REPORTAGE

Hoe liggen de baden erbij?

Zes bijzondere buitenbaden

Buitenzwembaden hebben het moeilijk, terwijl ze zo'n fijn (nostalgisch) zomergevoel kunnen opwekken. Zes bijzondere baden getest.

Het W Hotel, in Amsterdam. Beeld Tom Janssen

Wat bezorgt er nou een groter zomergevoel dan een buitenbad? Die nostalgische geur van chloor, het kenmerkende formica in pastelkleuren van de kleedhokjes, de ligweide met een kiosk waar je een zakje snoep kunt samenstellen. Bij de meeste buitenbaden is het alsof de tijd heeft stilgestaan en dat is precies de kracht. Zoals manager Gradus Hagel van het Heuveltjesbosbad zegt: 'Hier geen moderne toestanden met lichtjes of discomuziek, het is gewoon een nostalgisch familiebad.'

Niets beter dan dat, vinden wij. En toch gaat het al jaren slecht met de onoverdekte waterparadijzen. In 1988 waren er volgens het Centraal Bureau voor de Statistiek nog 334 buitenbaden; dat aantal was in 2012 gedaald naar 220. En die afzonderlijke baden verwelkomen óók nog minder bezoekers. In het topjaar 1995 kwamen er gemiddeld nog 52 duizend mensen op de individuele chloorbassins af, in 2012 moesten ze het doen met zo'n 33 duizend man. Enkele verklaringen: de bevolking ontgroent en vergrijst, de buitenbaden zijn kostbaar aangezien ze maar een paar maanden per jaar open zijn, gemeenten trekken wegens bezuinigingen hun subsidies terug, jongeren verkiezen spectaculairder vermaak. En dan zijn er nog de wisselvallige zomers.

Tijd om de stand op te maken: hoe liggen de baden erbij? Zijn ze nog het bezoeken waard? De Volkskrant selecteerde zes bijzondere buitenbaden.

Badgasten

Bekijk ook de foto's die de Amerikaanse fotograaf Deanne Templeton maakte van haar zwemmende vrienden.


Betuwestrand - Beesd (Gelderland)

Kosten? Entree €4,80, patatje €2,25, een cola €2,20.

Temperatuur van het water? 21,6°C.

Bijzonder, want? Het is een strandbad! Toen hier 55 jaar geleden zand werd gewonnen ten behoeve van de A2 ontstond als vanzelf een waterbassin. Prima, dacht Beesd. Het bad werd verder uitgegraven, het strand uitgebreid. Het water heeft een connectie met het riviertje de Linge, waardoor het op een natuurlijke manier gezuiverd wordt.

Voor wie? Vooral in trek bij Nederlandse families. 'Soms is het net Scheveningen hier', zegt bedrijfsleider John van Eck, een vriendelijke dertiger met een bedeesd stemgeluid en een sportief uiterlijk. 'Dan komen ze met hele koelboxen, parasols en strandmeubelen aanzetten.'

Wat valt er zoal te beleven? De grootste attractie van het strandbad is de waterskibaan (€19,50 per uur, exclusief materiaal). Je bevestigt jezelf aan een sleeplift en laat je vervolgens met 30 km p/u over het water slepen. Voor de geoefende waterskiërs liggen er springschansen in het water, of 'obstacles', zoals John ze noemt. Bij de opstapplek is een kiosk en er staan grote witte banken waar wat surfachtige types met halflang haar en Obey-petten rondhangen. Verder staan er in het water twee glijbanen en kun je er op drukke dagen 'banaanvaren', oftewel: je op een banaan over de breedte van het bad laten voortslepen. Het bad en de bijbehorende camping is al drie generaties lang in handen van de familie Kraal. Arris, de jongste telg, vond dat er meer activiteiten moesten komen en werkt dat plan nu doelgericht en misschien een beetje plat uit. Naast het banaanvaren is er een lounge voor de jeugd met airhockey, racespellen en een boksbal die je normaal op kermissen ziet.

Hoe is het met de hygiëne gesteld? Dankzij de voortvarende werkwijze van juffrouw Jannie zijn de douches en wc's zó schoon, dat we besluiten onze slippers uit te trekken voordat we ze betreden.

Service? Dat lijkt goed te zitten. Als het parkeerterrein vol is, kan er geparkeerd worden op een naastgelegen weiland. Voor mensen die slecht ter been zijn, gaan er shuttles (golfkarretjes) naar het strand. De werknemers lijken een hecht team te vormen. Een groot deel van het personeel slaapt in een stacaravan op de camping en als de drukte het toelaat, wordt er met het team gebarbecued. Bij de selectie van het personeel wordt gekeken of iemand zijn hart zou kunnen verliezen aan het strandbad, zegt Van Eck, die negen jaar bedrijfsleider is. 'Bij mij is dat in elk geval gebeurd.'

Betuwestrand, Beesd. Beeld Tom Janssen

De Delte - Gorredijk (Friesland)

Kosten? Entree €3,50 (kind) en €4, zakje snoep (handgeknoopt!) €0,75, patatje €2,50.

Temperatuur van het water? 24°C.

Bijzonder, want? Het zwembad draait volledig op vrijwilligers, iets wat overigens niet uniek is: gemeenten zetten vaker de subsidie stop omdat buitenbaden te weinig geld opleveren. De vrijwilligers van De Delte doen mee aan allerlei sponsoracties. Zo leverde een 'oliebollenloop' inkomsten op en bij de kassa's van de Friese supermarktketen Poiesz staan kistjes waarin je geld kunt deponeren. De jaarlijkse begroting is 60 duizend euro. Vrijwilliger Ruud, een grote vriendelijke man met baard: 'Vorig jaar hadden we 45euro over.'

Gastvrij? Zeker! Vrijwilligers Ruud, Jan en Twan, drie stereotiepe goedzakken, gaan eens goed voor hun bezoek zitten. Bakkie erbij, een shaggie en praten maar. Gemiddeld tien uur per week zijn ze met het zwembad bezig. Twan, met snor: 'Vorig jaar maakte ik met mijn werk erbij weken van tachtig uur. Dat werd te gek. Maar wat we doen, wordt gewaardeerd, dat is het leuke.' Dat blijkt ook uit een geplastificeerd gedicht dat een stille aanbidder aan het toegangshek heeft gehangen. 'Vrijwillig wil ik een keer, uit vrije wil, een dankjewel geven. Wat jij vrijwillig, elke dag weer geeft, is voor geen druppel vanzelfsprekend. Mijn kinderen kunnen hier zwemmen, dankzij jou. Zich van hoge torens wagen, dankzij jou. Omdat jij er bent, dankjewel.'

Hoe ligt het bad erbij? Bij de douches en wc's is het formica in pastelkleuren wat de klok slaat. Hierdoor waan je je direct in de jaren tachtig. Dat wordt nog eens versterkt door de ouderwetse, handgeschilderde startblokken. Het sanitair is brandschoon, evenals het water. Drie keer per dag wordt de waterkwaliteit gecontroleerd. Uit de krakerige speakers schalt Sky Radio. 'Shuffle FM', zegt Twan. 'Voor ieder wat wils.'

Extra's? Dit jaar is de speeltuin vernieuwd en het agendapunt voor volgend jaar is verduurzamen. Twan: 'Niet vanwege het milieu, maar vanwege de kosten.' Van het magere budget van 60 duizend euro gaat 24 duizend op aan water, gas en licht. Twan wijst naar een gigantisch apparaat: 'Dat komt door het Woudagemaal dat daar staat.' De mannen noemen het waterzuiveringssysteem van 8 bij 2 meter gekscherend naar het grootste stoomgemaal dat ooit is gebouwd, om maar even aan te geven hoe gedateerd het ding is. De plannen voor tien jaar? Jan, lachend: 'Dan hopen we met pensioen te zijn.' Ruud: 'Dan zijn wij van die oudjes die hier drie ochtenden per week baantjes trekken.'

De Delte, Gorredijk. Beeld Tom Janssen

Heuveltjesbosbad - Balkbrug (Overijssel)

Kosten? Entree €4,50, een cola €1,50, een snoepzakje €1.

Temperatuur van het water? 25°C.

Bijzonder, want? Het Heuveltjesbosbad is tijdens de Zwembad van het Jaar Verkiezing twee keer (in 2013 en 2015) uitgeroepen tot het mooiste buitenbad van Nederland. De winst kwam voor het bad in een kritieke periode, vertelt badmeester én manager Gradus Hagel (houten kralenketting en doorleefde, zongebruinde kop): 'Er werd in 2013 in de omgeving veel gekort op zwembaden door de gemeente. Deze prijs was een signaal: wij zijn het waard.' Bezuinigingen werden teruggedraaid. Tegenwoordig geldt het Heuveltjesbosbad in de regio als een voorbeeld: de gemeente subsidieert de tien man personeel, de rest wordt uit eigen zak van de stichting bekostigd.

En, doet het zijn titel eer aan? Wie een spectaculair bad verwacht, komt bedrogen uit: het Heuveltjesbosbad is in grootte en voorzieningen vrij doorsnee. Volgens Hagel is dat juist de kracht: 'Het is hier rustig, overzichtelijk, veilig en er is voor elk wat wils. De sfeer is gemoedelijk en ontspannen. Zelfs als ze in de zomer tot op de weg staan te wachten voor de kassa, is er niemand die klaagt. Er zijn geen moderne toestanden, met lichtjes of discomuziek, het is gewoon een nostalgisch familiebad.'

Voorzieningen? Er zijn twee baden: een kinderbad en een L-vormig wedstrijdbad, beide met glijbaan. Voor de kleintjes is er een stuk vol ouderwetse sproeiers in diervormen, zoals een toekan en zeehond.

Voor wie? Volgens Hagel is het Heuveltjesbosbad een 'sociale voorziening voor jong en oud'. 's Ochtends is er de 'grijze spits; dan bewegen de kaken soms meer dan de spieren'. 's Middags komt de jeugd. Bij goed weer kunnen die ook op vrijdagavond in het bad terecht: 'Dan hebben we nachtzwemmen; komt soms wel een kleine duizend jeugdigen op af.'

Hoe is de sfeer? Wie binnenkomt in Balkbrug, wordt verzocht zijn schoenen achter te laten bij de ingang. Een gebaar dat symbool staat voor de huiselijke sfeer. In het door bomen omgeven dalletje is het goed toeven op zon- of schaduwweide; het gras is keurig getrimd. Hier werken mensen met oog voor detail en hart voor de zaak. Hagel: 'Als wij een papiertje zien liggen, gooien we het meteen even weg.' Nog een teken van de ontspannen sfeer: geen van de badmeesters draagt een fluitje. 'Wij zullen rustig naar iemand toe lopen als dat nodig is, hard fluiten past niet bij hoe het hier gaat.'

Het Heuveltjesbosbad in Balkbrug. Beeld Tom Janssen

De Meent - Breukelen (Utrecht)

Kosten? Entree €2,50 (volwassenen), tosti €1,50, zakje snoep €0,50, een cola €1,60. De Meent, gelegen in een uitloper van de Loosdrechtse Plassen, is veruit het goedkoopste van de geteste baden.

Temperatuur van het water? Koud! Op het moment van bezoek 18°C. Niet alleen het goedkoopste dus, ook het koudste bad. Op echt warme dagen ligt de temperatuur wel hoger: 21°C.

Bijzonder, want? Het zwembad dateert uit 1930 en is daarmee het oudste buitenbad van Nederland. Er is zelfs een foto van koningin Wilhelmina die hier op de betonnen steiger staat. Inmiddels wordt het bad door een stichting beheerd en draait het op vrijwilligers. Een van hen heeft van massief eiken banken, stoelen en tafels gemaakt. In een houten schuurtje ligt speelgoed dat ze deels hebben gekregen.

Op de ramen boven het wc-hok staan alle namen van de middenstanders die geld hebben geschonken. 'We hebben een nieuw bord nodig, want de namen passen er niet meer op', zegt de opgewekte gepensioneerde Nanny, die voorzitter van de vereniging is.

Wanneer ze vertelt over de woonboot die ze onlangs cadeau kregen en waarvan ze een drijvend terras hebben gemaakt, zien we tranen in haar ogen opwellen. 'Het zwembad leeft erg onder de mensen hier.'

Voor wie? Vooral in trek bij gezinnen met jonge kinderen. Als kinderen een jaar of 12 zijn, gaan ze naar De Strook, aan de andere kant van de Loosdrechtse Plassen.

Hoe ligt het bad erbij? Naast het goedkoopste, koudste en oudste bad is De Meent ook het charmantste. Wie voor het toegangshek staat, heeft geen idee dat daarachter een prachtig natuurbad schuilgaat. Zit je op het terras, dan voelt het of je hebt plaatsgenomen in iemands achtertuin. Wat eigenlijk ook zo is, want de havenmeester woont er.

Het bad ligt in een stiltegebied, wat betekent dat de bootjes die vanaf de Loosdrechtse Plassen aan komen varen, hun motor moeten uitzetten. Sommige kleedhokjes hebben sinds een jaar een slot. 'Een paar van die jonge meiden vroegen erom.' Verder drijft er een vlot in het water, door vaste bezoekers gemaakt van blauwe tonnen en houten palen, en is er een speelgoedhuisje met glijbaan; de charme van De Meent zit 'm vooral in de eenvoud.

Activiteiten? Het jaarlijkse Meentkamp waarbij kinderen het eerste weekend van de zomervakantie bij het zwembad kamperen, is dit jaar afgeblazen wegens het slechte weer. Ook de bezoekersaantallen blijven dit jaar een beetje achter door de extreme regenval, maar Nanny houdt de moed erin. 'Ik ben altijd positief. De zon moet toch een keer komen.'

De Meent, Breukelen. Beeld Tom Janssen

Splesj - Hoeven (Noord-Brabant)

Kosten? Entree €14/15, patatje met €2,30, blikje cola €2,50.

Temperatuur van het water? 22°C.

Bijzonder, want? Waterspeelpark Splesj, onderdeel van Molecaten Park Bosbad Hoeven, is het grootste van Nederland en België. Het zwembadgedeelte telt drie baden (kinder-, duik- en wedstrijdbad), zeven glijbanen en een 'spray-park' vol sproeiers. Daarnaast is er volop minder nat vermaak, zoals een waterfietsvijver en dierenweide.

Hoe is de omgeving? Groen, groen en nog eens groen: het ligt midden in het bos, een fijne beschutte omgeving voor een zwembad. De houten kleedhokjes, die doen denken aan skihutjes, en de ronde kiosk op een heuvel maken dat het hier buitenlands aanvoelt.

Hoe worden de glijbanen gekozen? Bob, die al veertien jaar op het park rondloopt en nu assistent-beheerder: 'We zijn altijd op zoek naar nieuwe soorten.'

Het begon in 1992 met de Waverider (klassiek model: rechtdoor met lichte hobbels) en de Kamikaze (stijl naar beneden). De laatste toevoeging is de Fast4Fun, waar je met z'n vieren naast elkaar op kunt zitten. Bob: 'Een echte familieglijbaan.'

Hoe zijn die glijbanen? Uw verslaggevers onderwierpen het complete aanbod aan een grondige test. Conclusie: voor elk niveau durfal is er wat wils. Van rustig rechtop zitten, via liggend door een buis, tot achterstevoren door een krater of van een bewaterde halfpipe: het kan allemaal bij Splesj. En leidt soms tot een ernstig verhoogde hartslag, uitgebrande stembanden en, bij een van ons, tot een kleerscheur en brandplek na het roetsjen van de Kamikaze.

Culinair aanbod? De grote kiosk doet niet onder voor een reguliere snackbar: van berenhap tot Mexicano, het is allemaal verkrijgbaar. Bij grote drukte gaat een tweede kiosk open.

Ook een mogelijkheid: een pizza halen bij het restaurant op het vakantiepark en die in het gras opeten.

Activiteiten? In overvloed: Splesj is onderdeel van vakantiepark Molecaten, een camping met negenhonderd plaatsen. Voor het kroost aldaar, dat gratis toegang heeft tot het waterspeelpark, worden de hele zomer activiteiten georganiseerd, waar een medewerker met plezier over vertelt: 'We hebben bijvoorbeeld 'met je doos in het kroos'; dan maken bezoekers van karton een boot, waarmee ze zo snel mogelijk over de vijver moeten peddelen. Of 'spetter je te pletter', waarbij we een wedstrijdje doen wie het grootste bommetje kan maken.'

Splesj, Hoeven. Beeld Tom Janssen

W Hotel - Amsterdam

Kosten? Wie reserveert en voor minstens €25 p.p. (weekend: €50) besteedt aan eten en drinken, mag het zwembad in. Duiken is verboden: het bad is 0,9 x 22meter groot.

Bijzonder, want? Het zwembad ligt boven op het dak van het W Hotel, achter het Paleis op de Dam, en is openbaar toegankelijk, hoewel... zie hierboven.

Temperatuur van het water? 30°C . Inderdaad, erg warm om te zwemmen. Dat is dan ook niet de voornaamste manier om van het zwembad te genieten, aldus 'W-insider' Mitchell: 'Wij zeggen altijd: dip in the pool, sip your cocktail and soak up the view.' Niet zo gek dus dat onder water een bank is ingebouwd. Eén persoon kan krap een baantje zwemmen in het bad; beter is het op de bank te blijven zitten en van het uitzicht te genieten. En, het moet gezegd, dat is formidabel: badgasten kijken hier zo op de achterkant van het Paleis op de Dam - hallo Atlas en je wereldbol - en wie op de juiste plek zit, kijkt zelfs de Dam op.

Faciliteiten? Is het je gelukt voor het minimumbedrag te eten en drinken - wat niet zo moeilijk is: voor een cappuccino betaal je 5euro - dan heb je toegang tot de kleedkamers op de vijfde verdieping. Omkleden kan eventueel ook in een chique zwart spiegelende wc, afspoelen magbij de buitendouche pal naast het zwembad, en handdoeken liggen klaar in de lounge. Leukste voorziening van Wet Deck, zoals het hotel zijn zwembad heeft genoemd, zijn de drijvende flamingo's, donuts en kreeften. Al is het alleen maar omdat ze het zo goed doen op een fotootje voor Instagram.

Service? De bediening is zoals het een hippe, dure tent betaamt: afstandelijk, maar behulpzaam en soms wat uit de hoogte. Of zou het eraan liggen dat de verslaggevers slechts op verkenning waren en geen plannen hadden veel geld te spenderen? Hoe dan ook, toegang tot het warme water van het zwembad werd ons helaas geweigerd.

W Hotel, Amsterdam. Beeld Tom Janssen
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.