ReportageVerkiezingen in Venezuela

Hoe Maduro de Venezolanen met suikerklontjes koest houdt

Met voedselpakketten en feesttoelages lokt president zijn kiezers naar de stembus. 

Waarom kiest Venezuela weer voor Maduro?Beeld AP / Ariana Cubillos

In het huis van Vanessa Avila hangt de indringende geur van katten en hun uitwerpselen. Op een smoezelig bed naast een slapende peuter ligt een van de vermoedelijke daders, een graatmagere lapjeskat, tevreden te spinnen. Ook Avila (32) is in opperbeste stemming. Ze heeft vandaag bij de bank haar maandelijkse toelage Huishouden van het Vaderland geïnd. ‘Ik heb er mango en een paar ibuprofentabletten van gekocht’, zegt ze.

Toen was de toelage van 1,5 miljoen bolivar (1,90 euro) alweer op. Gelukkig voor Avila heeft ze ook de moederdagbonus van 1,5 miljoen nog tegoed, en de 700 duizend die de president zijn volk op de Dag van de Arbeid heeft toegezegd. De carnavalsbonus en paastoelage heeft Avila al opgemaakt. ‘Zonder die extraatjes zou ik het nooit redden’, aldus de alleenstaande moeder van vijf kinderen.

Ergste crisis uit de geschiedenis

De socialist Nicolás Maduro trad in 2013 aan als president, en heeft Venezuela in een diepe afgrond gestort. Het land gaat door de ergste economische crisis uit zijn geschiedenis, met een hier nooit eerder vertoonde hyperinflatie. Venezuela heeft de grootste olievoorraad ter wereld, maar de bevolking lijdt honger. Ziekenhuizen hebben lakens noch injectiespuiten, laat staan medicijnen. Meer dan 80 procent van de bevolking leeft in armoede, dagelijks vluchten vijfduizend Venezolanen het land uit.

En toch stemt Vanessa Avila zondag bij de presidentsverkiezingen op Maduro en zijn socialistische project, net als miljoenen anderen. Maduro heeft in de meeste peilingen een comfortabele voorsprong op zijn belangrijkste rivaal, Henri Falcón. Het ziet ernaar uit dat de president, die toch door 80 procent van de bevolking wordt uitgekotst, zondag voor nog eens zes jaar een mandaat krijgt. Hoe kan dat?

Op de staatstelevisie brult Maduro door een microfoon. ‘Willen jullie je vaderlandspasje behouden?’, roept hij met zijn typische rollende r’en en langgerekte klinkers. ‘Jaaaa’, joelt het publiek en ze zwaaien met hun pasjes door de lucht. ‘Willen jullie voedselpakketten en bonussen blijven ontvangen?’, vraagt hij zijn toehoorders. Gejuich. ‘Dan moeten jullie op mij stemmen.’

Laatste strohalm

Het vaderlandspasje geeft recht op allerlei toelagen, en vooral de allerarmste Venezolanen zijn doodsbang die laatste strohalm te verliezen. Het pensioen, de huishoudtoelage, de extraatjes met Kerst en andere feestdagen. Door de hyperinflatie kunnen ze er bijna niets meer van kopen, maar toch klampen ze zich vast aan de suikerklontjes die Maduro hun toewerpt. ‘Het is beter dan helemaal niks’, vindt ook Avila.

Avila woont in Petare, de grootste sloppenwijk van Caracas en Latijns-Amerika. Haar huis staat bijna boven aan de heuvel, in een straat waar ratten en kakkerlakken ongestoord tussen het afval scharrelen. Net als al haar buren ontvangt Avila op onregelmatige basis de voedselpakketten van het CLAP, het Lokaal Comité van Proviand en Productie. ‘Deze maand kwamen er twee’, vertelt ze stralend. ‘Dat komt door de verkiezingen.’

Waarom kiest Venezuela weer voor Maduro?Beeld AP

Maduro riep het CLAP in 2016 in het leven, en de pakketten houdt complete gezinnen op de been. Op de dozen staat een afbeelding van Hugo Chávez, grondlegger van de Bolivariaanse Revolutie. Maduro staat ernaast, met de vuist strijdlustig in de lucht. ‘De oppositie wil onze pakketten afschaffen’, zegt Pedro Key, verantwoordelijk voor de verspreiding van CLAP-pakketten in Petare. ‘Dan wordt het nog erger hier.’

Key reproduceert feilloos de redenering die hij dagelijks op de staatszenders krijgt voorgeschoteld. ‘De oppositie zal ons land aan de Verenigde Staten uitleveren’, zegt hij. ‘Ze zullen onze olie afpakken, en alle sociale programma’s stopzetten.’ Hij toont de inhoud van de CLAP-doos. ‘Deze maand zit er tonijn in’, constateert hij opgetogen. Hij graaft verder tussen de witte rijst, suiker, olie, bonen, spaghetti, maismeel, mayonaise en ketchup. ‘Vier blikken, dat is uitzonderlijk veel!’

Maduro’s zoethoudertjes zijn effectief, maar niet de belangrijkste reden dat hij morgen waarschijnlijk de verkiezingen wint. Maduro heeft ironisch genoeg het meest te danken aan de oppositiecoalitie MUD (Mesá de la Unidad Democrática oftewel Tafel van de Democratische Eenheid). De MUD boycot de verkiezingen en vraagt de bevolking dringend hetzelfde te doen (zie kader).

‘Stem niet’, staat met witte letters op een zwarte omheining van een bouwterrein in Caracas gespoten. ‘Alsjeblieft, ik smeek het je.’ Andere leuzen zijn dwingender van toon: ‘Jouw stem legitimeert de dictatuur’, staat op de muren in het oosten van de stad. En: ‘Stem niet, vecht.’ Naar verwachting geeft een groot deel van de Venezolanen gehoor aan de oproep.

Geoliede machine

Het speelt Maduro in de kaart, want hij leidt een goed geoliede machine om zijn eigen mensen naar de stembus te krijgen. Diez por Uno, Tien voor Eén, heet het systeem dat al jaren functioneert. Ieder partijlid of ambtenaar moet tien mensen mee naar de stembus krijgen, op lijsten wordt bijgehouden of dat al is gelukt. ‘Ik geef en jij geeft’, brult Maduro dreigend op de campagnerally’s. ‘Jullie weten wat jullie te doen staat.’

Er zijn zes miljoen gezinnen die de CLAP-pakketten ontvangen, drie miljoen ouderen krijgen staatspensioen. Maduro heeft de bonussen dit jaar flink opgeschroefd en verdubbelde begin deze maand het minimumloon naar omgerekend 3 euro per maand. Om die extra kosten te kunnen betalen, heeft Maduro de geldpers aangezet. De inflatie is hoger dan ooit.

Lang niet iedereen laat inpakken. Zelfs in eigen gelederen wordt flink gemord. ‘Wat denkt hij wel?’ zegt José Leal, een buurman van Avila in Petare. ‘Dat hij me kan kopen met die miezerige bonussen?’ Leal is 75 kilo afgevallen in drie jaar tijd. Als bewijs snoert hij zijn broek los, die nog stamt uit de tijd dat hij 145 kilo woog. ‘Ik geef toe, ik had zwaar overgewicht. Maar nu blijft er niks meer van me over. Maduro heeft ons land kapot gemaakt.’

Leal zit op de stoep en begroet buren die over de weg omhoog strompelen. Als een vrachtwagen vol mensen langsrijdt, windt Leal zich enorm op. ‘Op dat punt zijn we al beland,’ zegt hij. ‘We moeten als vee in een vrachtwagen de berg op, omdat de normale bussen niet meer rijden.’ Hij schudt zijn hoofd. ‘Ik heb vijf kinderen. Ik kan me niet herinneren wanneer ze voor het laatst fatsoenlijk hebben gegeten.’

Dus stemt Leal zondag op Henri Falcón, de meest kansrijke van de drie tegenkandidaten. ‘Hij wil onze economie dollariseren, dat is alvast een goed idee’, zegt Leal. Hij slaakt een diepe zucht. ‘De oppositie had een gezamenlijke kandidaat moeten presenteren. Nu worden de tegenstemmen over drie verdeeld, en er gaat toch al bijna niemand stemmen.’

Falcón probeert de Venezolanen naar de stembus te krijgen met de slogan: ‘Als we gaan stemmen, dan winnen we.’ Maar het is de vraag of dat klopt. Maduro heeft het electoraal hof en alle andere regeringsinstanties in zijn zak en kan dus ongestoord de resultaten naar zijn hand zetten. Het bedrijf dat tot voor kort de software van stemcomputers verzorgde, constateerde vorig jaar dat de regering loog over de opkomst bij de verkiezingen van de grondwetgevende vergadering.

‘Stemmen? Waarvoor in godsnaam’, zegt de gepensioneerde actrice Darcy (67). ‘Het is toch één grote fraude.’ Ze staat al vier uur in de rij voor een bank om haar pensioen van 1,5 miljoen te kunnen innen. ‘Je denkt toch niet dat ik zondag weer in de rij ga staan, voor een stembureau?’ Andere ouderen in de rij knikken instemmend.

‘De regering zegt dat we eten dankzij de president. Ik zeg: we lijden honger vanwege die klootzak.’ Ze schrikt van haar eigen woorden. ‘Misschien is het beter als je mijn achternaam niet opschrijft’, zegt ze dan. ‘Als ze erachter komen dat ik dit soort dingen zeg, pakken ze mijn pensioen af.’

Oppositie Venezuela is hopeloos verdeeld

De belangrijkste spelers van Venezolaanse oppositie hebben zich al een paar jaar geleden verenigd in de Tafel van de Democratische Eenheid (Mesa de la Unidad Democrática, kortweg MUD). Maar ver zijn ze niet gekomen, want behalve in een gedeelde afkeer van de regering van Nicolás Maduro zijn ze hopeloos verdeeld.

Toen de MUD eind 2012 voor het eerst als blok meedeed met de verkiezingen, kon kandidaat Henrique Capriles niet winnen van revolutionair Hugo Chávez. Na diens dood, enkele maanden later, verloor Capriles op een haar na van Maduro. In 2015 behaalde de MUD wel een klinkende overwinning bij de parlementsverkiezingen, waarna de regering het parlement monddood maakte.

Capriles is inmiddels uitgesloten van politieke functies, collega-oppositieleiders zitten in de gevangenis of zijn naar het buitenland vertrokken. Veel Venezolanen voelen zich gefrustreerd en in de steek gelaten, en hebben de MUD de rug toegekeerd. De gevestigde oppositiepartijen konden toch al op veel wantrouwen rekenen. Hun wanbeleid in de jaren negentig was de opmaat naar de socialistische revolutie van Chávez.

Boycot

De presidentsverkiezingen waren eigenlijk gepland voor december, maar de autoriteiten besloten ze te vervroegen. Verschillende partijen zijn om twijfelachtige redenen uitgesloten van deelname, andere hadden geen tijd meer zich te registreren. De MUD boycot daarom de verkiezingen en eist dat later dit jaar transparante verkiezingen worden gehouden, en wordt daarin gesteund door de Organisatie van Amerikaanse Staten.

Maar politicus Henri Falcón besloot zich toch kandidaat te stellen en brak met de MUD. Falcón is oud-burgemeester van Barquisimeto en was jarenlang aanhanger van Chávez. Tot hij gebrouilleerd raakte met de socialisten en zich aansloot bij de MUD. Falcón wil de economie dollariseren en bedrijven weer privatiseren. Hij wordt in beide kampen als verrader gezien, maar is de enige kandidaat die kans maakt tegen Maduro.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden