Hoe nieuws zich verspreidt: was #pgbalarm een truc?

Het nieuws: Een kleine groep twitteraars krijgt met #pgbalarm een Kamerdebat voor elkaar. Wat opvalt: De Telegraaf bericht als eerste uitgebreid over de actie, maar noemt die later een truc van een handjevol opruiers.

Beeld de Designpolitie

Vrijdag 30 januari, 21.43 uur - Twitter - 'Ik kreeg nooit reacties op tweets'

De eerste tweet met de hashtag #pgbalarm wordt verstuurd door @marijetweetjes (Marije ten Broeke). 'Welke hashtag kunnen we gebruiken voor alg #pgbalarm?', vraagt ze zich af. Ze wil aandacht vragen voor problemen met het uitbetalen van persoonsgebonden budgetten (pgb's). Sinds 1 januari is de Sociale Verzekeringsbank (SVB) hiervoor verantwoordelijk. Al snel blijkt dat die de vele aanvragen niet aankan, waardoor zorgverleners te laat salaris krijgen.

De hashtag van Ten Broeke slaat aan en wordt die avond trending topic. 'Ik heb een account om veranderingen in de zorg online goed te volgen', zegt Ten Broeke. 'Zelf twitterde ik weinig en ik had slechts tweehonderd volgers. Hier werd plotseling massaal op gereageerd.' Om hun aandacht te trekken, worden in veel #pgbalarm-tweets journalisten en politici genoemd. Later die avond levert een bericht van Tweede Kamerlid Mona Keijzer (CDA) met pgbalarm 362retweets op. Ten Broeke is verbaasd: 'Ik had dit niet vooraf met mensen bedacht of afgesproken. De enorme aandacht was overweldigend.' Een aantal fanatieke twitteraars plaatst honderden tweets met #pgbalarm.

Maandag 2 februari - De Telegraaf - Traditionele media pikken de actie op

Na het weekend bericht De Telegraaf: 'Twitter dwingt debat over pgb-chaos af; Ruim 15.000 tweets na 'alarm; Marije ten Broeke'. Bij het stuk staat een stralende foto van Ten Broeke met haar kinderen en een laptop op schoot. Auteur Jan-Willem Navis: 'De week ervoor blokkeerde de coalitie een debat over de problemen rond de persoonsgebonden budgetten nog. De Twitteractie zorgde ervoor dat de PvdA overstag ging. Het is uniek dat social media daarin slagen.' De krant meldt dan al dat slechts 8 procent van de vijftienduizend tweets origineel is. De rest zijn retweets.

Maandag 2 februari - de Volkskrant, SBS, RTV Noord-Holland - Actie krijgt gezicht

De Volkskrant noemt de actie zijdelings in een stuk over de pgb-chaos. Later die dag verschijnt op de website van deze krant een achtergrondverhaal over de hashtag. 'Een spoeddebat dankzij Twitter was nieuwswaardig', zegt webredacteur Lisa van der Velden. 'Ik zag wel dat er een klein aantal fanatiekelingen was op Twitter, maar dat doet niets af aan het verhaal.' Nu spreekt ook de Volkskrant met Ten Broeke, die een pgb ontvangt voor haar gehandicapte zoon, over haar initiatief en het resultaat. Ook SBS en RTV Noord-Holland interviewen haar.

Dinsdag 3 februari 13.56 uur - Twitter - Relatief kleine groep

'Opvallend: sinds vrijdag verschenen 56K berichten met #pgbalarm, maar slechts door 4K auteurs', meldt Coosto, een bedrijf dat analyses maakt over social media, op Twitter. 'Het gemiddelde aantal tweets per persoon was bij het pgb-alarm hoger dan gebruikelijk', stelt Rens Dietz van Coosto. 'Onder onze opdrachtgevers zijn bedrijven en redacties. We wilden laten zien wat de mogelijkheden zijn van ons product.' Geen enkel medium besteedt, op dat moment, aandacht aan de constatering van Coosto.

Dinsdag 17 februari - De Telegraaf, ANP Mediawatch, Algemeen Dagblad, The Post Online - 'Truc van handjevol opruiers'

'Pgb-alarm truc van handjevol opruiers; Politiek in greep van valse werkelijkheid op Twitter', kopt De Telegraaf. Jan-Willem Navis schrijft dat een groep van 24 fanatiekelingen 'de voltallige vaste Kamercommissie Volksgezondheid op tilt heeft doen slaan' en dat staatssecretaris Van Rijn zich lang moest verdedigen tegen alle 'tamtam'. Navis vraagt zich in het stuk af of de oppositie zich niet 'in de luren heeft laten leggen door de Twitteractie'. De Telegraaf baseert zich op een analyse die gemaakt is door Coosto. Conclusie: 50.000 tweets met #pgbalarm zijn van 24 twitteraars, door Navis 'bende van 24' genoemd. 'Dit vond ik nieuws, omdat de Twitterstorm bleef razen tijdens het spoeddebat. Onder druk van de publieke opinie online stemde de coalitie zelfs in met een tweede spoeddebat', zegt Navis. Hij wil de problemen overigens niet bagatelliseren.

De ANP-mediawatch, een service die opvallend nieuws van andere media dan het ANP verspreidt, brengt een samenvatting van het Telegraaf-artikel. Die wordt overgenomen door The Post Online en de site van het Algemeen Dagblad. Bert Brussen van The Post Online: 'Dat we letterlijk berichten van het ANP kopiëren is gebruikelijk. Ik geloof dat onze lezers ook wel begrijpen dat online nieuws zo werkt en dat De Telegraaf in dit geval verantwoordelijk is voor de inhoud. De woordkeuze is aan hen toe te schrijven.'

Dinsdag 17 februari - Twitter, GeenStijl, Sheila Sitalsing - Kritiek op Telegraaf

Al snel volgt op Twitter kritiek op het Telegraaf-stuk. Navis zou afbreuk doen aan de oprechte verhalen van de mensen achter de actie. Bovendien zou het niet uitmaken hoe groot de groep op Twitter is: de problemen met het pgb waren er. Ook GeenStijl is negatief, net als Volkskrant-columnist Sheila Sitalsing de volgende dag, die de democratisering door Twitter juist 'heel gezond' noemt.

Dinsdag 17 februari - Twitter - Verkeerde focus

De TwitterKliniek, een bedrijf dat social mediadiensten verkoopt aan organisaties, bekritiseert de interpretatie door De Telegraaf van het Coosto-onderzoek. Door te focussen op die 24 twitteraars zou de krant de plank misslaan.

'Ze lichten de mensen uit die per persoon minstens duizend tweets met #pgbalarm verstuurden, zo komen ze op 24. Maar er is een grote groep mensen die tientallen tot honderden keren twitterden over het pgb-alarm', zegt Renate Wijma van de TwitterKliniek. 'In dit geval waren er ook veel mensen met veel volgers en dus een enorm bereik die bijdroegen aan het succes van de actie.'

Rens Dietz van Coosto zegt dat de cijfers in De Telegraaf kloppen, maar 'de bewoordingen zijn wat tendentieus'. Over die bewoordingen zegt Navis: 'De woorden 'trucs' en 'opruiers' komen van de koppenmakers. Tamtam is een adequate term voor deze ophef. Ik doelde slechts op het ongeorganiseerde en chaotische karakter van de actie, het staat niet voor niets tussen aanhalingstekens.'

Met 'bende van 24' wilde Navis ook het ongeorganiseerde benadrukken. 'Club' zou bijvoorbeeld een vooraf opgezet verband suggereren.' De koppenmakers geven nooit commentaar in de media.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden