'Hoe maak ik dit iedere avond waar?'

Staande ovaties en lovende recensies krijgt Jochum ten Haaf als Vincent van Gogh op Broadway. Maar echt gelukkig wordt hij er niet van....

In zijn luxe appartement in West 48th Street in New York draait hij muziek van Jefferson Airplane, de groep die hip was toen hij nog lang niet was geboren. Op de dvd-speler staat de film 8 Miles van Eminem startklaar, in Amerika in één dag tijd goed voor een recordomzet van 40 miljoen dollar. Zeg dus niet dat hij niet zijn best doet zich voor even een Amerikaan te voelen.

En toch: Jochum ten Haaf (24) voelt zich een beetje eenzaam in New York.

Een paar straten verderop, aan de gevel van het Golden Theater middenin het theater district van Broadway, hangt zijn portret op de metershoge billboards van de voorstelling Vincent in Brixton. 'Jochum ten Haaf is remarkable' en 'Dutch actor Jochum ten Haaf is as magnetic as Van Gogh!' staat

er. Elders in de straat spelen op dit moment Vanessa Redgrave, Whoopi Gold berg en Hilary Swank in andere theaterproducties.

Ten Haaf: 'Beroemde buurvrouwen, ja, bizar. Ik besef ook nauwelijks wat het allemaal betekent. Zo zit je nog op de toneelschool in Maastricht, zo speel je op Broadway en zit je op een feestje heel lang te praten met Kate Winslet. Het is een mooie jongensdroom die is uitgekomen, maar het geeft me ook een rusteloos gevoel. Want hoe maak ik dit iedere avond waar? Acht keer per week spelen, nog drie maanden lang, en misschien nog wel zes maanden als het stuk wordt verlengd. De mensen betalen hier 70 dollar voor een kaartje, na de première heeft er een paginagrote advertentie in The New York Times gestaan die 200.000 dollar heeft gekost. Daar van kun je in Nederland een klein gezelschap van runnen. Dat soort dingen kan soms benauwend zijn.'

Doorslaand succes

Jochum ten Haaf lijkt heel erg op de jonge Vincent van Gogh. En Jochum ten Haaf is een heel goede acteur. Die twee dingen hebben - nu anderhalf jaar geleden - zijn leven behoorlijk op z'n kop gezet. Want toen het National Theatre in Londen een jonge acteur zocht voor de titelrol in het toneelstuk Vin cent in Brixton en Ten Haaf daarvoor auditie deed, was het meteen raak. Hij kreeg de rol, met dank aan castingdirector Hans Kemna die hem uit het theater van het Noord Nederlands Toneel in Groningen had geplukt. Het stuk werd in Londen een doorslaand succes, en verhuisde na zes weken naar een groot commercieel theater op West End. Vrijwel onmiddellijk begonnen de speculaties over een oversteek naar Amerika. Die is er gekomen: op 6 maart ging Vincent in Brixton op Broadway in première. Met Jochum ten Haaf, dat was een voorwaarde van de producenten. Hij geldt hier nu als 'remarkable', 'magnetic' en volgens een paar dames, die in de pauze maar niet over hem uitgesproken raken, als 'cute, oh yes, very cute'.

Formidabele Vincent

In de wat sleetse kleedkamer van het Golden Theater puft Jochum ten Haaf na afloop van de voorstelling even uit. Zijn collega-acteurs zijn al naar de kroeg voor het dagelijkse biertje. Aardige collega's, daar niet van, maar geen vrienden.

'Nee, een sociaal leven heb ik hier niet. Ik heb het gevoel dat ik hier alleen maar woon om te werken. Leuk werk, dat zeker, hoewel het wel moeilijker wordt om er iedere keer weer volledig tegenaan te gaan. In Londen had ik daar geen moeite mee. Nu sta ik bijna elke dag op met een gevoel van: vanavond moet ik weer, waar haal ik de energie vandaan? Dat komt ook omdat ik weet dat ik de hele dag vooral in mijn appartement zal zitten. Ik ga weleens naar een museum, of naar de film, of zomaar een paar uur in de stad lopen, maar voor mij begint de dag eigenlijk pas als ik naar mijn werk ga. Dan ben ik onder de mensen en kan ik een beetje praten. Dat klinkt dramatisch, maar zo voelt het momenteel wel. Dat ik overdag niet zo veel uitvoer, komt ook omdat ik 's avonds veel van mezelf eis. Ik wil me iedere avond helemaal geven. Daar heeft het publiek recht op.'

Jochum ten Haaf blijkt op die ene avond een formidabele Vincent. Hij is een energie ke, gedreven acteur, die zijn personage opluistert met een markante motoriek en hem een gedempte, emotionele lading geeft. Vin cent in Brixton gaat over de nog jonge Vin cent die in Londen in de kunsthandel werkt en bij een jonge weduwe (gespeeld door de magnifieke Engelse actrice Clare Higgins) op kamers woont. Tussen hem en de weduwe bloeit iets moois, terwijl intussen bij Vincent een beginnend besef van kunstenaarsschap gloort. Aan het eind van het stuk staat een paar oude schoenen op tafel, dat later op een van zijn beroemde schilderijen vastgelegd zou worden.

Je zou zeggen: jongen, geniet ervan, pluk de dag op Broadway, de criticus van de New Yorker heeft je zalig verklaard, dus speel iedere avond de sterren van de hemel, ga naar feesten, steek de Brooklyn Bridge over, praat nog langer met Kate Winslet. Maar Jochum voelt een zekere onrust, die behalve met het feit dat hij nu al anderhalf jaar dezelfde rol speelt, ook te maken heeft met de stad.

'Ik heb het gevoel dat ik hier voortdurend in Disneyland rondloop, in een gemaakte, bedachte omgeving. Je loopt zo'n avenue af en je komt alleen maar dezelfde dingen tegen: tienduizenden deli's, honderdduizenden restaurants. Het mag dan allemaal een bepaalde vibrerende energie hebben, ik vind het vooral vermoeiend. In Londen voelde ik me veel meer op mijn gemak. Ik woonde in een mooi huis in Notting Hill, had vrienden om me heen, en zat op een zonnige dag in het St. James's Park oprecht gelukkig te wezen. Ik vond het natuurlijk geweldig om hier naar toe te gaan, want welke jonge Neder land se acteur van 24 krijgt de kans op Broad way te spelen? En toch brengt het niet het geluk dat ik van mijn vak verwacht.'

Ook het Engelse theaterpubliek is hem liever dan het Amerikaanse. Engelsen zijn gretiger, luisteren beter, op Broadway wil men alles kant-en-klaar voorgeschoteld krijgen. 'Ik moet hier vooral mijn best doen om verstaanbaar te blijven, ze roepen rustig keihard Hey, what did you say? vanuit de zaal, als ze een woord niet hebben verstaan. Alsof ze thuis voor de televisie zitten! En ze houden erg van hypes - onze voorstelling is nu een hype, dus alles wat we doen is plots fantastic.'

Onbescheiden trots

Mocht Jochum op Broadway zijn geluk nog niet hebben gevonden, vader en moeder Ten Haaf zijn dolgelukkig. Zij waren de trotse ouders op de première in Londen, net als vorige maand in New York. Vader Ten Haaf (belastingambtenaar te Maastricht - 'altijd handig') heeft op de premièreparty voortdurend foto's gemaakt. Op een van die foto's staat vader zelf te glimmen naast rtl-4-correspondent Max Westerman. 'Mijn vader is mateloos, bijna onbescheiden, trots. Hij heeft op zijn werk vijftig kopieën gemaakt van een krantenartikel over mij en die verspreid over de postvakjes van zijn collega's.'

Zoon van een belastingambtenaar en van een moeder die schrijfster is - van romans, poëzie en toneelstukken maar dan op regionaal, Limburgs niveau. Vader en zoon Ten Haaf hebben samen bij het amateurtoneel gespeeld, soms ook in stukken van moeder. Jochum ging naar de toneelschool in zijn geboorteplaats Maastricht, hoewel hij op de middelbare school erover dacht cabaretier of stand-up comedian te worden. Het eerste jaar viel hem zwaar, maar hij mocht op het nip pertje door. 'De Maastrichtse toneelschool is een zware opleiding, waarbij je met je klas vier jaar lang heel intensief optrekt. Je volgt samen de lessen, je woont samen in één huis, je zit samen in de kroeg. We hadden een heel goede klas, waaruit de toneelspelers van de toekomst zouden voortkomen - de nieuwe Pierre Bokma en Gijs Scholten van Aschat, zeg maar. Maar ik was in die klas toch een beetje de underdog, ik zou niet dé acteur van de groep worden, dacht men.

'Toen de opleiding was afgelopen en iedereen zo'n beetje zijn eigen weg ging, heb ik erg moeten huilen. ”Als ik morgen sterf, dan sterf ik met een lach op mijn gezicht, want dit heb ik tenminste allemaal meegemaakt”, zei ik tegen een vriend. Zo sterk was ik aan die groep gehecht geraakt. Maar dan komt er weer wat anders, zoals spelen op Broadway - niet beter, niet slechter. Anders.'

Na de toneelschool en voordat Jochum Vin cent werd, speelde hij een seizoen in Gro ningen bij het Noord Nederlands Toneel. Tijdens zijn studie ontmoette hij zijn vrien din, Floor van Berkestijn (ook actrice), met wie hij nog steeds is. Maar zijn snelle doorbraak heeft de relatie wel parten gespeeld - vorig jaar is het een tijdje uit geweest.

'Toen ik naar Londen ging, was dat moeilijk voor haar. Ze zei: ”Je gaat nu zo'n andere richting op, er gaat zo veel met je gebeuren, misschien pas ik daar niet meer in, moeten we maar stoppen.” In Londen ben ik vier maanden alleen geweest, maar toen ik voor vakantie terug was in Nederland en haar weer ontmoette, wist ik het zeker: ik ben erg verliefd op jou. Nu zijn we weer samen en weten we dat deze situatie extreem is. Ik weet niet wat hierna komt - wordt het allemaal nog groter, of ga ik terug naar af? Maar we houden van elkaar en die onzekerheden moeten we maar op de koop toe nemen.'

Groene flappen

Een klein, beweeglijk mannetje, kwieke motoriek, hoofd dicht op de schouders, rood haar, vlassig baardje, bleke huid, blauwgrijze stralende ogen die dikwijls een beetje dichtgeknepen zijn, maar altijd alert. Jochum ten Haaf vertoont - het is al vaker gezegd - een bijna angstaanjagende gelijkenis met de jonge Vincent van Gogh.

Charmant en innemend, vol energie als hij praat, maar ook bedachtzaam, zeker voor zijn leeftijd en status. Geen jongen van lang leve de lol, die met een bundel groene flappen op zak (in Amerika verdient een acteur veel meer dan hier) over 5th Avenue loopt om daar een bloesje van Miu Miu te kopen. Hij draagt liever zijn oude, versleten spijkerpak. Ook de fancy clubs en restaurants, waar coke en kreeft hand in hand gaan, zijn niet aan hem besteed. Hij is in alles 'a Dutchman in New York' - hooguit gaan na afloop van de voorstelling de biertjes (Amstel Light en Co ro na) in rap tempo naar binnen.

Hij heeft nu aan het leven van een ster geroken, sterker nog: hij staat er middenin. Maar wat hierna? Hij kan niet eeuwig aan zijn roodharige alter ego Vincent vastgeklonken blijven. Hij wil dat ook helemaal niet.

'Het is allemaal zo snel gegaan, dat ik me nog nauwelijks realiseer hoe ik hier gekomen ben. Ik zou moeten nadenken over hoe het verder moet, en dat doe ik ook, maar ik kom er niet echt uit. Moet ik mijn agent bellen en zeggen: Jeremy, regel voor mij volgende week vijf afspraken met regisseurs? Misschien doe ik wel te weinig en moet ik de hele dag mensen zien. Ik ontmoet hier nu mensen als Arthur Miller en Sam Mendes, moet ik die contacten gaan gebruiken? Of moet ik het op zijn beloop laten?

'Aan de andere kant: ik ben Nederlander, ik ben geen playboy, ik ben geen mooie jongen, dus wie zit er op mij te wachten? Iemand zei mij laatst dat ze in Nederland Floris gaan verfilmen en dat ik natuurlijk Floris moet worden. Maar ik ben toch helemaal niet het type van de koene ridder? Ik zie mezelf meer als de slechte tovenaar.

'Eén ding weet ik zeker: komend seizoen speel ik bij Toneelgroep Amsterdam in Rouw past Elektra van O'Neill. Ivo van Hove heeft me daarvoor gevraagd. Het is een mooie rol waardoor ik helemaal kan loskomen van Vin cent. Ze gaan Vincent in Brixton volgend jaar trouwens ook in Nederland uitbrengen, maar daar heb ik voor bedankt. Dan zou ik echt voor eeuwig aan die rol vastzitten.'

Zo stelt Jochum ten Haaf allerlei vragen, maar de antwoorden blijven vooralsnog uit. Er waren vorig jaar een paar filmaanbiedingen, van Michael Winterbottom en Peter Green away, maar die konden niet doorgaan omdat Vincent in Brixton naar New York ging. Jammer, het was artistiek-inhoudelijk interessant werk en hij doet dat liever dan spelen in een grote piratenfilm met Johnny Depp of Leonardo DiCaprio, waar ook even sprake van was.

Tony Award

Op de toneelschool had hij twee jongensdromen. Eén: toneelspelen in Londen, want minstens een keer per jaar ging hij naar West End om theater te zien - oei, als hij daar ooit, misschien als hij veertig zou zijn en ervaren, tussen zou kunnen staan. Twee: een eigen film regisseren. 'Dat lijkt me het allermooiste, een film maken, jaren aan iets werken dat voor eeuwig is. Een van de redenen waarom ik scheppend bezig wil zijn, is dat elke repetitie, elke avond spelen in wezen een poging is het leven te kunnen begrijpen. Dit werk is voor mij de enige manier om alles voor één seconde te kunnen overzien, het leven even te kunnen vastpakken. Daarmee was de jonge Van Gogh ook bezig - hij moest zoveel schoonheid ervaren, maar hij kon zich niet uiten.

'Ik stel me voor dat het krijgen van een kind ook zo'n extreme ervaring kan zijn, een verlichtende ervaring zelfs, waar door je de dingen ineens beter kunt doorzien.'

Aan die laatste verlichtende ervaring is Jo chum ten Haaf voorlopig nog niet toe. Gezien het succes van Vincent in Brixton en het aantal te verwachten Tony Award-nominaties eind april, zal de speelperiode in New York waarschijnlijk worden verlengd tot 1 september. Voor die verlenging zal Jochum financieel hoge eisen stellen. 'Ik 'eb dan zoveel geld verdiend dat ik rustig twee jaar niets zou kunnen doen. Ik wil in Nederland graag een huis zoeken, want nu heb ik daar niets. Mijn appartement in Groningen is opgezegd, mijn spullen zijn ergens opgeslagen. Ik zou graag met Floor in Haarlem willen wonen, dat lijkt me een leuke stad. Als ik zo af en toe in Londen zou kunnen werken, zou dat ideaal zijn. En ik zou graag eens in een film spelen. Ik kreeg een paar maanden terug het script toegestuurd van De sportman van de eeuw, een film over de Fries Take Jongsma die paalzitter was en ook socialist. Een heel goed script, met een romantisch tintje en sociale betrokkenheid. Hopelijk gaat dat door.'

11 september

Voorlopig woont Jochum nog in een appartement midden in Manhattan, met portier, conciërge en een marmeren hal. Toen de oorlog tegen Irak uitbrak, ervoer hij in de stad ineens een gevoel van saamhorigheid. 'Iedereen met wie ik hier werk was teneergeslagen. Want de meesten hebben 11 september 2001 van dichtbij meegemaakt, en dat is toch heel iets anders dan op televisie.'

Wat er de afgelopen anderhalf jaar in Ne der land allemaal is gebeurd, is grotendeels langs hem heen gegaan. Hij weet dat Pim Fortuyn is vermoord, dat het land daarna compleet in verwarring was, dat er een nieuw kabinet kwam en viel, en dat er weer verkiezingen zijn geweest - dat alles in hoofdlijnen. 'O ja, heeft Beatrix ruzie gehad? Met wie dan? Een nichtje? Wat voor nichtje?'

Tijdens een lichte lunch (ceasar salad, Ma rok kaanse thee) in bistro Pigalle bij hem om de hoek, zegt hij ineens: 'Ik kan me niet voorstellen dat dit leven van nu ophoudt en tegelijkertijd wil ik dat het weer normaal wordt, dat ik weer in Nederland ben, dat ik mijn vrienden zie, dat ik een eigen huis heb.'

Hij houdt sinds enige tijd een dagboek bij, waarin hij aantekeningen maakt over acteren, over zijn verblijf in het buitenland. 'Ik merk dat ik de dingen af en toe opschrijf alsof dit boek ooit wordt uitgegeven. En dat ik het eng vind om mezelf helemaal bloot te geven over de leegte die ik voel. Ik heb de neiging mijn leven hier een beetje romantischer te maken.'

Later dit jaar zal hij terugkeren naar Ne der land. Zijn eerstkomende grote première

is op het Leidseplein in Amsterdam, bij To neel groep Amsterdam. Op de pre mière party daar waarschijnlijk geen Arthur Miller of Ka te Winslet, maar Monique van de Ven en Je roen Krabbé, als je geluk hebt.

Hoe je het ook wendt of keert - Jochum ten Haaf ging als onbekende acteur uit Ne der land weg en komt als Broadway-ster terug. Maar die ster zal zich in dit kritische land opnieuw een plaats moeten verwerven.

'Dat zal raar zijn, ja. In mijn denken daarover ben ik soms nu al nerveus voor die première. Ik zal me moeten bewijzen. De mensen zullen denken: ja, wacht even, die Ten Haaf, dat was toch die Van Gogh in Londen en New York? Lijkt hij er alleen maar op of kan hij ook spelen? Aan de andere kant heeft dit hele avontuur mij wel zelfvertrouwen gegeven. Als straks in een recensie staat dat ze me helemaal niks vinden, dan denk ik: dat mag dan zo zijn, maar ik heb wél in Londen gespeeld met Clare Higgins, ik heb op Broad way gestaan, ik heb lyrische recensies gekregen en stormachtig applaus geoogst!'

Jochum ten Haaf staat op het balkon van zijn appartement, 28 hoog, op West 48th Street, New York. Hij tuurt naar de wolkenkrabbers, beneden hem flikkeren de lichtjes van Mamma Mia!, Cabaret, Les Misérables en al die andere Broadway-shows.

'Indrukwekkend uitzicht hier, hè', zegt hij. Maar zijn ogen kijken veel verder weg. Naar thuis - waar dat zich in de toekomst ook zal bevinden.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden