Drie vragen maritieme inzet

Hoe moeilijk is de beveiliging van een zeestraat?

De scheepsroutes aan twee kanten van het Arabisch schiereiland worden beveiligd, als het aan de VS ligt. Maar hoe doe je dat in de praktijk?

Een bemanningslid van het Nederlandse fregat Hr. Ms. Evertsen. Beeld ANP

De Verenigde Staten hopen een internationaal bondgenootschap te smeden om de scheepvaartroutes bij Iran en Jemen te beveiligen. Volgens de Amerikanen lopen die gevaar vanwege een groeiende Iraanse dreiging. Wat voor missie staat hun voor ogen?

De Amerikanen mikken op de bescherming van schepen aan beide kanten van het Arabisch schiereiland. Dat is opvallend. Aanvankelijk leek het alleen te gaan om de Straat van Hormuz, een belangrijke handelsroute tussen Iran en de Verenigde Arabische Emiraten. Hier komen dagelijks tientallen olietankers langs, die goed zijn voor eenvijfde van de wereldwijde oliehandel. 

Marinegeneraal Joseph Dunford liet dinsdag echter weten ook de zeestraat Bab el Mandeb te willen beveiligen. Die verbindt Europa via het Suezkanaal aan de Hoorn van Afrika. 4 procent van de oliehandel vaart hier langs. Het gebied geldt als instabiel, omdat langs die kant van de kust van Jemen de door Iran gesteunde Houthi-rebellen actief zijn.

Volgens Dunford gaat het al met al om een ‘kleine surveillancemissie’ die vooral gericht zou zijn op het bewaken, beveiligen en beschermen van olietankers en andere schepen. ‘Dit gaat dus niet om het schieten op mensen’, zei Mike Pompeo, de Amerikaanse minister van Buitenlandse Zaken, eind juni. ‘Het gaat om het in beeld brengen van de Iraanse activiteiten. We willen ze proactief afschrikken.’

Hoe ziet de missie eruit in praktijk?

Als de missie louter een surveillance­missie is, is deze vergelijkbaar met eerdere maritieme monitormissies in de Golf van Aden. Dat zijn relatief makkelijk uitvoerbare missies, zegt defensie-expert Dick Zandee van het Clingendael Instituut. ‘Een zeegebied wordt dan bijvoorbeeld in vakken ingedeeld. Schepen krijgen elk de verantwoordelijkheid een vak te bewaken, inlichtingen te verzamelen en schepen te begeleiden.’ Het zijn doorgaans niet de spannendste missies voor militairen, aldus Zandee. ‘Het staat ver af van oorlogvoering. Als je het hebt over het monitoren van een regio, kun je net zo goed kustwachtschepen inzetten. Je hebt er eigenlijk geen fregatten voor nodig.’

Zandee: ‘Dit soort missies zijn vooral bedoeld voor wat wij in militaire theorie ‘escalatiedominantie’ noemen. Dat betekent dat je laat zien dat je meer slagkracht hebt dan de vijand, in dit geval de Iraanse Revolutionaire Garde. Het is een middel waarmee je een gewapende confrontatie kunt voorkomen. Al is het wel een erg dure onderneming.’

Wie zijn de gevolgen voor de geopolitieke verhoudingen?

De Verenigde Staten benaderen alle bondgenoten die beschikken over maritieme middelen, waaronder de Europese landen. Ze hopen ook op steun van Saoedi-Arabië en de Verenigde Arabische Emiraten. De terughoudendheid is bij veel landen groot, vanwege de gevoelige geopolitieke context. Niemand wil een groot conflict ingezogen worden.

Toen de VN in 2008 een mandaat gaf om de Somalische piraten te bestrijden, was iedereen daarbij gebaat. De situatie is nu anders. Jake Longworth, geopolitiek analist bij EOS Risk, spreekt van een ‘boiling point’ in de wateren van de Hoorn van Afrika. Dat komt onder andere door de aanwezigheid van de Aziatische marines, zoals die van India en China. Die hebben hun eigen belangen.

Een fregat in de Straat van Hormuz kan politieke wrijving met VS niet opheffen
De veranderende militaire rol van de VS in de wereld heeft gevolgen voor de bondgenoten, ook voor Nederland. Door de gedeeltelijke Amerikaanse terugtrekking van het wereldtoneel zal Europa meer gaten moeten gaan vullen. Maar moet Nederland meewerken aan een militaire missie die samenhangt met het Iranbeleid van de VS? 

Waar interessante en spraakmakende verhalen online en in de krant ophouden, gaat het Volkskrantgeluid verder. Wat is een zwart gat precies? En hoe gaat het eraan toe in tbs-klinieken? Onze verhalenmakers leggen het uit.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden