'Hoe moet ik daar tussen kiezen?'

In Tunesië doet opeens iedereen aan politiek. De kiezer ziet alleen door de bomen het bos niet meer. 'Dat is niet erg, we hadden geen democratie, we moeten een beetje oefenen.'

LEEN VERVAEKE

TUNIS - Cherif zucht diep. Hij weet het even niet meer. De bejaarde Tunesiër heeft de afgelopen weken zowat elke lancering van een nieuwe politieke partij bijgewoond. Hij wil perfect voorbereid zijn op de eerste vrije verkiezingen, op 23 oktober. Maar hoe meer partij-evenementen hij bijwoont, hoe minder hij ervan snapt.

Nu heeft hij net naar de toespraak van Fethi Touzri, kersvers voorzitter van de nieuwe Parti Pour le Progrès (PPP), geluisterd. Het zaaltje in het moderne hotel Golden Tulip in Tunis was goed gevuld, en Touzri sprak een uur lang gloedvol over de creatie van 'een echte democratie' in Tunesië.

'Het was niet slecht', oordeelt Cherif achteraf bij de hapjes en drankjes. 'Hij heeft goede ideeën.' Maar hij wijst op een foto in de krant: een advertentie voor de Parti Démocratique Progressiste (PDP). 'PDP, PPP, wat is het verschil eigenlijk? Ze praten allemaal over hetzelfde: solidariteit, vrijheid, vooruitgang. Hoe moet ik daar tussen kiezen?'

Cherif is niet de enige die is verdwaald in de Tunesische politiek. Sinds de revolutie, die een half jaar geleden begon met de zelfverbranding van fruithandelaar Mohamed Bouazizi en op 14 januari eindigde met de val van dictator Ben Ali, heeft de politiek een aardverschuiving ondergaan. Na vijftig jaar alleenheerschappij van de president is er nu een enorme keuzevrijheid.

Sinds de val van Ben Ali zijn er in Tunesië al 82 politieke partijen opgericht, en dat aantal stijgt nog elke dag. In het Golden Tulip, waar Fethi Touzri zijn PPP lanceerde, worden dagelijks twee tot drie partijvoorstellingen gehouden.

In de hoofdstad Tunis lijkt het wel alsof iedereen aan politiek doet. Een econoom die onafhankelijk zou zijn, blijkt net zijn eigen partij te hebben opgericht. In de wachtzaal van een mensenrechtenorganisatie blijk ik naast de vicevoorzitter van de Piratenpartij te zitten. En als ik met hem iets ga drinken op een terras, zit daar toevallig ook de voorzitter van de nieuwe Baath Partij.

Opportunisten

'Na al die jaren van frustratie wil iedereen aan politiek doen', zegt Messaoud Romdhani, een politieke waarnemer die zelf als onafhankelijke kandidaat aan de verkiezingen wil deelnemen. 'De deur was jarenlang vergrendeld; nu staat ze wagenwijd open. De mensen willen zelf meewerken aan de democratie. Al zitten er ook wel opportunisten tussen, die hopen een mooie post te krijgen.'

Met zo'n versnipperd politiek landschap zien veel Tunesiërs door de bomen het bos niet meer. Ze kennen de partijen amper en weten al helemaal niet waarvoor ze staan. Dat laatste is ook moeilijk. De meeste partijen zeggen 'democratie en vrijheid', 'de bescherming van de revolutie' en 'een lagere werkloosheid' na te streven - veel concreter wordt het meestal niet.

Uit een van de eerste peilingen in het postrevolutionaire Tunesië blijkt dat de meeste partijen nog bij geen 10 procent van de kiezers bekend zijn. Van de oude oppositiepartijen PDP, Ettajdid en FDTL, die onder Ben Ali met mate werden gedoogd, kent zo'n 20 procent van de kiezers de namen. Alleen Ennahda, de oude islamistische partij die onder Ben Ali verboden was, scoort beter: 60 procent van de kiezers kent haar.

Daarmee lijkt zich in het politieke geharrewar toch één hoofdlijn af te tekenen: de strijd tussen de op de islam gebaseerde partij Ennahda, en de seculiere linkse partijen die vrezen dat met Ennahda de scheiding tussen kerk en staat en de vrouwenrechten in gevaar komen. Enkele politici en activisten proberen die seculiere linkse partijen, die klein en verbrokkeld zijn, te verenigen in één overkoepelende beweging: Lam Echaml ('Laten we ons verzamelen').

'Het is erg moeilijk om nu serieus aan politiek te doen', zegt Awatef Charieg, een 35-jarige chirurg en politiek activiste, die aan de wieg van Lam Echaml staat. Ze ergert zich vooral aan de desinformatie. 'De Tunesiërs begrijpen niet meer wat er allemaal gebeurt. Iedere avond zijn er debatten op tv over de politiek, maar iedere avond worden er andere dingen verteld.'

'De laatste vier maanden hebben we een explosie van politiek over ons heen gekregen. Iedereen is plots expert. Al wie vroeger op tv over voetbal sprak, spreekt nu over politiek. Maar als iedereen expert is, is niemand nog expert.'

De eerste democratische stappen van Tunesië zijn wankel. Veel Tunesiërs worden er zenuwachtig van. Ze vrezen een terugkeer van de oude handlangers van president Ben Ali, via nieuwe partijen of via grootschalige fraude bij de verkiezingen van oktober. Ze zijn bang dat de net verworven democratische vrijheden snel weer zullen worden beperkt.

Beetje oefenen

Anderen relativeren het chaotische democratiseringsproces. 'Dit is normaal', zegt politieke waarnemer Romdhani. 'Wij hebben nog nooit in een democratie geleefd, we moeten een beetje oefenen.' Zoals veel debuterende politici verwijst hij naar de Portugese revolutie in 1974, toen meer dan honderd partijen werden opgericht, die snel weer verdwenen.

Ook PPP-voorzitter Fethi Touzri, die na zijn toespraak in hotel Golden Tulip de pers te woord staat, maakt zich geen zorgen. 'Vergelijk het met de val van het communisme. Voordien had je één merk yoghurt en plots had je tientallen merken. Toen brak ook even hysterie uit, de mensen konden niet kiezen. Maar ze raakten er snel aan gewend. Het is niet erg dat het zo gaat. Het is juistt heel goed, het maakt de mensen bewust van wat democratie is.'

undefined

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden