Hoe na de verkiezingen het kabinet wordt gevormd

Na de gang naar de stembus wordt de kiezer een toeschouwer. Wat er met de uitgebrachte stemmen gaat gebeuren, wordt bepaald in de kabinetsformatie. Tijdens de formatie is het zittende kabinet demissionair.

De lijsttrekkers praten wat na, na afloop van het lijsttrekkersdebat van de NOS. Beeld anp

Sinds 2012 regelt de Tweede Kamer de formatie zelf. Niet langer bepaalt de koning wie bemiddelt tussen de partijen. Die rol is nu voor de Tweede Kamervoorzitter. De nieuwe procedure is pas eenmaal toegepast en daarom nog niet uitgekristalliseerd. Hieronder hoe het waarschijnlijk gaat in de cruciale eerste dagen na de verkiezingen.

DONDERDAG 16 MAART

Aan het eind van de ochtend klinkt in alle fractiekamers geroezemoes. De nieuw gekozen fracties beraden zich op de uitslag en kiezen, of herkiezen, hun fractievoorzitter. Bij sommige fracties zal gejuich te horen zijn en wordt er taart gegeten en champagne gedronken. Bij andere zal het er minder vrolijk aan toegaan.

Om 14.00 uur ontvangt Kamervoorzitter Khadija Arib de fractievoorzitters voor een vergadering over de voorlopige uitslag. Zij heeft daarvoor de Rooksalon van de Tweede Kamer uitgekozen, die naast de Oude Zaal ligt. Aan de muur hangen geschilderde portretten van alle voorgangers van Arib. In 2012 had deze eerste vergadering na de verkiezingen plaats in de minder indrukwekkende Eerste Commissiekamer, vlakbij Aribs eigen werkkamer.

Deze keer moet het nog duidelijker zijn dat na Kamerverkiezingen een trotse Tweede Kamer de kabinetsformatie intern regelt. Als de lijn van 2012 wordt gevolgd, zal de grootste partij een voorstel doen voor de verkenner. Dat was vijf jaar geleden VVD-prominent Henk Kamp. Een meerderheid moet het voorstel steunen.

Arib sprak tijdens de verkiezingscampagne de hoop uit dat de verkenner (of daarna de informateur) ditmaal een vrouw zal zijn. En jawel, Edith Schippers (VVD) werd donderdagmiddag voorgedragen als verkenner.

Kamervoorzitter Khadija Arib. Beeld anp

MAANDAG 20 MAART

De verkenner spreekt de afzonderlijke fractievoorzitters in de Stadhouderskamer in het gebouw van de Tweede Kamer. Hij of zij krijgt ambtelijke ondersteuning van het ministerie van Algemene Zaken. Ook hier een verandering ten opzichte van 2012, toen Kamp zich nog nestelde in het gebouw van de Eerste Kamer. Precies op de plek waar vroeger de door de koningin benoemde informateurs zaten. Verkeerd signaal, is toen in de evaluatie geconcludeerd.

DINSDAG 21 MAART

Om 16.00 uur maakt de Kiesraad de officiële uitslag bekend. Dat is een dag later dan gebruikelijk, uit angst voor hacks. Kamervoorzitter Arib neemt in de Oude Zaal van de Tweede Kamer de uitslag in ontvangst. De officiële uitslag bevat altijd verrassingen, bijvoorbeeld kandidaten die met voorkeursstemmen in de Kamer komen.

WOENSDAG 22 MAART

Naar verwachting gaat de verkenner door met zijn of haar werk. Zodra het verslag van de verkenner klaar is, zal hij of zij dit aan de Kamervoorzitter presenteren.

Om 13.00 uur doet de commissie voor de Geloofsbrieven verslag. Zij controleert de papieren van de nieuwe Kamerleden en besluit over hun toelating. De Kamer stelt op dat moment ook een ontwerp-profielschets vast voor de nieuwe voorzitter. Vanaf 14.00 uur is het afscheid van de vertrekkende Kamerleden.

Afscheid vertrekkende kamerleden

Deze zeven bekende politici ziet u na vandaag niet meer terug in de Kamer.

DONDERDAG 23 MAART

De nieuwe Kamer vergadert voor het eerst, onder leiding van een tijdelijke Kamervoorzitter. Die beëdigt de leden. De profielschets voor de nieuwe Kamervoorzitter wordt definitief vastgesteld. Waarschijnlijk heeft dan het debat over de verkiezingsuitslag plaats, op basis van het eindrapport van de verkenner. Het debat kan eindigen in het per motie en stemming aanwijzen van informateurs. De Kamer moet ook beslissen of en hoe de koning wordt geïnformeerd.

VRIJDAG 24 MAART

De kabinetsformatie door informateurs kan beginnen. Kamerleden kunnen schriftelijk solliciteren naar het Kamervoorzitterschap. De verkiezing is op 29 maart. Arib heeft gezegd herkiesbaar te zijn. Gelet op de decimering van haar partij, moet zij rekening houden met tegenkandidaten.

De nieuw Kamer vergadert hier voor het eerst op 24 maart. Beeld anp
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden