Column

Hoe Mark Rutte een familie keer op keer verdriet doet

'U heeft geen idee wat u zegt en waar u naar verwijst.'

Lion Tokkie: 'U heeft geen idee wat u zegt.'

Als Mark Rutte zijn afschuw tot uitdrukking wil brengen, trekt hij een oude voorraadkast open die vol zit met keurige scheldwoorden die je zelden hoort: 'idioten', 'griezels' of 'gladiolen'. Zoals de bond tegen het vloeken je vroeger 'rododendrons' wilde laten zeggen.

In diezelfde kast kwam hij 'tokkies' tegen. In 2003 maakte de IKON een documentaire over een onaangepaste familie uit Amsterdam-Slotermeer. Toen SBS later een docusoap met hen maakte, kregen de Tokkies - meisjesnaam van moeder Hanna - landelijke bekendheid. Tokkie werd een soortnaam en kwam in de Van Dale, als synoniem voor asociaal gedrag.

Rutte haalde de tokkies voor het eerst van stal bij Humberto Tan, vlak voor Kerst. Hij sprak van 'tokkies achter in de zaal', een verwijzing naar de protesten tegen de opvang van asielzoekers.

In Ilpendam woont een man bij wie dat in de ziel kerft. Zijn naam is Lion Tokkie (68). In januari stuurt hij de premier een bericht. 'U heeft geen idee wat u zegt en waar u naar verwijst', schrijft hij. 'De Tokkie-familie is het voorbeeld van asielzoekers. Zij kwamen onder de naam Tuci in de Tachtigjarige Oorlog als Portugese joden.' Even verder: 'In de Tweede Wereldoorlog zijn meer dan 65 naamdragers en 150 aanverwanten in de nazikampen in bezet Polen vermoord.'

Hij krijgt keurig per brief antwoord. De premier kan zich voorstellen 'dat het vervelend is wanneer u het gevoel hebt dat uw familienaam in een verkeerd daglicht is geplaatst. Ik kan u verzekeren dat dit geenszins mijn bedoeling is geweest. Graag wens ik u en uw familie alle goeds toe.'

Klaar, denkt Tokkie: Rutte heeft zijn lesje geleerd. Niets blijkt minder waar. Een paar maanden later, in het Volkskrant-interview samen met Asscher, haalt de premier zijn vondst weer van stal: 'We luisteren niet naar de tokkies die mensen intimideren en achter in een zaal staan te schreeuwen.' Op het VVD-congres worden het al 'doorgeslagen tokkies die achter in zo'n zaal staan te gillen.' In de vrijdagse persconferentie is het weer prijs, dit keer naar aanleiding van Sylvana Simons. 'Voegt het wat toe? Dat gescheld en getier? Dat tokkiegedrag?'

Tokkie-stamboom: voorbeeld van asielzoekers.

Onbegrijpelijk dat Rutte zoiets doet, zegt Tokkie, die na zijn pensionering een onderzoek is begonnen naar werkkampen in Nederland. 'Het doet gewoon pijn, het overschrijdt een grens.' Terwijl hij Rutte hoog heeft zitten en al een leven lang VVD stemt. 'Zo'n man tekent honderden brieven per dag. Met het EU-voorzitterschap misschien het dubbele. Iemand van de Rijksvoorlichtingsdienst schrijft zo'n briefje, dat snap ik. Hij heeft dat niet gelezen.'

Dus belt Tokkie deze week weer naar Algemene Zaken. Of hij de heer Rutte kan spreken. Vijf minuten zou genoeg zijn, is de gedachte - 'Als ik het hem uitleg, krijgt hij het schaamrood van teen tot kruin'. Maar een gesprek blijkt niet mogelijk.

De naam Tokkie is altijd reden tot vrolijkheid geweest. Rokkie, gokkie, stokkie, bokkie - rijmkansen te over. Maar nu is het anders. Mensen lachen als hij zijn naam noemt; laatst nog een man van de bezorgdienst. Zijn vrouw wordt er in het ziekenhuis op aangekeken, zijn dochter gebruikt haar meisjesnaam niet meer. En kijk - hij laat het op zijn smartphone zien - zodra Rutte het weer gebruikt, krijgt hij berichten van familie overal in het land: Lion, ga jij er wat aan doen? Hij heeft ze huilend aan de telefoon. Twee Tokkies hebben hun naam laten veranderen. Daar piekert hij zelf niet over. 'Ik ben er trots op.'

Wereldwijd zijn er volgens hem zevenhonderd Tokkies, Nederland telt er zo'n 125. Hijzelf groeide op aan de Raamgracht in Amsterdam. Hanna Tokkie, die in de serie een hoofdrol had, komt van Kattenburg. Ze is van een andere tak, afgesplitst rond 1840 en niet joods meer. Hij heeft haar nooit ontmoet. 'Zielig zoals het met die vrouw is gegaan', vindt Lion Tokkie. 'Een hoop ellende voor een beetje aandacht.'

Schrijf maar op, dicteert hij: 'Achterlijke doorgeslagen... En dat de lezer daar zelf zijn naam kan invullen. Dan weet hij hoe dat voelt.'

Deze tijd vraagt niet alleen om kritiek, maar ook om oplossingsgericht meedenken. Daarom een tip voor de premier, mocht hij om woorden verlegen zitten. Ergens in die voorraadkast moet 'koekwous' liggen, 'verrekte koekwous' desnoods. Oud-Brabants scheldwoord, ten onrechte in de vergetelheid geraakt. En van een familie Koekwous is geen spoor te bekennen.

Aanvullingen en verbeteringen: In bovenstaand artikel werd uit een brief van Lion Tokkie aan Mark Rutte geciteerd: 'In de Tweede Wereldoorlog zijn meer dan 65 naamdragers en 150 aanverwanten in de Poolse kampen vermoord.' Bedoeld werd: in de nazikampen in bezet Polen.

a.korteweg@volkskrant.nl

De Tokkies van de tv op een publiciteitsfoto.
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden