Hoe nieuwkomers beter kunnen integreren

Eerst taal leren of meteen kip frituren?

Nieuwkomers moeten snel inburgeren en snel aan het werk. Maar integreer je beter als je werkt, of juist als je tijd krijgt een opleiding te volgen? Gemeenten gaan verschillend om met dit dilemma.

De Congolese vluchteling Platini Mulamba-Lufela (27) werkt in de afvalstraat van Road2Work in Ede. 'Als je alleen thuisblijft is het niet goed voor de taal te leren.' Foto Marcel van den Bergh/de Volkskrant

De komst van kiprestaurant Kentucky Fried Chicken naar Gouda deze zomer had volgens het reïntegratiebedrijf zo'n mooie kans kunnen zijn voor enkele jonge, goedopgeleide Syrische vluchtelingen in de gemeente. Dit voorjaar werden twaalf van hen naar de fastfoodketen gestuurd voor een sollicitatiegesprek. Vier Syriërs werden direct aangenomen voor een fulltimefunctie van een jaar: bestellingen opnemen en kip bakken.

De Syriërs - onder wie een tolk, een docente en een boekhouder - hebben een andere toekomst voor zichzelf in gedachten: zij willen zo snel mogelijk goed Nederlands leren en dan aan het werk in hun oude vakgebied. Die plannen worden doorkruist als zij 28 uur per week kip moeten frituren, denken zij. 'Wanneer moet ik dan studeren?', vraagt een van hen zich af.

Ziedaar het dilemma waar gemeenten voor staan bij de integratie van zogenoemde statushouders in de Nederlandse maatschappij: aan de ene kant moeten nieuwkomers volgens de inburgeringswet binnen drie jaar hun inburgeringsexamen halen. Aan de andere kant dwingt de Participatiewet gemeenten om inwoners met een uitkering zo snel mogelijk aan het werk te krijgen.

Werkniveau

Gemeenten gaan heel verschillend om met dit vraagstuk, blijkt vandaag uit een onderzoek van het Kennisplatform Integratie & Samenleving onder 256 gemeenten. In sommige steden, zoals Utrecht, krijgen statushouders de mogelijkheid een tijd te studeren met behoud van hun uitkering, zodat zij uiteindelijk een hoger werkniveau kunnen bereiken. Gemeenten als Gouda en het Westland zien veel meer in integratie door direct aan het werk te gaan, ook als dat werk onder het denkniveau van de vluchteling ligt.

Dat is op korte termijn in elk geval goedkoper, maar helpt volgens sommige gemeenten ook juist om sneller Nederlands te leren. 'Gezien het contact met directe collega's op de werkvloer zal dit ook een impuls geven aan het leren van de taal', schrijft burgemeester Milo Schoenmaker van Gouda over het werk bij Kentucky Fried Chicken.

Met theater het inburgeren vergemakkelijken: het kan

Misschien dat theater dan ambtenaren kan doen inzien dat de bureaucratische brij voor vluchtelingen écht te zot is. Marjolijn van Heemstra en Zohre Norouzi met boek en voorstelling in het hol van de leeuw. (+)

Nederlandse taal

De Brabantse gemeente Gilze en Rijen daarentegen denkt juist dat statushouders eerst goed Nederlands moeten leren om op alle vlakken te kunnen participeren in de samenleving. 'Natuurlijk kan een werkstage onderdeel zijn van die aanpak', zegt een woordvoerder. 'Maar wij gaan mensen niet fulltime aan het werk zetten als ze nog bezig zijn met inburgeren. De beheersing van de Nederlandse taal staat voorop.'

Als statushouders productiewerk moeten doen dat niet bij hun interesse of opleidingsniveau past, is het risico bovendien dat zij snel weer uitvallen, denkt jobcoach Elisabeth Creteer. Zij begeleidt in verschillende gemeenten statushouders, onder meer in Ede bij het recyclingbedrijf Road2Work. 'Daarbij proberen we maatwerk te leveren. We gaan op zoek naar een plek die bij de persoon past.'

In de productiehal van Road2Work laat Platini Mulamba-Lufela (27) uit Congo zien wat inwoners van Ede zoal wegwerpen in de containers van de afvalstraat: stofzuigers, een Senseo-koffiemachine, een grillplaat nog in de verpakking.

De apparaten worden hier door de medewerkers - onder wie vier statushouders - uit elkaar getrokken en de materialen gesorteerd voor hergebruik.

Elektricien

'Als je alleen thuis blijft is het niet goed voor de taal te leren', zegt Mulamba-Lufela, die vijf jaar geleden als vluchteling in Nederland terechtkwam. 'Hier ik praat met de mensen, dat is leuk, daar leer ik ook veel van.'

In eigen land was hij elektricien en zodra zijn Nederlands goed genoeg is, wil de Congolees aan het roc een technische opleiding gaan doen om zijn vak ook hier te kunnen uitoefenen.

Road2Work is een leerwerkbedrijf en dat betekent dat nieuwkomers hier ook worden getraind in de basisbeginselen van de Nederlandse arbeidsmarkt. Zo krijgen zij in het eerste gesprek te horen dat ze ook orders moeten opvolgen van een vrouwelijke leidinggevende. 'Als je dat weigert, kun je hier niet werken', zegt jobcoach Creteer.

Arbeidsdiscipline

Ook arbeidsdiscipline is een punt van aandacht. 'In Nederland zijn afspraken heel belangrijk', zegt Mulamba-Lufela. 'Je moet op tijd komen.' Zelf heeft hij daar soms wel moeite mee - zo was hij deze maandagochtend een uur te laat, maar dat kwam door een kapotte fiets.

Eigenlijk, zegt Creteer, was het voor dit traject met statushouders de bedoeling dat hier op de werkplek extra aandacht zou zijn voor het oefenen met Nederlands. Want dat is volgens haar uiteindelijk de ideale mix: werken en de taal leren tegelijkertijd. 'Helaas hebben we nog geen vrijwilligers kunnen vinden die hier op de werkvloer extra Nederlands willen komen oefenen met de statushouders.'

Uit het vandaag verschenen onderzoek blijkt dat gemeenten nauwelijks monitoren wat het resultaat is van hun inspanningen op integratiegebied. Er wordt veel meer op werk ingezet dan enkele jaren geleden, maar er is weinig inzicht in wat wel en niet effectief is. Veel gemeenten worstelen daardoor nog met het vinden van de juiste aanpak.

Zo moest in Vlaardingen een groep Eritrese statushouders aanvankelijk fulltime aan het werk in de groenvoorziening. Drie van hen, die in Eritrea hoger onderwijs hebben gevolgd, vreesden dat zij daardoor geen tijd meer zouden hebben om goed Nederlands te leren. Ze tekenden protest aan, met succes.

Buddy Sören helpt vluchteling Zakariya met inburgeren

Europese landen worstelen ermee: hoe laat je mannelijke vluchtelingen uit het Midden-Oosten de westerse waarden en normen omarmen? Duitsland zoekt de oplossing in een buddysysteem. (+)

'Beginnersfout'

Wethouder Cees Oosterom spreekt achteraf van een 'beginnersfout' van de gemeente. 'De consulent heeft er kennelijk vooral op gehamerd dat deze mensen 38 uur per week aan de slag moesten. Een voltijdsbaan is in onze gemeente het uitgangspunt, maar het moet niet ten koste gaan van iemands inburgering. Soms is het beter om de opleiding voorrang te geven, omdat iemand dan meer kans maakt op een langdurig dienstverband.'

Het compromis werd uiteindelijk dat de Eritreeërs in het weekend twintig uur productiewerk doen, zodat zij zich doordeweeks kunnen concentreren op hun studie.

In Gouda is nog niet duidelijk wat er gaat gebeuren met de statushouders die geen heil zien in de baan bij een fastfoodrestaurant. Uit de brief van de burgemeester blijkt dat de gemeente voorlopig vasthoudt aan het standpunt dat inburgeren prima gecombineerd kan worden met parttime ongeschoold werk. Dat zal echter niet bij de Kentucky Fried Chicken zijn, want dat bedrijf heeft al andere werknemers aangenomen voor het frituren van de kip.

De voor- en nadelen van direct beginnen met werken

Voordelen:
- Statushouders stromen uit de bijstand, dit maakt hen economisch zelfstandig en bespaart de overheid geld.

- Een actievere daginvulling met mogelijk meer voldoening en straks een kleiner gat op het cv.

- Nieuwkomers met een baan oefenen de taal in de praktijk en integreren dankzij collega's mogelijk sneller in de Nederlandse maatschappij dan wanneer zij in een klaslokaal zitten met enkel buitenlanders.

Nadelen:
- De banen die beschikbaar zijn voor wie nog weinig Nederlands spreekt, zijn vaak ongeschoold. Hogeropgeleide statushouders kunnen gedemotiveerd raken als dit werk hen niet aanspreekt en vallen dan mogelijk snel weer terug in een uitkering.

- De tijd die gemoeid is met werk kan niet worden besteed aan studie van de Nederlandse taal of het halen van certificaten in het eigen vakgebied. Het risico is daardoor dat nieuwkomersnooit écht goed Nederlands zullen leren en ook op de langere termijn geen hoger geschoold werk kunnen doen.

- Als statushouders niet binnen drie jaar slagen voor hun inburgeringsexamen bijvoorbeeld omdat zij veel moeten werken blijven zij met een schuld van maximaal 10.000 euro achter.