Background

Hoe Nederland tv-series met de Ø ging verslinden

Met de introductie van Wallander, The Killing, The Bridge en nu ook Borgen verrichtte hij pionierswerk in Nederland. Tv-series die al enige tijd van hand tot hand gaan op dvd en dankzij aanhoudende mond-tot-mondreclame nu ook een plek krijgen op Nederlandse televisiezenders. Distributeur Jan de Clercq (53) van het Belgisch/Nederlandse Lumière is de man achter dit succes. Hij kreeg Nederland massaal aan de Ø - maar moet nu oppassen dat de Scandinavische serie niet aan zijn eigen succes ten onder gaat.

Beeld Lumière

'Het is een hype', stelt ook De Clercq vast, 9 jaar nadat hij met zijn distributiebedrijf begon. 'Maar we moeten nu wel uitkijken dat we het niet té succesvol maken, anders wordt het te veel.'

Gevaarlijke evolutie
Want al dat succes zorgt voor een dreigend probleem. De succesvolle scripts worden wereldwijd geprezen, maar met het succes komt ook het grote geld. 'Er is een gevaarlijke evolutie gaande in Amerika, waarbij filmproducenten zoals Fox nu Scandinavische boeken opkopen en daarbij eisen dat er geen serie meer van gemaakt mag worden in het land van herkomst van het boek. Vanuit de Scandinavische producenten klinkt nu de roep dat dat niet zou moeten mogen, maar het zijn natuurlijk de schrijvers die benaderd worden, vaak voor een grote zak geld.'

Zoals ook onlangs gebeurd is met de boekenrechten van de populaire Noorse schrijver Nesboo. Hij verkocht zijn Blue Owl-thrillerreeks met in de hoofdrol rechercheur Harry Hole aan een filmmaatschappij, die direct een Amerikaanse versie zal produceren. De Clercq wil daar samen met andere distributeurs en producenten iets aan doen. 'Er is juist nu een discussie gaande over het 'oorspronkelijke karakter' van de series, moet dat zo blijven nu ze wereldwijd zo'n succes zijn geworden? Zenders, producenten en schrijvers zijn het er nu over eens dat ze niet moeten 'veramerikaniseren'. Het is bijvoorbeeld zeer tekenend dat de Amerikaanse remake van The Killing en ook de BBC-variant van Wallander maar niet willen aanslaan. De voorkeur blijft absoluut uitgaan naar de Zweedse versies.'

Co-producent
De Belg De Clerq begon in 2003 samen met Alexander Vandeputte het bedrijf Lumière, eerst als filmdistributeur en later ook als distributeur van tv-series. Lumière is de enige distributeur die de rechten van Scandinavische series koopt en verhandelt in de Benelux. De Clercq viel op de kleur en de klank van de taal. 'Maar het echte succes heeft met twee dingen te maken; de zeer hoge kwaliteit van de scripts en budgetten die hallucinant hoog zijn.'

Inmiddels heeft het bedrijf ook een Nederlandse vestiging in Amsterdam, met Esther Bannenberg als drijvende kracht, en is het opgesplitst in vier bedrijven, die rechten aankopen, dvd's verspreiden, onderhandelen met omroepen en inmiddels ook zelf produceren. 'We hebben een animatiefilm gemaakt, maar zijn ook coproducent van het nieuwe seizoen van The Bridge. We zijn aan het uitbreiden omdat we denken dat de toekomst zit in het medeproduceren van dergelijke series'. Lumière brengt op die manier geld in, maar praat ook mee over het product. 'We verzekeren ons van ons eigen territorium, maar we zijn in een vroeg stadium betrokken bij het maken van series en lezen mee met veel scenario's. De Scandinavische makers vragen steeds vaker onze mening.'

Boeken
Dat Nederlanders en Belgen serieus worden genomen in het hoge noorden, danken ze aan de populariteit van de Scandinavische boeken in beide landen. 'Het is allemaal begonnen in de jaren '60 en '70, toen een paar heel actieve boekenuitgevers zoals De Geus en Bruna begonnen met het uitgeven van veel schoons uit de Scandinavische landen, zoals de boekenreeks van Sjöwall en Wahlöö. Zij hebben onder meer het personage Beck ontwikkeld, later bekend van de tv-reeks. De boeken, altijd vanuit het soort extreemlinkse geëngageerdheid geschreven, zijn zo ongeveer de grondslag voor de hele krimihype die er nu is rond Scandinavische series'.

Gevaar van extreem rechts
Die maatschappijkritiek bij de linkse schrijvers uit die tijd zie je nog steeds terug in de tv-series die nu zo populair zijn. 'Ze waarschuwen eigenlijk allemaal op hun eigen manier voor het gevaar van extreem rechts. Dat zit er ingebakken.' De Clercq noemt meer schrijvers die de basis vormden van het huidige succes, zoals Stieg Larsson van de Millenniumreeks. 'En altijd werd die lat zo hoog gelegd, dat er daar inmiddels sprake is van een soort school in verhalen schrijven.

In de jaren '80 werd de slag naar televisie gemaakt. 'De staatstelevisie maakte destijds uitgebreide boekverfilmingen die vaak traag en langdradig waren. Maar de echte internationale doorbraak van series kwam in 2004, met de verfilming van de boeken van de Zweedse schrijver Henning Mankell, zoals de Wallander-detectives.' Nederland speelt daarin een grote rol. De boeken van Mankell werden hier bijzonder goed verkocht. 'Hier had je grote groepen fanatieke Mankell-lezers die ervoor zorgden dat de boeken steeds populairder werden.'

De Clercq was op dat moment al filmdistributeur en zelf ook fanatiek volger van Scandinavische ontwikkelingen. 'We staan veel op beurzen en daar stuitten we zo'n tien jaar geleden op de Wallander-tv-reeks. We zijn daar letterlijk op gespróngen. We hebben de rechten gekocht en die serie toen op dvd uitgebracht. Na een actie met de Volkskrantwebshop ging het pas echt hard. Dat succes deed de KRO besluiten de serie uit te zenden.'

Inmiddels zijn de banden vooral warm met de Publieke Omroep en de KRO in het bijzonder, bevestigt Esther Bannenberg, hoofd van de Nederlandse vestiging van Lumière: 'Maar ook met andere zenders, zoals Film1, worden zaken gedaan. Those who kill, The Bridge en Borgen zijn daar te zien', zegt Bannenberg. Deze zomer wordt Borgen overigens ook door de Vara uitgezonden.

Concurrentie
Lumière zit dus goed met al die rechten, maar is met het succes niet ook de concurrentie toegenomen? 'Andere distributeurs proberen een inhaalslag te maken, dat is normaal, de markt is ook vrij. Maar wat wij doen is vrij vroeg en actief te handelen. En we hebben natuurlijk ook een netwerk na negen jaar series introduceren. Je ziet dat producenten ook met anderen spreken, maar dan komen ze uiteindelijk toch vaak bij ons terug.' En wat betaalt Lumière nou eigenlijk voor de rechten van zo'n serie? 'Dat is eigenlijk wel het geheim van de kok, maar dat gaat niet om tienduizend euro. Eerder over honderdduizenden euro's per serie.'

Is met The Killing, The Bridge en Borgen de top niet zo'n beetje bereikt, kan het nog beter? 'Er komt een The Killing 3, een Borgen 3 en voor de komende vijf jaar liggen er nog stapels goede verhalen', belooft De Clercq. 'Er is meer diversiteit. Na The Killing kwam opeens Borgen, niet eens een krimi. Maar zo goed. Dan krijg je een kettingreactie.'

Een nieuwe serie waar veel van verwacht wordt is de vrouwenserie over de onderzoeksjournaliste Annika Bengtzon, op basis van de verhalen van de Zweedse schrijfster Lisa Marklund. Bannenberg: 'Op dit moment wordt de eerste aflevering in Zweedse bioscopen vertoond, dat is daar een traditie. Vanaf juni verschijnt de serie daar op tv.'

Robotmensen
Een andere bijzondere, eveneens Zweedse serie is The Real Humans. De Clercq: 'Deze hebben we net gekocht, het is een tiendelige serie over mens en robot, geen sciencefiction, maar de mensen in de serie hebben intelligente robots die hen helpen in het huishouden. En binnen die wereld van de robots - die eruit zien als mensen, maar dan met helblauwe ogen - heb je ook rangen en standen, een heel eigen wereld, heel bijzonder. Ik had direct zoiets van, dit kan echt weer iets worden.'

Jan de Clercq
Beeld Lumière
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden