Hoe lang is hij nog het 76ste Kamerlid van Rutte III?

Zakenman en VVD'er Wybren van Haga verstoort rust rond kabinet

Nederland, Den Haag, 27-3-2018 Wybren van Haga, VVD kamerlid, tijdens stemmenronde in de Tweede Kamer. FOTO : Guus Dubbelman / de Volkskrant Beeld Guus Dubbelman

De integriteitscommissie van de VVD komt op korte termijn met een oordeel over de in opspraak geraakte onroerend goedzaken van Kamerlid Wybren van Haga. Brengt de ingenieur, ex-commando en welvarende zakenman de minieme meerderheid van één zetel van Rutte III in gevaar?

Frank Hendrickx

‘Kies voor doen.’

Wybren van Haga heeft de campagneslogan van de VVD nogal letterlijk genomen. De 51-jarige ingenieur diende bij de commando’s, werkte voor Shell in landen als Gabon en Oman, cashte daarna miljoenen euro bij de verkoop van zijn kraam- en thuiszorgonderneming, bouwde ook nog een vastgoedportefeuille op van ruim 130 panden en ontpopte zich en passant tot een spraakmakend raadslid in Haarlem.

Een VVD-sprookje, zo leek het. Totdat Van Haga als de nummer 41 op de lijst in oktober zijn entree maakte in de Tweede Kamer. Nu wacht hij al drie maanden op het oordeel van de VVD-integriteitscommissie over zijn in opspraak geraakte vastgoedportefeuille. Stilzwijgend, want de onverschrokken ondernemer ligt nu ook aan de leiband van het VVD-voorlichtingsapparaat – ‘Ik wil me aan het protocol houden’. 

Directe aanleiding voor de penibele situatie van Van Haga is een publicatie in Het Parool. De krant onthulde in december dat het nieuwbakken VVD-Kamerlid de verhuurdersregelgeving in Amsterdam overtrad. In enkele van Van Haga’s panden zouden te veel huurders zitten zonder dat aan de gemeentelijke voorwaarden was voldaan.

Van Haga moest meteen op het matje komen bij VVD-fractievoorzitter Klaas Dijkhoff, maar bestreed dat hem veel te verwijten viel. De gemeente was volgens de vastgoedondernemer sneller begonnen met naleving van nieuwe regels dan eerder aangegeven. Bovendien leefde hij in de veronderstelling dat 'oude gevallen' buiten schot zouden blijven. Dijkhoff besloot desondanks de integriteitscommissie van de VVD in te schakelen. Die moet beslissen of de zakenman nog kan functioneren als Kamerlid.

Twee prangende vragen

Boven de affaire zweven twee vragen. Komt de smalle meerderheid van de coalitie in gevaar als Van Haga bij een eventueel negatief oordeel in botsing komt met zijn eigen partij? En: Is er überhaupt nog plaats voor ondernemers in de politiek? Zelfs in de VVD zijn ze van dat laatste inmiddels niet meer zo zeker.

Vast staat dat Van Haga een vreemde eend in de bijt is. De VVD-fractie zit vol trouwe partijsoldaten – ex-assistenten, ex-ambtenaren en ex-docenten – die bovenal de minieme meerderheid van Rutte III in stand moeten houden. Van Haga is een ondernemer van buiten. Een garantie dat hij zich schikt naar het oordeel van VVD-apparatsjiki is er niet, zo valt in zijn directe omgeving te horen. ‘Wybren laat zich niet zomaar opzijzetten’, aldus een goede kennis. De gebruikelijke drukmiddelen gaan bij hem niet werken. Anders dan veel andere Kamerleden is de ex-commando niet afhankelijke van de goedertierenheid van de partijtop bij het verdelen van toekomstige baantjes

De met Van Haga bevriende ex-burgemeester van Haarlem, Bernt Schneiders, speculeerde eerder in NRC Handelsblad zelfs over een overstap naar Forum voor Democratie als het oordeel van de integriteitscommissie tegenvalt. Het zwartste scenario voor de VVD, want Rutte III verliest dan zijn meerderheid. Inmiddels lijkt Schneiders weer terug te krabbelen. ‘Ik wilde alleen maar duidelijk maken dat ze een lastige aan hem hebben als Wybren zich onrechtvaardig behandeld voelt. Misschien had ik dat beter niet kunnen zeggen.’

Van Haga heeft in zijn korte loopbaan aan het Binnenhof meer aandacht opgeëist van de partijtop dan de gemiddelde backbencher in een hele regeringsperiode. Het begon tijdens de campagne toen de ondernemer riep dat de gaswinning in Groningen gewoon door kon. ‘Je gaat de gaskraan toch niet dichtdraaien omdat er een paar scheuren in de huizen zitten?’, zei hij in het Haarlems Dagblad. ‘Ik heb ook scheuren in mijn huis.’

Dat was precies op het moment dat Rutte onder vuur lag van boze Groningers; het VVD-campagneteam sloeg op tilt, bevestigt een ingewijde. Een dag later bood de nummer 41 in Groningse media ‘duizendmaal excuses’ aan. ‘Ik heb er helemaal geen verstand van. Ik schik me naar het partijstandpunt.’

‘Wie is die Van Haga?,’ was opnieuw de vraag tijdens de formatie van Rutte III. De VVD en enkele media kregen vertrouwelijke correspondentie toegespeeld waaruit bleek dat Van Haga als raadslid een appartement had verkocht aan burgemeester Schneiders. De anonieme bron suggereerde dat de PvdA-burgemeester in ruil de VVD’er had gematst bij een andere kwestie.

‘Het was gewoon een zakelijke transactie met een objectieve marktconforme prijs vastgesteld door makelaars,’ zegt Schneiders over de verkoop. ‘Ik ben niet gek. We hebben het allemaal keurig laten uitzoeken en gemeld.’ Uiteindelijk oordeelde de integriteitscommissie van de VVD dat Van Haga niks te verwijten viel.

Voor de zekerheid wilde de commissie wel weten of er wellicht nog andere verrassingen in het verschiet lagen. Volgens Van Haga was dat niet het geval.

Een paar maanden later was het toch weer raak. De VVD kwam er pas na de publicatie in het Parool achter dat Van Haga maar liefst 150 huurders heeft, wat bijna een garantie voor gedoe is. Een ontevreden huurder is snel gevonden. Dat er in enkele panden sprake bleek van mogelijk onreglementaire 'groepsbewoning' was eveneens onbekend.

Over de ernst van de zaak lopen de meningen uiteen. Co Koning, directeur van belangenvereniging Vastgoed Belang, meent dat Van Haga ten onrechte in een kwaad daglicht is komen te staan. ‘De nieuwe regels zijn in januari 2017, over night, op een onbehoorlijke manier ingevoerd. Het was nagenoeg onmogelijk om er meteen aan te voldoen. Voor sommige eigenaren kwam het er op neer dat ze een aantal mensen uit hun panden moesten zetten. Dan kom je dus in conflict met je huurders. De gemeente is ook nog eens meteen gaan handhaven, terwijl eerder het signaal was gegeven dat het alleen bij overlast zou gebeuren.’

Bij het Meldpunt ongewenst verhuurgedrag in Amsterdam is er minder mildheid. ‘We kennen Van Haga al sinds de jaren negentig, ook als iemand die misschien niet altijd alles helemaal even netjes doet,’ zegt consultant Gert Jan Bakker. ‘Hij verhuurt meerdere panden aan vier, vijf mensen, maar dat mag niet zomaar, dan heb je een omzettingsvergunning nodig. Die vergunningen heeft hij nooit aangevraagd, terwijl Van Haga al eerder wist dat het moest.’

Toen Van Haga er achterkwam dat de gemeente de nieuwe regels strenger ging handhaven, heeft de VVD’er volgens Bakker geprobeerd zijn problemen af te wentelen op huurders. ‘Hij heeft bij meerdere mensen geprobeerd handtekeningen te ontfutselen met huuropzeggingen. Dat is niet netjes. Van Haga ging er meteen met de botte bijl in: Ik heb een probleem, dus jullie moeten wegwezen. Zo los je dit niet op.’

Heel uitzonderlijk is Van Haga niet, erkent Bakker. ‘Bij prins Bernard speelde hetzelfde, al heeft hij alles uitbesteed aan een makelaarskantoor. Zo zijn er honderden van dit soort vastgoedbeleggers. Van Haga heeft zich niet netjes aan de regels gehouden. Daarin is hij niet uniek. Hij staat ook zeker niet in een top tien van slechte verhuurders, maar van een Kamerlid mag je meer verwachten.’

De problemen met de panden van Van Haga zouden inmiddels grotendeels zijn opgelost. Het VVD-Kamerlid heeft zich daar zelf intensief mee bemoeid, al moet hij officieel al zijn belangen op afstand zetten. Volgens bronnen in de VVD zou de fractietop er mee hebben ingestemd dat Van Haga nog één keer de kans krijgt om orde op zaken te stellen.

De verwachting is nu dat de integriteitscommissie met enige kritiek zal komen, maar dat Van Haga wel gewoon kan aanblijven als Kamerlid. De meerderheid van Rutte III zou dan gered zijn.

Aangeschoten wild

Niet iedereen zal er gerust op zijn dat de kwestie in dat geval definitief afgesloten is is. Binnen de VVD leeft de vraag of ‘de scoutingscommissie’ niet beter naar het risicoprofiel van Van Haga had moeten kijken. Naast zijn vastgoedbedrijf is hij ook nog (gedeeltelijk) eigenaar van een thuiszorgonderneming, een ‘vrijwel inactief’ bedrijf in zonnepanelen en een bv die software in Oman heeft ontwikkeld.

Van Haga zou er zelf inmiddels ook achter zijn dat een ondernemer het zich amper kan veroorloven om onder het vergrootglas van de politiek te liggen. ‘Ondernemers in de politiek zijn een gemakkelijke prooi,’ concludeert ook zijn vriend Schneiders. ‘Er valt veel makkelijker iets boven water te halen dan bij een voormalig ambtenaar of fractiemedewerker die in de Kamer komt. En als er eenmaal twijfel is gezaaid, doen de feiten er al niet meer toe. We hebben meer fair play nodig. Eerst de feiten, dan het oordeel.'

Het helpt Van Haga niet dat hij zelf in het verleden weinig mededogen kende met politieke tegenstanders. Als gemeenteraadslid achtervolgde hij toenmalig D66-wethouder en ex-ondernemer Ewout Cassee met diens zakelijke problemen uit het verleden. ‘Een zaak van tien, vijftien jaar geleden werd in 2014 nog eens van stal gehaald,’ aldus Cassee. ‘Over integriteit voerde Van Haga altijd het hoogste woord. Om het minste of geringste knoopte hij iemand op aan de hoogste boom. Ironisch dat hij nu hetzelfde meemaakt. Als Van Haga voor zichzelf de meetlat hanteert die hij eerder bij anderen gebruikte, had hij nu niet meer in de Tweede Kamer gezeten.’

Medestanders van Van Haga beweren dat de twee zaken niet met elkaar te vergelijken zijn. Ook een politieke rivaal als SP-fractievoorzitter Frits Garretsen verdedigt de VVD’er, die in Haarlemse gemeenteraad goed gefunctioneerd zou hebben. ‘Hij vloog wel eens uit de bocht, maar dan bood hij een dag later zijn excuses aan,’ zegt Garretsen. ‘Het is een ex-commando, hé. Niet het soort politicus waarvan er dertien in een dozijn gaan.’

Toch is dat het lot dat Van Haga waarschijnlijk wacht op het Binnenhof als hij inderdaad het oordeel van de integriteitscommissie overleeft. De VVD wil iedere schijn van belangenverstrengeling voorkomen, zo valt binnen de partij te horen. Omdat Van Haga gedeeltelijk eigenaar is van een zorginstelling heeft, mag hij niet over zorg praten. Door zijn bedrijfje in zonnepanelen, kan hij niet het woord voeren over energie. Zijn vastgoedbedrijf maakt hem ongeschikt om een politieke rol te spelen bij het woningmarktbeleid.

Van Haga zelf wilde de landelijke politiek in om ondernemers (‘in mijn ogen de helden van de samenleving’) een stem te geven, maar de belangrijkste economische portefeuilles zijn ook aan hem voorbij gegaan. Een ex-gemeenteambtenaar en een ex-medewerker van de Belastingdienst voeren binnen de VVD het woord over die zaken.

Wat mag de ingenieur, ex-commando en vermogende zakenman dan wel doen? Van Haga is woordvoerder oorlogsgetroffenen, werkinspectie en groen onderwijs. Waarschijnlijk niet de portefeuille waar hij zelf van droomde, maar voor de VVD is het belangrijker dat het 76ste Kamerlid zich van een andere taak kwijt: bij alle stemmingen de minieme meerderheid van Rutte III in stand houden. 

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.