Hoe lang kan Merkel nog mee?

Angela Merkel is tien jaar aan de macht, maar haar imperium wankelt door haar opstelling in de vluchtelingencrisis. Haar flexibiliteit kan haar nog redden, geloven analisten.

Angela Merkel Beeld ap

Het is de week waarin de Angela Merkel haar tienjarig jubileum als bondskanselier van Duitsland viert. Geen enkele regeringsleider in de EU is al zo lang aan de macht als zij. Maar haar imperium wankelt. De breed gedeelde twijfel aan de houdbaarheid van Merkel werd goed uitgedrukt in de wekelijkse talkshow van Anne Will op de ARD: hoeveel autoriteit heeft Angela Merkel nog?

Ook de meeste politieke cartoons gewijd aan het kanseliersjubileum bevatten verwijzingen naar een voortijdig einde, veroorzaakt door een gebrek aan steun binnen haar eigen partij. Cartoonist Olivier Schopf van de Süddeutsche Zeitung laat Merkels grootste kwelgeest uit eigen gelederen, CSU-voorzitter Horst Seehofer, de kanselier in de fik steken met de kaarsjes van haar jubileumtaart.

Haar tegenstrevers in de CDU/CSU lijken met steeds minder scrupules over haar heen te lopen. Minister van Binnenlandse Zaken Thomas de Maizière kondigde twee weken geleden op eigen houtje aan dat Duitsland Syrische vluchtelingen weer terug gaat sturen naar het eerste Europese land waar ze zijn binnengekomen. Minister van Financiën Wolfgang Schäuble pleit openlijk voor een bovengrens aan het aantal vluchtelingen in Duitsland - die Merkel weigert te stellen - en laat verder ook geen mogelijkheid onbenut om een sneer naar de kanselier te maken.

Spotprent op sociale media over Merkel's uitspraak 'Wir schaffen das'.

Vernederende schrobbering

Dat alles is klein bier vergeleken bij de vernederende schrobbering die Merkel zaterdag moest ondergaan op het CSU-congres in Beieren. Nadat Merkel daar gesproken had, moest ze op het podium blijven staan terwijl Horst Seehofer voor het thuispubliek zijn herverkiezingsrede hield. Een kwartier lang kraakte hij het vluchtelingenbeleid van de Grote Coalitie af, waarna Merkel met een vertrokken gezicht het podium verliet zonder afscheidsgroet.

Met bondskanseliers die de steun van hun eigen partij verliezen loopt het vaak niet goed af, toont de recente geschiedenis. De onlangs overleden oud-kanselier Helmut Schmidt werd in september 1982 ten val gebracht door zijn eigen SPD, vanwege het NAVO-dubbelbesluit: kruisraketten op Duitse bodem in ruil voor onderhandelingen met Rusland over de beperking van het aantal kernwapens aan beide kanten van het IJzeren Gordijn.

Nu, ruim 30 jaar later, wordt dat besluit gezien als een belangrijke voorwaarde voor de 'dooi' die later in de Koude Oorlog optrad. Maar op dat moment liep Schmidt te ver voor de troepen uit en werd hij daarvoor af-gestraft.

Spotprent op sociale media over Merkel's uitspraak 'Wir schaffen das'.

Hervormingspakket

Een vergelijkbaar lot was Merkels directe voorganger Gerhard Schröder beschoren. Zijn Agenda 2010, een hervormingspakket van de Duitse arbeidsmarkt en verzorgingsstaat, was in de SPD zo omstreden dat de partij een reeks deelstaatverkiezingen verloor.

Om die reden zag Schröder zich genoodzaakt in de zomer van 2005 vervroegde landelijke verkiezingen uit te schrijven. Die werden gewonnen door Angela Merkel, die overigens onverwijld Schröders Agenda 2010 invoerde. Nu wordt deze hervorming gezien als een belangrijke oorzaak waardoor Duitsland relatief standhield in de economische crisis van 2008.

De vluchtelingencrisis zal voor Merkel een vergelijkbaar Waterloo worden, roepen haar critici al maanden. Haar getrouwen pleiten voor tijd en rust, zodat haar beleid zich kan ontwikkelen. Onder hen kanselarijchef Peter Altmaier, de man die Merkel ruim een maand geleden de opdracht gaf het vluchtelingenbeleid te coördineren.

Er zijn ook analisten en opiniemakers die beweren dat Merkel deze crisis zal overleven - en misschien zelfs met gemak, zoals politicoloog en Merkel-kenner Herfried Münkler, verbonden aan de Humboldt-Universiteit van Berlijn. Zijn belangrijkste argument is het gebrek aan een alternatief: zowel bij de SPD als in de CDU/CSU dient zich tot nu geen tegenkandidaat van formaat aan.

Spotprent over Angela Merkel.

Flexibeler

Bovendien ziet Münkler een belangrijk verschil tussen de politieke opstelling van Merkel in de vluchtelingencrisis en die van Schröder en Schmidt destijds: Merkel is veel flexibeler. Als er iets is wat haar regeerstijl kenmerkt, zegt Münkler, is het flexibiliteit; ze laat altijd nooduitgangen open, ook in haar vluchtelingenbeleid.

Maandag verdedigde ze haar beleid in de Bondsdag alsof er niets aan de hand was: nee, er komt wat haar betreft geen plafond aan het aantal vluchtelingen dat Duitsland in staat is op te nemen. En nee, er komt geen hek bij de grens. Wel benadrukte Merkel meer dan voorheen dat de oplossing grotendeels buiten Duitsland ligt - op Europees niveau en in Turkije.

Uiteindelijk kreeg ze maandag bijval van de gehele oppositie. In een opmerkelijke rede vergeleek Dietmar Barsch, voorzitter van Die Linke, haar solidariteit met die van Jezus.

En Horst Seehofer staat na zijn uitval tegen Merkel in zijn eigen partij onder druk, omdat veel partijleden het na een nacht slapen toch te ver vonden gaan. In deel twee van de cartoon in de Süddeutsche Zeitung is de wind dan ook gedraaid en staat Seehofer zelf in brand.

Spotprent over Angela Merkel.
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden