Vijf vragenNieuwe brandhaard

Hoe Latijns-Amerika een coronabrandhaard werd

Hoewel het coronavirus later arriveerde in Latijns-Amerika, namen veel landen er tegelijkertijd met Europa maatregelen. Maar waar elders de curves dalen, blijft het virus zich in vrijwel alle landen ten zuiden van de VS exponentieel vermeerderen. Hoe kan dat?

Mensen drommen samen in de rij voor de bank in de Peruaanse stad Iquitos om hun overheidssteun in ontvangst te kunnen nemen. Beeld AFP

Waarom wordt Latijns-Amerika het nieuwe epicentrum van de pandemie genoemd?

Latijns-Amerika is de 2 miljoen covid-gevallen gepasseerd en er zijn meer dan honderdduizend mensen overleden. Terwijl elders de curves dalen, blijft het virus zich in vrijwel alle landen ten zuiden van de VS exponentieel vermeerderen. 

In Brazilië vielen al ruim 55 duizend doden en de afgelopen weken is het aantal doden ook in Mexico snel toegenomen. Het land telt 25 duizend sterfgevallen en dagelijks komen er honderden bij. Ook in Peru en Chili, landen die aanvankelijk de pandemie redelijk op afstand leken te houden, verspreidt het virus zich nu in rap tempo. 

Waarom slagen Latijns-Amerikaanse overheden er niet in het virus te beteugelen?

Latijns-Amerika heeft volgens IMF-schattingen naar rato de grootste informele economie ter wereld. Meer dan 40 procent van de werkende latino’s werkt zwart, van zo’n 30 procent in Costa Rica tot wel 70 procent in Guatemala. Miljoenen mensen leven van het geld dat zij per dag verdienen. Dat is net genoeg om van te leven, niet om maandenlang binnen te kunnen blijven.

Die grote informele economie hielp het virus een handje toen het arriveerde in maart. Op drukke markten in volle steden kon het zich gemakkelijk verspreiden. Maar ook tijdens de quarantainemaanden dwong het gebrek aan spaargeld mensen de straat op. De grootste markt van Mexico-Stad bleef lang open totdat tientallen mensen ziek werden en stierven. In Peru raakten dagloners besmet in de rij voor de bank waar zij wachtten op overheidssteun. In Chili en Bolivia protesteerden informele werkers tegen de coronamaatregelen.

Een vrouw neemt afscheid van haar overleden familielid onder coronaomastandigheden in Valle de Chalco, Mexico. Beeld Getty Images

Nemen Latijns-Amerikaanse leiders het virus wel serieus?

De meeste landen hebben al in een vroeg stadium strenge quarantaines opgelegd aan hun bevolking. De autoritaire leider van El Salvador, Nayib Bukele, gooide al op 12 maart zijn land op slot om te voorkomen dat het zwakke zorgsysteem overbelast zou raken. Hij wees daarbij naar Europa: zie wat de rijkste landen ter wereld overkomt, als wij niet binnen blijven zal ons gebrekkige zorgsysteem zeker instorten. Leger en politie patrouilleerden op straat om de maatregelen te handhaven.

Binnen een week volgden Ecuador, Venezuela, Peru en Argentinië, de week daarna vrijwel alle andere landen. Ter vergelijking, de Nederlandse intelligente lockdown begon op 15 maart toen Nederland al meer dan duizend bevestigde besmettingen telde. Het virus arriveerde later in Latijns-Amerika, maar veel landen namen tegelijkertijd met Europese landen maatregelen.

Het kordate optreden kent een keerzijde. Mensen moesten binnen blijven toen er nog amper besmettingen waren en gaan uit noodzaak weer naar buiten nu het virus alomtegenwoordig is. De quarantaine in Bolivia begon op 22 maart, het land telde toen 27 besmettingen. Sinds eind mei zijn de maatregelen versoepeld en gaan mensen weer de straat op.’ Inmiddels komen er dagelijks meer dan duizend Boliviaanse besmettingen bij.

Ook veel andere landen hebben de afgelopen weken de economie deels heropend. Mensen kunnen zich de quarantaine niet meer veroorloven en hun regeringen hebben het geld niet om ze te onderhouden. 

Wacht even, waar zijn Brazilië en Mexico in dit verhaal?

Jair Bolsonaro, president van eenderde van de Latijns-Amerikaanse bevolking, heeft inderdaad alle wetenschappelijke adviezen aan z’n laars gelapt en noemde het virus ‘een griepje’. In plaats van de strijd aan te gaan met corona, zocht de Braziliaanse president ruzie met iedereen die de pandemie wel serieus nam. Het virus vaart wel bij het totale gebrek aan federale aansturing.

De Mexicaanse president Andrés Manuel López Obrador had wat tijd nodig voor hij de ernst van de pandemie inzag. Terwijl zuiderburen de grenzen sloten, bleef ‘Amlo’ zijn landgenoten oproepen elkaar te knuffelen en uit eten te gaan. Pas in de laatste week van maart begon Mexico’s intelligente lockdown en sloten scholen en kantoren.

Bijna drie maanden bleven de meeste Mexicanen binnen. Miljoenen Mexicanen zijn extra kwetsbaar vanwege overgewicht, hoge bloeddruk en suikerziekte. Maar ook voor Mexico geldt dat de quarantaine niet meer te betalen is. Deze maand stapten de deelstaten over op een stoplichtsysteem, de minst getroffen regio’s kunnen langzaam weer open. 

Wat staat Latijns-Amerika nog te wachten?

Negen van de tien landen met de meeste covid-doden per miljoen inwoners zijn Europees. Pas op plek vijftien verschijnt het eerste Latijns-Amerikaanse land: Peru met 260 sterfgevallen per miljoen.

Maar Latijns-Amerika kan Europa snel inhalen op de coronalijsten, want de regio staat voor een groot en gevaarlijk experiment genaamd ‘samenleven met het virus’. Europese landen versoepelden de maatregelen toen de curve daalde, in Latijns-Amerika wordt de economie weer opgestart terwijl het virus op z’n hevigst rondwaart. Elk land propageert een ‘nieuw normaal’ waarin sociale afstand en handen wassen de norm zijn. De vraag is hoeveel verschil dat maakt. De uitkomst van het experiment is ongewis.

Het lichaam van een overleden coronapatiënt wordt opgehaald uit een ziekenhuis in Lima, Peru. Beeld Getty Images

Lees ook

‘Terwijl coronapandemie in Zuid-Amerika nu het hevigst is, moet de economie er toch weer open’
Enigszins veilig samenleven met het coronavirus en tegelijkertijd de economie weer opstarten. Eigenlijk kan het niet, ziet correspondent Joost de Vries, ‘maar de economische rek is er echt uit’.

Coronavirus is (vooralsnog) het deksel op de kokende Braziliaanse volkswoede
Duizenden Brazilianen in onder andere hoofdstad Brasília en miljoenenstad São Paulo de straat op om te demonstreren voor democratie, tegen de regering van Bolsonaro en tegen racisme. Maar de meeste Brazilianen kropten hun woede op en bleven binnen vanwege de pandemie.

De president van El Salvador regeert met petje, zonnebril, leren jas en harde hand
Nayib Bukele (38) is ruim een jaar president van El Salvador. Hij beloofde en bracht verandering. Tijdens de coronacrisis ontpopte hij zich tot een autoritaire leider die geen tegenspraak duldt van rechters en parlement.

In Ecuador legden families het lichaam van hun naasten uit radeloosheid op straat
Hoe kom het dat Ecuador een van de zwaarst getroffen landen ter wereld werd door corona? In de havenstad Guayaquil is het antwoord te vinden.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden