Hoe moeilijk is het om je recht te halen na seksuele intimidatie?

In de bekentenissengolf die de #MeToo-beweging al heeft voortgebracht, zegt nu ook journalist Jelle Brandt Corstius te zijn verkracht. Maar, voegt hij meteen toe, het hele verhaal doen, kan hij niet. Hoe moeilijk is het om je recht te halen na seksuele intimidatie of misbruik?

Jelle Brandt Corstius zegt dat hij zijn verhaal niet kan doen. Beeld anp

'In het prille begin van mijn televisiecarrière ben ik tijdens mijn werk gedrogeerd, en gedwongen tot orale seks', schrijft Brandt Corstius op de voorpagina van Trouw. De naam van de dader laat hij ongenoemd, op de details van het voorval gaat hij niet in. Want hij kan zijn verhaal niet kwijt zonder een smaadzaak te riskeren, schetst Brandt Corstius zijn dilemma. 'Ik kan het niet vertellen.'

Hoe moeilijk is het om als slachtoffer van seksuele intimidatie of misbruik je verhaal te doen? En in hoeverre kun je je recht halen? We zetten de mogelijkheden op een rij; hier kun je als slachtoffer terecht.

1) Vertrouwenspersoon

Ongeveer de helft van de werkgevers heeft een vertrouwenspersoon, schat de Landelijke Vereniging van Vertrouwenspersonen (LVV). Soms is dat iemand van binnen de organisatie, anders een professional van buitenaf. Werknemers kunnen bij deze persoon hun verhaal doen als ze te maken hebben gehad met seksuele intimidatie op de werkvloer.

'De vertrouwenspersoon gaat samen met de werknemer op zoek naar een oplossing', zegt Inge te Brake, bestuurder van de LVV. Dat kan een stap naar de leidinggevende zijn, al zien veel slachtoffers hiervan af. 'Vooral bij seksuele intimidatie is er veel angst over wat er gebeurt na zo'n klacht', aldus Te Brake. 'Vaak wordt met een beschuldigende vinger naar het slachtoffer gewezen.'

Of een stap naar de werkgever zin heeft, verschilt per organisatie, ziet Te Brake. 'Als een organisatie haar vertrouwenspersoon serieus neemt, heeft die wel degelijk slagkracht. In dat geval doet de leiding wat met een specifieke klacht of pakt ze de signalen die de vertrouwenspersoon binnenkrijgt serieus op.'

Te vaak gebeurt het nog dat bedrijven alleen voor de vorm een vertrouwenspersoon aanstellen en vervolgens diens adviezen in de wind slaan, stelt Te Brake vast. Of erger: soms wordt er gedreigd met ontslag wanneer een vertrouwenspersoon zich in een personeelskwestie mengt. 'Daarom willen wij dat vertrouwenspersonen wettelijk worden beschermd.'

2) Meldpunt

Ook buiten het werk kunnen slachtoffers van seksueel wangedrag terecht met hun verhaal. Zo is er de luisterlijn Sensoor, waar mensen (ook met andere grieven) via chat, mail of telefoon een luisterend oor kunnen vinden. Dat is anoniem en vooral bedoeld om iemand in de gelegenheid te stellen zijn of haar persoonlijk relaas te doen. Sensoor biedt geen therapie of (juridisch) advies.

Voor hulp die verder reikt dan een luisterend oor kunnen slachtoffers aankloppen bij een van de vijftien locaties van het Centrum Seksueel Geweld, waar hulpverleners samenwerken met de politie. Het centrum richt zich in de eerste plaats op mensen die in de afgelopen zeven dagen een aanranding of verkrachting hebben meegemaakt. 'Die eerste week is heel relevant', zegt Iva Bicanic, klinisch psycholoog en landelijk coördinator van het centrum. 'Daar liggen kansen die je optimaal wilt benutten. Denk aan het veiligstellen van sporen van de dader, behandeling van soa's of voorkomen van zwangerschappen en acute psychologische hulp.'

Zo'n tweeduizend slachtoffers - vooral van verkrachting - zag het centrum vorig jaar binnenkomen, van wie ruim achthonderd in de eerste week na het voorval. Deze slachtoffers deden aanzienlijk vaker aangifte: 35 tot 60 procent, tegenover een landelijk gemiddelde van 10 procent. Een indicatie dat de integrale aanpak van het centrum zijn vruchten afwerpt, ziet Bicanic. 'De meeste mensen gaan na een verkrachting liever naar huis en proberen het te vergeten. Heel invoelbaar, maar wij raden echt aan om meteen naar ons centrum te komen.'

3) Rechter

Als slachtoffer kun je proberen je recht te halen bij de rechter. Je kunt een (cel)straf eisen voor de dader in een strafzaak of via een civiele procedure een schadevergoeding of contactverbod afdwingen. Een logische route in geval van een ernstig misdrijf als verkrachting, zegt Margreet de Boer, advocaat bij Van Kempen c.s. Alleen, in de praktijk valt het vaak niet mee om je claim hard te maken.

Toch wil De Boer aangifte van verkrachting niet ontmoedigen, integendeel. 'Mijn ervaring is dat als mensen goed voorbereid zijn op het strafproces, de meesten achteraf blij zijn dat ze aangifte hebben gedaan, ook als het niet tot een veroordeling heeft geleid.' Dat de dader wel twee keer nadenkt voordat hij of zij zich weer vergrijpt, biedt een zekere genoegdoening. 'Een van belangrijkste drijfveren om aangifte te doen is voorkomen dat iemand nogmaals zoiets doet.'

Bij een minder ernstig vergrijp, waarvan niet altijd duidelijk is of het een strafbaar feit betreft, loont eerder een stap naar een klachtencommissie. Die onderzoekt een klacht en doet uitspraak, vaak in de vorm van een advies aan de directie, aldus De Boer. 'Die zal vervolgens maatregelen nemen, variërend van een berisping, overplaatsing tot ontslag.'

4) Media

De weg die veel slachtoffers de laatste twee weken kozen, was de media. Niet zo gek, want ook de Weinstein-affaire, de zaak die de #MeToo-campagne het zetje gaf, kwam aan het licht via de Amerikaanse pers.

Veel media, de Volkskrant incluis, bieden lezers de kans per mail of telefoon hun verhaal te doen. De afgelopen week publiceerden kranten tal van persoonlijke relazen van (vooral) vrouwen over misbruik en intimidatie. Enkele vermeende daders zijn sinds vorige week op non-actief gezet na beschuldigingen aan hun adres in de media.

De publiciteit is een krachtig middel om misbruik of intimidatie aan de kaak stellen, zeker als slachtoffers collectief een veronderstelde dader aanwijzen. Zo'n publieke aanklacht kan meer belastende verklaringen ontlokken, zoals bij Weinstein het geval was. Tegelijkertijd is de drempel voor naming and shaming hoog. Slachtoffers moeten zich realiseren dat redacties aan de slag gaan met hun verhaal. Ze zullen weerwoord halen bij de veronderstelde dader, spitten in het verleden en andere bronnen raadplegen. Het verhaal van Brandt Corstius op de voorpagina van Trouw is in dit opzicht een uitzondering.

Ook kan een beschuldigde terugslaan met een smaadzaak, een doembeeld dat Brandt Corstius naar eigen zeggen heeft weerhouden de daders naam te noemen. Ook advocaat De Boer adviseert terughoudendheid. 'Zeker zolang een strafzaak nog hangt, is het onverstandig om via de media iemand bij naam te beschuldigen.'

Heeft u informatie over seksueel grensoverschrijdend gedrag, dan kunt u contact opnemen via onderzoek@volkskrant.nl of 06-15003958. Wij publiceren niets zonder uw toestemming. Of kijk op www.volkskrant.nl/tip


De erfenis van #MeToo

#MeToo haalt seksueel geweld uit de taboesfeer, maar lost het het probleem ook op?
De hashtag #MeToo moet seksueel geweld uit de taboesfeer halen, en aantonen hoe wijdverbreid het is. Is dat gelukt?

Waarom Saskia Noort haar verkrachting jarenlang stilhield
'Ik zweeg omdat ik merkte dat niemand op zo'n verhaal zat te wachten.'

Aleid Truijens: 'Hypocriet om de machtige mannen waar we seks mee hadden achteraf te beschuldigen van misbruik'
'De mannen op wie 'we', jonge vrouwen in de jaren zeventig en tachtig, vielen, waren niet altijd de mannen die goed voor ons waren.'

Jessica Durlacher: '#MeToo is een revolutie met geestvernauwing'
De schrijfster meent dat vrouwen zich niet hadden moeten isoleren in de rol van slachtoffer.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden