Hoe lang kunnen Zeeuwen nog onbekommerd oesters rapen?

'Er wordt geraapt voor de handel'

Liefhebbers komen ervoor uit heel Nederland, maar ook uit België en Duitsland, naar Zeeland: gratis oesters. Particulieren mogen 10 kilo rapen. Maar niet iedereen zou zich daaraan houden. 'Er wordt geraapt voor de handel.'

Sonja Smit leert dagjesmensen op het Oosterscheldestrand de fijne kneepjes van het oesterrapen. Foto Marlena Waldthausen

Bij het Goese Sas, een buurtschap aan de Oosterschelde, scharrelen enkele toeristen met een emmertje over de drooggevallen slikken. De Japanse oester heeft hier spontaan riffen gevormd, een luilekkerland voor oesterliefhebbers. De grillig gevormde oesters mogen de lelijke eendjes onder de schelpdieren zijn, ze verdwijnen grif in de meegebrachte emmers. De smaak is er namelijk niet minder om. Doen oesters bij de viskraam al gauw 1,50 euro per stuk, buiten de Zeeuwse dijken liggen ze gratis voor het oprapen.

Particulieren mogen voor eigen gebruik dagelijks 10 kilo schelpdieren per persoon van het slik plukken. Uit heel Nederland, maar ook uit België en Duitsland, komen ze ervoor naar Zeeland.

De vraag is hoe lang de oesterrapers nog onbekommerd hun gang mogen gaan. De oestersector dringt al jarenlang aan op een inperking van het wildrapen vanwege gezondheidsrisico's. En de provincie Zeeland onderzoekt sinds kort of het noodzakelijk is het wettelijk geregelde wildrapen verder aan banden te leggen. De reden: 'We hebben signalen opgevangen dat sommige recreanten aanzienlijk meer oesters mee naar huis nemen dan de toegestane 10 kilo', zegt Jaap Broodman, beleidsmedewerker visserij en aquacultuur bij de provincie. 'Het risico bestaat dat die oesters in de reguliere handel terechtkomen.'

Onder de Zeeuwse bevolking gaan verhalen over recreanten uit het Ruhrgebied die met megapartijen oesters naar huis zouden gaan voor de verkoop. Behalve concurrentievervalsing voor de oesterkwekers, zouden stroperij en illegale handel een gevaar kunnen vormen voor de volksgezondheid, zegt Broodman. 'In de reguliere kwekerij wordt de kwaliteit van de oesters en van het water waarin ze leven permanent gecontroleerd. Je weet niet op welke plekken recreanten hun oesters rapen. Dat kan problemen veroorzaken als de oesters in het handelscircuit terechtkomen. Consumenten zouden er ziek van kunnen worden, wat imagoschade voor oesters uit Zeeland tot gevolg heeft.'

Lees verder onder de afbeelding.

Foto Marlena Waldthausen

Oplossing voor wildgroei

Sonja Smit uit Middelharnis van het bedrijfje Oestour leidt sinds 2012 dagjesmensen langs de wilde oesterbanken. Tussen de hobbelige en soms scherpe clusters met oesterschelpen op het Oosterscheldestrand geeft ze instructies aan haar groepje. 'Geen schelpen meenemen die al open zijn. Oesters die te diep in de modder steken, laten liggen. Het schoonst zijn de exemplaren aan de waterlijn.'

Toen Smit vijf jaar geleden begon met haar oestertochten 'zag de provincie het recreatieve rapen als oplossing voor de wildgroei van Japanse oesters'. Ze kreeg een provinciale toekenning voor haar tours waarin de activiteiten en beperkingen zijn vastgelegd.

'Het wildrapen is een Zeeuwse traditie', zegt Smit, die ongeveer tweehonderd recreanten per jaar langs de oesterbanken gidst. 'Je ziet geregeld Zeeuwen op de stranden die wat oesters meenemen voor eigen gebruik.'

In de emmertjes die ze uitdeelt aan haar klanten passen ongeveer twintig oesters, een kilo of 5. 'Sinds ik begon met mijn tours ben ik misschien twee, drie keer iemand tegengekomen die meer dan 10 kilo meenam. Iedereen kan op Google Earth de oesterriffen zien die spontaan langs de strandjes zijn gegroeid. Dat zijn er nogal wat. De wild gegroeide oesters zijn bovendien grillig van vorm en hebben niet de courante afmetingen die in de handel gebruikelijk zijn.'

Recreanten van buiten Zeeland komen na deelname aan haar workshops weleens terug om wat oesters te verzamelen voor eigen gebruik, zegt ze. 'Van broodroof is geen sprake. Wildrapen is in feite promotie voor de provincie.'

Jaap de Rooij van de Nederlandse Oestervereniging, de koepelorganisatie voor oesterbedrijven, zegt duidelijke aanwijzingen te hebben dat er 'voor de handel' wordt geraapt op de Zeeuwse stranden. 'Je ziet geregeld Aziaten uit het Ruhrgebied op de slikken die meer meenemen dan toegestaan.'

Vergunningstelsel

Hij bepleit invoering van een vergunningstelsel zoals dat al geldt voor de zilte gewassen zeekraal en lamsoor: wild plukken mag alleen met een gemeentelijke vergunning. De vrije limiet van 10 kilo oesters per persoon is bovendien 'een soort concurrentievervalsing', meent hij. 'Ga maar na: als vader, moeder en twee kinderen elk 10 kilo rapen, heb je 40 kilo, dat is gemiddeld zo'n 350 oesters. Zeg dan nog maar eens dat die alleen het eigen gebruik dienen.'

Met een stelsel van gemeentelijke vergunningen zou de Zeeuwse bevolking nauwelijks gehinderd worden in het traditionele zoeken van een maaltje oesters voor eigen gebruik, meent De Rooij. 'De inwoners zijn er tenslotte als eerste bij wanneer de gemeente aankondigt dat de vergunningen worden afgegeven.'

Foto Marlena Waldthausen

Strikte handhaving van de 10-kilolimiet is volgens Broodman van de provincie Zeeland onbegonnen werk. Dat zou vanwege de uitgestrektheid van de verzamelgebieden een peperduur karwei worden. 'Als geen sprake is van een significante verstoring van de Oosterschelde in het kader van de Wet op de natuurbescherming heeft de provincie geen bevoegdheden om op te treden. Van zo'n verstoring is nog geen sprake geweest.'

De provincie wil voorkomen dat de oesters op de Zeeuwse stranden verboden vruchten worden voor bewoners en anderen die een maaltje bij elkaar willen scharrelen. 'We onderzoeken nu of maatregelen noodzakelijk zijn. Voor de zomer hopen we uitsluitsel te geven.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.