Hoe maatschappelijk wil je het hebben?

Het stortregende en dan is het Kattenkabinet op de Amsterdamse Herengracht een geweldige plek om te schuilen. Er was ook een tentoonstelling over de katten in het werk van Fiep Westendorp. Nee, de museumjaarkaart was hier niet geldig. Deze unieke verzameling in dit weelderige pand - katten op schilderijen en affiches, vazen en kasten in de vorm van een kat - wordt gekoesterd door een particulier. Zo ziet onze demissionaire cultuurminister dat graag.


Het Kattenkabinet is een erg museaal museumpje, zonder een zweem van maatschappelijke betrokkenheid of virtuele presentatie. Het modernste is een dvd-speler. Daarop zingt een kunsthistorische professor de lof van Fiep, geniale verbeeldster van Jip en Janneke en vele katten: Siepie, Pim & Pom, Minoes. Wat een expressie in het spichtige lijf van Siepie die goeiig met zich laat sollen, in de bokkig opgetrokken schoudertjes van Jip, het leergierig gerechte ruggetje van Janneke. Hang het bij elkaar in lijsten en je ziet weer hoe ongelooflijk goed het is.


Op de terugweg gingen we even naar de Hema. Hier wordt Westendorps werk door de markt gekoesterd, miljoenenvoudig gedrukt op bordjes, dekbedhoezen, puzzels en tandenborstels. Zo wordt nationaal erfgoed levend gehouden in het collectief bewustzijn, ook door kinderen die nooit een boek lezen. De illustratrice moet steenrijk geworden zijn door die geniale zet van de Hema; het fonds dat haar nalatenschap beheert doet daar mooie dingen mee voor zieke kinderen. De minister heeft er geen omkijken naar.


Niet elke schrijver of illustrator heeft het geluk van een Hema. Als het meezit, komt iets van hun werk en gedachtewereld terecht in het Letterkundig Museum in Den Haag, of in het bijbehorende Kinderboekenmuseum. Het museum heeft net een grote verbouwing achter de rug, met schitterend resultaat. Er zijn twee permanente onderdelen: het Pantheon, dat in beeld en geluid vertelt over honderd grote dode schrijvers, en de Nationale Schrijversgalerij, zo'n vijfhonderd geschilderde portretten, bijzonder mooie en aandoenlijk slechte, van beroemde én marginale schrijvers. Altijd zijn er tentoonstellingen, highbrow en lowbrow. Yvonne Keuls én Willem Barnard, Martin Bril en Hella Haasse. Je kunt je verjaardag vieren met Kikker van Max Velthuijs en je vergapen aan de cadeaus die Simon Carmiggelt gaf aan zijn minnares Renate Rubinstein.


Leid hier een schoolklas rond voor luttele euro's per kind en je wekt meer enthousiasme voor de literatuur dan in tientallen taaie literatuurlessen. De bezoekersaantallen bewijzen dat de aanpak werkt: dit jaar een record van 60 duizend, een verdubbeling van het aantal bezoekers vóór de renovatie. Het regende de afgelopen jaren prijzen en onderscheidingen voor exposities.


Toch doet dit museum het helemaal verkeerd. Althans, in de ogen van de Raad voor Cultuur. Schreef Halbe Zijlstra vorig jaar dat hij de subsidie wilde terugbrengen van 3 miljoen tot 2,6, de overijverige Raad doet er een schepje bovenop en stelt 2,2 miljoen voor. Dat zou de doodsteek zijn, want de huisvestings- en personeelslasten bedragen al 2,7 miljoen.


Het museum is niet 'museaal' genoeg, vindt de Raad. Het is eerder een 'documentatiecentrum met een publieksfunctie'. En dat publiek krijgt te weinig 'maatschappelijke thema's' voorgeschoteld.


Het zijn idiote, tegenstrijdige verwijten. In de literatuur komen oorlogen voorbij, kongsi's van schrijvers, rebellie en verraad, een veranderende moraal - hoeveel maatschappelijker wil je het hebben? En wat kán een Letterkundig Museum anders zijn dan een documentatiecentrum met publieksfunctie? Literatuur heeft de eigenaardigheid om vervat te zijn in letters. Verhalen die niemand meer leest, liggen te verdorren op planken; ze moeten ontsloten worden voor nieuwe generaties. In films en geluidsopnamen, handschriften en voorwerpen komen die dode schrijvers tot leven - opdat ze weer gelezen worden. Kennelijk wil de Raad de oubollige collectie terug van veertig jaar geleden. Een stoffig museaal museum met boekjes op een standaard, de stofzuiger van Vestdijk en de fez van Kloos. Erg maatschappelijk relevant. Van nationaal belang.


Misschien moet er in de hal van het Letterkundig Museum een Hema-vestiging komen als hoeder van ons literair erfgoed. Met chocoladesigaretten van W.F. Hermans, een speelgoedtrombone van F.B. Hotz en een in kranten gerolde bokking van Gerard Reve. De Hema, die is pas nationaal.


De Raad voor Cultuur wil kennelijk boekjes op een standaard


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden