Analyse #sayagolput-beweging

Hoe lhbti-activist Lini Zurlia het gezicht werd van de blanco-stemmers in Indonesië

Met haar foto op Facebook gaf de lhbti-activist Lini Zurlia een slinger aan de groeiende beweging van de blanco-stemmers. Velen zijn teleurgestelde kiezers van president Jokowi.

De foto van Lini Zurlia.

Lini Zurlia lijkt kennelijk op Edna ‘E’ Mode uit The Incredibles. Het cartoonfiguurtje met de dikke bril, het zwarte haar en de rechte pony maakte ze tot haar profielfoto op Facebook, nadat ze voor Edna was uitgescholden. Het is ­Lini’s manier om een middelvinger op te steken naar alle mensen die haar beschimpen, bedreigen en verketteren.

De jonge lhbti-activiste had alleen maar een onschuldig fotootje op Facebook geplaatst. Ze houdt er een papiertje op vast met ‘Saya Golput’, oftewel: ik stem blanco. De foto werd het begin van een storm die steeds harder is gaan waaien. De hashtag #sayagolput werd een slogan op Twitter waarachter zich een nieuwe beweging verzamelde: de beweging van niet-stemmers. Deze groep lijkt zo groot dat zij een cruciaal deel van de aanhang van president en kandidaat Joko ‘Jokowi’ Widodo dreigt op te slokken.

De teleurstelling in Jokowi is groot. Hij begon vijf jaar geleden als een liberale belofte, maar heeft zich sindsdien omringd met ex-generaals uit het besmette dictatorsregime van Soeharto, en nu blijkt hij ook nog eens te zwichten voor de druk van ­islamitische kant. Daarmee is hij, volgens de blanco-stemmers, geen haar beter dan zijn tegenstander Prabowo Subianto Djojohadikusumo, een ex-generaal met ook al een besmet mensenrechtenverleden.

#Sayagolput-beweging

Lini werd door haar selfie ongewild het gezicht van de #sayagolput-beweging. Zij krijgt daarvoor op internet de volle laag. Ze haalde zich zelfs de woede op de hals van Megawati Soekarnoputri, dochter van Indonesiës eerste president Soekarno en matriarch van de partij achter president Widodo, de PDI-P. ‘Megawati zei: als je niet gaat stemmen moet je ook maar je staatsburgerschap opgeven’, zegt Lini. ‘Hoe durft ze. Dit is een democratisch land. Niet-stemmen is ook een recht.’ En minister Wiranto, vroeger opperbevelhebber onder dictator Soeharto, bedreigde haar zelfs: ‘Hij zei dat hij de antiterreurwet zou kunnen gebruiken om ons op te pakken. Hoe kun je zoiets zeggen?’

Niemand weet hoe groot de #saya­golput-beweging precies is, maar het Jokowi-kamp ziet haar duidelijk als een bedreiging, omdat veel niet-stemmers Jokowi-stemmers waren. Lini zelf hoort daar ook toe. ‘In 2014 dacht ik: Jokowi is onze nieuwe hoop. Ik stemde niet alleen voor hem, ik meldde me zelfs als vrijwilliger voor zijn campagne. Hij beloofde met het verleden te zullen afrekenen. Met wat gebeurde in 1965/’66, in ’97/’98/’99, en zelfs de zaak-Munir. Wauw, dacht ik. Dat is mijn president. Maar hij heeft ons verraden. Ik ben zo teleurgesteld.’

1965 en 1998 en Munir, dat is de litanie van het onverwerkte verleden van Indonesië. De massamoord op communisten in 1965 (honderdduizenden doden), de moorden en verdwijningen in de chaos van 1998, toen straatprotesten dictator Soeharto tot aftreden dwongen, en de moord op mensenrechtenactivist Munir, die in 2004 werd vergiftigd tijdens een vlucht van Jakarta naar Amsterdam – het zijn allemaal zaken die nooit tot op de bodem zijn uitgezocht, omdat de daders onaantastbaar zijn.

Dat Jokowi in 2014 beloofde dat nu wel te gaan doen was daarom zonder meer revolutionair. Maar de macht van de oude garde bleek te groot. Jokowi kwam terug van zijn belofte en liet de daders van weleer zelfs toe tot zijn inner circle. Wiranto bijvoorbeeld (medeverantwoordelijk voor ’98 en ’99) is nu coördinerend minister van Veiligheid, en Hendropriyono (ex-baas van de inlichtingendienst die wordt gezien als het brein achter de moord op Munir) is een naaste adviseur van de president. Sindsdien staan mensenrechten niet meer op Jokowi’s agenda. Net zo min als de rechten van minderheden. Die worden onder Jokowi net zo vervolgd en bedreigd als tevoren. Voor hen belooft de toekomst niet veel goeds in een land waar de conservatieve islam zich steeds nadrukkelijker in de politiek mengt.

Religieuze leider of president?

Lini: ‘Nu heeft Jokowi ook nog Ma’ruf als running mate genomen! Hij, en ook Prabowo, gebruiken religie als een wapen in de campagne. Wat kiezen we hier eigenlijk? Kiezen we een religieuze leider of een president?’

Ma’ruf, Jokowi’s running mate, is een aartsconservatieve islamitische schriftgeleerde, die aan de basis stond van de val van de christelijke gouverneur van Jakarta, Basuki Tjahaja Purnama, beter bekend als ‘Ahok’. Ooit was Ahok Jokowi’s rechterhand. Samen bestuurden zij Jakarta en daar bleken ze een ijzersterk koppel. Maar Jokowi werd president en toen honderdduizenden moslims in 2017 de straat opgingen tegen de christen Ahok, zweeg Jokowi. Ma’ruf gaf de demonstranten munitie tegen Ahok, en zijn getuigenis gaf de doorslag in het blasfemieproces tegen hem.

Veel aanhangers van de nog altijd populaire Ahok kunnen dat Jokowi niet vergeven. #Sayagolput bindt ze nu samen. De derde keus van Indonesië.

Meer over de verkiezingen in Indonesië:

In Indonesië strijden twee niet zo vrome presidentskandidaten om de stem van de moslims
Indonesië kiest woensdag een nieuwe president. De zittende president Joko ‘Jokowi’ Widodo wordt, net als in 2014, uitgedaagd door de oud-generaal Prabowo Subianto. Die zet stevig in op de islam en schuwt daarbij een dosis radicalisme niet. Daarmee dwingt hij Jokowi ook werk te maken van de conservatieve moslimkiezer

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden