Hoe meer geld, hoe minder argumenten

BEWERING: PSG vergroot kans op zwangerschap
OORDEEL: Het is eerder omgekeerd

Volgens de Eerste wet van de wetenschapsmarkt is er een omgekeerd verband tussen markt en wetenschap: hoe meer geld te verdienen valt, hoe minder wetenschappelijke argumenten tellen. Wel heel fraai wordt de wet geïllustreerd bij twee promoties deze week in het Amsterdamse AMC, waar Sebastiaan Mastenbroek en Moniek Twisk hun proefschriften, Preimplantation genetic screening: a reappraisal en Current value of preimplantation genetic screening verdedigden. De titels beloven al weinig goeds, en zij maken hun dreigementen meer dan waar. Die preimplantation genetic screening is een waardeloze techniek, maar omdat er goud geld mee wordt verdiend, maken privé-klinieken er fors reclame mee en is de opmars amper te stuiten.


'Preimplantation genetic screening', zeg maar PGS, is die techniek waarbij, een paar dagen na een reageerbuisbevruchting, een enkele cel uit het beginnende embryo wordt gehaald om te zien of die het juiste aantal chromosomen heeft. Als de uitgelichte cel in orde is, kan het embryo de baarmoeder in, als de cel niet goed is, wordt een andere genomen. Het embryo kan die ene cel best missen, en het idee is dat er zo meer kans is op een goed verlopende zwangerschap.


Dat idee, bedacht medio jaren negentig, is inderdaad knap, maar zoals het in de wetenschap hoort, moet het nut wel eerst met rigoureus onderzoek worden aangetoond.


Behalve in de vermarkte wetenschap. Daar ziet men slechts de kansen en de omzet. Zo richtten twee van de grondleggers van PGS, Santiago Munné en Jacques Cohen, direct een bedrijf op, Reprogenetics, dat inmiddels een miljoenenomzet draait. In Nederland is PGS niet toegestaan - mede dankzij Mastenbroek en Twisk. Zij zijn de onderzoekers die in 2007 de knuppel in het hoenderhok gooiden met een artikel in de New England Journal of Medicine, waarin zij onomstotelijk aantoonden dat PGS geen spat helpt, en eerder minder dan meer geslaagde zwangerschappen en kinderen opleverde. De publicatie leidde aanvankelijk tot een lichte daling van het aantal PGS-behandelingen, maar precies volgens de Eerste wet van de wetenschapsmarkt lijkt die trend inmiddels gekeerd. Er zijn immers genoeg methoden om de wetenschap onschadelijk te maken.


De eerste strategie is die van 'verdeel en heers', het bedenken van subgroepen die toch wel degelijk baat hebben bij PGS. Bijvoorbeeld oudere vrouwen of vrouwen met een verhoogd risico op chromosoomafwijkingen. Onzin, laat Twisk zien.


De tweede strategie is die van de 'verschroeide aarde': de methode wordt iets aangepast. Niet op dag drie een cel afpakken van het beginnende embryo, maar op dag vijf. Niet met de ene genetische techniek, maar met een 'veel geavanceerdere'. De proefschriften zijn onschadelijk gemaakt, en voordat de nieuwe techniek goed is onderzocht, zijn we jaren verder.


De meest perfide techniek is 'infiltratie': de wetenschap wordt gebruikt voor marketingdoeleinden. Precies zoals in het begin publiceren onderzoekers op de loonlijst van Reprogenetics af en toe artikelen waaruit moet blijken dat hun techniek uitstekend werkt, en precies zoals in het begin zijn dat artikelen die maar aan één kant deugen: de hunne. Alleen resultaten die in hun kraam te pas komen worden gemeld, de andere worden weggemoffeld.


Zo zijn er nog veel meer wegen te bewandelen, en het meest ergerlijke is: zo gaat het keer op keer. Een veelbelovende techniek of behandeling wordt snel op de markt gebracht - omdat die zo veelbelovend is en zo 'logisch' klinkt - zonder dat goed is uitgezocht of het werkelijk scheelt, of de patiënt er werkelijk baat bij heeft. De innovators worden grootmogols met meer financiële dan wetenschappelijke belangen, des te gevaarlijker omdat ze weten hoe wetenschappelijke hazen lopen. Ze kennen de strategieën om in de wetenschapsmarkt het hoofd boven water te houden. Desnoods over de ruggen van mannen en vrouwen met een onvervulde kinderwens.


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden