LOPEND VUUR

Hoe nieuws zich verspreidt: aanslag op Nederlandse delegatie in opdracht van Rusland

Het nieuws: Rusland zou opdracht hebben gegeven voor een aanslag in Oekraïne op een Nederlandse regeringsdelegatie. Wat opvalt: de berichtgeving is eerst relatief stellig en wordt pas later voorzichtiger.

Beeld De Designpolitie

Dinsdag 18 november: 'We hebben overtuigend bewijs'

Interfax-Ukraine
Persbureau Interfax-Ukraine bericht over een persconferentie van het hoofd van de Oekraïense veiligheidsdienst, Valentin Nalivajtsjenko. Die zegt dat een groep terroristen een aanslag heeft willen plegen op de Nederlandse regeringsdelegatie die 8 november Charkov bezocht. Volgens hem is er 'overtuigend bewijs' dat de Russische geheime dienst achter de aanslag zit.

Dinsdag 18 november: 'Daar mogen ze niet mee wegkomen'

Volkskrant.nl
'Terreurgroep plande aanval op Nederlandse delegatie MH17', luidt de kop boven het bericht van buitenlandredacteur Bert Lanting. 'Onduidelijk is wanneer die aanslag zou hebben moeten plaatsvinden', schrijft hij. Lanting wijst erop dat minister Koenders anderhalve week eerder in Charkov was.

'Het waarheidsgehalte van zijn beweringen valt moeilijk te verifiëren', schrijft Lanting over Nalivajtsjenko. Toch werd tot plaatsing besloten. 'Het was een opmerkelijk bericht en dan ook nog eens afkomstig van een officiële bron: de Oekraïense geheime dienst, deSBOe', licht Lanting toe. 'Dat moet genoteerd worden, want als het niet klopt, mogen mensen daar niet zomaar mee wegkomen.' Lanting vroeg de SBOe per mail en telefoon om meer informatie. Hij heeft daar vooralsnog geen antwoord op gekregen.

Volkskrant buitenlandcorrespondent Bert Lanting. Beeld -

Dinsdag 18 november: 'Niet helemaal correct'

ANP
'Aanslag NL-delegatie Charkov verijdeld', meldt het ANP in een eenregelig persalarm. Volgens hoofdredacteur Marcel van Lingen is zo'n bericht 'in principe niet geschikt voor publicatie, maar bedoeld om redacties te waarschuwen: 'dit is wat wij weten, ga ermee aan de slag'.' Deze manier van werken, erkent hij, 'kan ertoe leiden dat de alarmering niet helemaal volledig is'. Het pers-alarm wordt wel getwitterd, bijvoorbeeld door Pieter Klein, adjunct-hoofdredacteur van RTL-Nieuws. 'Met die tweet registreer ik dat het ANP het meldt. En ik tweet dit persoonlijk, dat maakt verschil, bij een nieuwsmedium moet de betrouwbaarheid heel zwaar wegen.'

Hoofdredacteur van ANP: Marcel van Lingen. Beeld anp

Dinsdag 18 november: 'Een lastig geval'

Nu.nl, Telegraaf.nl, AD.nl, Nrc.nl
Voor NU.nl en andere sites is het ANP-alarm reden om tot publicatie over te gaan. Ze koppen dat er een 'aanslag op de delegatie' van de Nederlandse regering 'verijdeld' is en schrijven dit toe aan Interfax-Ukraine.

'Het was een lastig geval', zegt buitenlandredacteur Daan Heijink van NU.nl. 'Omdat Interfax een Russisch persbureau is dat niet aan de Russische regering verbonden is, vonden we het een relatief betrouwbare bron. Toch hebben we nog even gewacht op bevestiging van grote, internationale kwaliteitsmedia en een reactie aan het ministerie van Buitenlandse zaken gevraagd.' Het ANP-persalarm was wel reden tot plaatsing; daarin is niet vermeld dat het op hetzelfde bericht van Interfax was gebaseerd. Heijink: 'Het persalarm gaf de doorslag.'

NU.nl schrijft ook: 'Het is niet duidelijk of het gaat om een bezoek van premier Mark Rutte of Frans Timmermans.' Het bezoek van Koenders aan Charkov van 8 november wordt aanvankelijk niet genoemd. 'Dat had wel gemoeten. Uit de persconferentie met ondertiteling, die later verscheen, bleek dat het om Koenders ging', zegt Heijink.

Dinsdag 18 november: Koenders of toch Timmermans?

ANP
In een bericht dat enkele minuten na het persalarm verschijnt, schrijft het ANP niet meer dat de aanslag is verijdeld, maar dat die is 'voorbereid'. 'We kozen voor de voorzichtigste formulering, omdat we er geen enkele andere bron was dan de persconferentie van de Oekraïeners. Een andere reden is de propagandaoorlog die we ook hebben gezien rond vlucht MH17', zegt hoofdredacteur Marcel van Lingen.

Rond kwart over drie schrijft het ANP dat het niet duidelijk is of de aanslag wel op Koenders was gericht. Want 'Koenders' voorganger Frans Timmermans bracht op 25 juli een bezoek aan dezelfde hal'. Een half uur later komt het persbureau daarvan terug, 'op de persconferentie is gezegd dat het om een datum in november zou gaan'. Dan schrijft het ANP ook dat het onduidelijk is hoe betrouwbaar de Oekraïense bewering is. Van Lingen: 'We hebben alle bronnen die voor ons beschikbaar waren bij elkaar gepakt. Zo zijn we tot een steeds nauwkeuriger bericht gekomen.'

Toch zegt het ANP rond half zes weer dat het niet duidelijk is op welke dag de aanslag had moeten plaatsvinden - om dat een uur later opnieuw te corrigeren.

Dinsdag 18 november: Flinke korrel zout

ANP, NOS Journaal, RTL Nieuws
'Nederland zoekt duidelijkheid over aanslag', luidt de kop van een samenvattend bericht van het ANP. Krantenwebsites passen hun berichten aan met een meer voorzichtige toon in de kop.

'Feit of fictie', vraagt Rob Trip zich af in het NOS Journaal, en correspondent Olaf Koens zegt in het RTL Nieuws van half acht dat zo'n verklaring met een flinke korrel zout moet worden genomen: 'Het bewijs is flinterdun, maar de aantijging is natuurlijk enorm.'

Olaf Koens. Beeld Sanne De Wilde

Woensdag 19 november: Daar is het bos

Trouw, de Telegraaf, de Volkskrant
De aanslag zou gepland zijn op 8 november, maar de groep terroristen is pas opgepakt na een andere, wel uitgevoerde aanslag op 9 november in een uitgaansgelegenheid in Charkov.

'Velen vroegen zich gisteren dan ook af hoe er sprake kan zijn van een verijdeling', schrijft Pieter Waterdrinker in de Telegraaf. Waterdrinker: 'Toen ik over een verijdelde aanslag las ,wist ik dat het niet klopte, want dan pak je mensen pre factum en niet post factum.'

Trouw en de Volkskrant betwisten ook dat er sprake is van een verijdelde aanslag. 'Het bleef onduidelijk waarom de aanslag niet doorging, hoewel de saboteurs pas twee dagen na het bezoek van Koenders werden opgepakt', schrijft Bert Lanting.

Als enige van de landelijke ochtendkranten brengt NRC.Next het verhaal niet. 'Wij vonden dit iets te veel nieuws in de categorie: 'Lezer, daar is het bos, we sturen u erin', zegt chef Hans Nijenhuis. 'Een verhaal met een kop tussen aanhalingstekens en iets te vaak de woorden 'zou', 'zouden', 'beweert' en 'volgens'. Een verhaal met zoveel onduidelijkheden haalt het dan niet.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden