructie in. De kinderen zijn Jules en Nys. Foto Harry Cock

3Muri heet het Italiaanse computerprogramma waarmee het huis van Michiel Jansen en zijn vrouw Pernille Claessen uit Zeerijp is berekend op aardbevingsbestendigheid. ‘Drie wanden’, zegt Michiel (51), ‘dat is ongeveer wat er straks van overblijft.’ Hij kan er nog om lachen. Maar de versterkingstekening die de eettafel in de voorkamer van de rentenierswoning uit 1916 bedekt, leest als een instructie voor ontzieling.

Hij wijst op de voor- en zijaanzichten: alleen de bakstenen buitenmuren staan straks nog overeind. De fundering wordt tot de onderste steen afgegraven, alle binnenwanden worden vervangen door houtskeletbouw, ook de verdiepingsvloer moet eruit. Van het dak rest na ontmanteling enkel de authentieke balkenconstructie. ‘Straks sta je hier in de klei naar de nok te kijken.’

Aan de metamorfose-tegen-wil-en-dank liggen 194 pagina’s met duizelingwekkende constructeursberekeningen ten grondslag. De gemiddelde druksterkte van het metselwerk, drift limits, opgelegde belastingen: het dictaat van kilonewtons op onvaste grond. Vorig jaar november kregen ze het document onder ogen. ‘Je schrikt je rot.’

‘We hebben ons onwaarachtig lelijk verkeken op de complexiteit’, bekende verantwoordelijk minister Wiebes onlangs. Duizenden huizen per jaar zouden er versterkt worden. De teller bleef steken op een paar honderd.

Foto Harry Cock

Om over de kosten nog maar te zwijgen. Het papierwerk dat in Zeerijp op tafel ligt, kostte al 70 duizend euro. Een aannemer uit Loppersum werkte de benodigde maatregelen uit in een calculatie van 15 kantjes – tot aan de kit tussen de nieuwe tegels in de badkamer. Want ook die badkamer – Jansen en Claessen verhoogden er de hypotheek nog voor – moet er helemaal uit.

Hoeveel de versterking van hun huis precies gaat kosten, zegt Jansen liever niet. Maar het komt neer op ruim het dubbele van de taxatiewaarde. Waarde, zegt hij, is hoe je het huis door de jaren heen tot je eigen plek hebt gemaakt. Het lijstwerk, de ornamenten: het wordt straks keurig nagemaakt, maar terug krijg je het nooit.

Sloop en herbouw, zoals massaal gebeurt met sociale huurwoningen in Appingedam omdat versterken duurder is (zie inzet), is geen optie. Het huis aan de Borgweg waar ooit een welgestelde graanboer uit Oosternieland voor zijn oude dag neerstreek, is door de gemeente Loppersum (waartoe Zeerijp behoort) bestempeld tot karakteristiek pand.

En dan is er nog een prijs. Het gezin met twee tienerkinderen moet 44 weken elders onderdak vinden. Waanzin, denkt Michiel Jansen soms, dat dit allemaal nodig is. ‘Maar wat moet, dat moet. We willen in een veilig huis wonen. Je denkt: er staan niet zoveel huizen in de stutten, er is nog geen huis ingestort: het valt allemaal toch wel mee? Maar het gaat sluipenderwijs, zo’n huis heeft jarenlang te lijden. We hadden nooit problemen met de kelder. Sinds de beving van januari is die lek.’

Week van de waarheid

Voor veel Groningers is het de week van de waarheid. Wordt hun huis wel of niet versterkt? Toen minister Wiebes (Economische Zaken en Klimaat) in maart aankondigde dat de gaskraan versneld dicht gaat, kreeg hij de handen op elkaar in Groningen. Maar dat krediet verspeelde hij net zo snel weer door een pas op de plaats te maken met het preventief versterken van huizen.

De minister botste hard met bestuurders uit de regio, die vinden dat de 3.000 huiseigenaren in kwestie niet langer in onzekerheid in onveilige huizen mogen zitten (zie inzet). Afspraak is afspraak. Bovendien: dicht is de gaskraan nog niet. Deskundigen voorzien dat de bevingen tot na het einde van de winning kunnen na-ijlen.

Foto Harry Cock

Wiebes wil op zijn beurt niet de geschiedenisboeken in gaan als de sloper van Groningen. Versterken draait door de hoge kosten en technische complexiteit vaak uit op de bulldozer. Daarom vroeg hij nieuw onderzoek aan naar de gevolgen van het vervroegd staken van de gaswinning – in combinatie met een nieuwe, minder voorzichtige bouwnorm.

Woensdag nam het Staatstoezicht op de Mijnen (SodM) een voorschot. Nu de gaskraan versneld dicht gaat, hoeven er aanzienlijk minder huizen te worden versterkt dan de 22 duizend waar aanvankelijk op werd gerekend. Maar met de 5.000 huizen die niet aan de veiligheidsnorm voldoen, moet wel veel meer tempo gemaakt worden dan de afgelopen jaren het geval was.

Ook het KNMI (aardbevingsdreiging), TNO (de sterkte van huizen) en de NEN-commissie (die over de bouwnorm gaat) hebben zich verdiept in de afbouw van de gaswinning. Maandag komt de Mijnraad (de organisatie die op basis van alle onderzoeken advies uitbrengt aan de minister) met een overkoepelend advies over het vervolg van de versterkingsoperatie. Een dag later hakt Wiebes de knoop door. Dan weten 3.000 Groningers of hen hetzelfde lot wacht als de familie Jansen in Zeerijp.

Laks en laconiek

‘Laks en laconiek’, vindt Michiel Jansen Wiebes’ opstelling. Toen zijn dorp Zeerijp in januari het epicentrum was de zwaarste beving in vijf jaar, wist hij: dit is nog niet voorbij. In 2002 kwamen ze vanuit Utrecht naar het Hogeland. Een stap die hij met de kennis van nu niet had gemaakt. De ellende begon na de beving bij Huizinge, in 2012. Toen al het gesteggel over scheuren. Hun aannemer berekende de schade op bijna een halve ton, de NAM kwam tot 1.700 euro. Uiteindelijk kwamen ze in het midden uit en werd het metselwerk versterkt met wokkels. Al bolt de zijgevel nog naar buiten.

Toen het spook van het bouwkundig versterken door Groningen begon rond te waren, werd duidelijk dat het niet bij de wokkels zou blijven. Het Centrum Veilig Wonen wilde eerst de schoorstenen en het karakteristieke balkon aan de voorzijde verwijderen. Toen bleek dat er ook een balk dwars door het huis nodig was, trapte Jansen op de rem: ‘Dat gaan we niet doen.’

Foto Harry Cock

Hij meldde zich aan voor het programma Eigen Initiatief, waarbij bewoners meer zeggenschap hebben over de versterking. ‘Een projectleider in je eigen huis ben je toch al’, zegt Jansen, in het dagelijks leven theatermaker en docent aan kunstacademie Minerva.

Huiseigenaren die al een versterkingsadvies hadden ontvangen, hoefden zich geen zorgen te maken, zei Wiebes: hun huizen zouden volgens plan versterkt worden. Michiel Jansen – eindelijk aan het idee gewend – dacht dat hij goed zat. Toch kreeg ook hij in april een brief: voorlopig gaat het niet door, u hoort nog van ons.

Dat, zegt hij, is funest: je weet met deze overheid nooit waar je aan toe bent. Want een maand later kregen ze wéér een brief: de versterking van uw huis gaat tóch door. ‘Anderen kregen hun versterkingsadvies zes dagen later. Die hebben pech. Dat bestaat toch niet?’

Het gezin koestert het perspectief. Met isolatie van vloer en dak en een moderne warmtewisselaar kan het honderd jaar oude huis van het gas af. Zoals het nu lijkt, kan het huis na de zomer in de steigers. ‘Maar ik blijf ontzettend op mijn hoede’, zegt Jansen. De NAM moet nog financiële goedkeuring verlenen. En de staat is net zo wispelturig als de Groningse bodem. ‘De energie lekt weg. Je wilt aan de slag.’

Stand van zaken

•1.467 huizen zijn geïnspecteerd, doorgerekend en van versterkingsadvies voorzien-->Versterking gaat door (soms al begonnen)

•1.588 huizen zijn wel geïnspecteerd en doorgerekend, maar versterkingsadvies is niet verstrekt-->Krijgen deze week duidelijkheid

•200 deelnemers Eigen Initiatief-->34 worden versterkt, 166 lot onduidelijk

•1.581 huizen zijn wel geïnspecteerd, maar nog niet doorgerekend-->Lot onduidelijk

•Circa 17.500 huizen moeten nog geïnspecteerd worden-->Lot onduidelijk

Juridische stappen

Van de 1.588 huizen waar nu onduidelijkheid over bestaat, is 70 procent sociale huurwoning. Daarvan zijn er 483 in bezit van Woongroep Marenland in Appingedam. Directeur Gerke Brouwer vindt de onzekerheid onverteerbaar. ‘Wiebes had moeten zeggen: we gaan door met versterken totdat bewezen is dat het niet meer nodig is. Dat de gaskraan op termijn dicht gaat, maakt huizen niet opeens veilig.’ Op basis van de ervaringen in Opwierde-Zuid, waar het voor bijna alle huurwoningen uitdraaide op sloop en nieuwbouw, verwacht hij dat het veel woningen vervangen zullen moeten worden. De corporatie verkent de mogelijkheid van juridische stappen mochten de versterkingsplannen alsnog afgeblazen worden. ‘Dit is gewoon onbetrouwbaar bestuur.’

Constructieve maatregelen

•Binnenwanden: vervangen door dragende houtskeletbouwwanden

•Metselwerkgevels: berging versterken van met composietstrippen / wapeningsnetten

•Dak: verstijven met multiplex platen

•Fundering: bestaande klinkers verwijderen en nieuwe fundatie betonplaat aanbrengen

•Schoorsteen: vervangen

•Vloer begane grond: verstevigen met extra platen

•Verdiepingsvloer: verstevigen met platen, opnieuw plaatsen en verbinden met wanden

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.