analyse

Hoe lang houdt hij het nog vol?

De Franse socialistische president incasseert mokerslag op mokerslag en is impopulairder dan ooit. De bescherming die de grondwet hem biedt, lijkt als een boemerang te werken.

De Franse president François Hollande wachtend tijdens de NAVO-top.Beeld AFP

'Ik handel en zal blijven handelen. Tot het eind', zei president Hollande vrijdagavond op een persconferentie. Maar de president maakt een aangeslagen indruk. Zelfs Le Monde, een krant die hem redelijk goed gezind is, schreef in een commentaar: 'Hoe lang is deze situatie nog houdbaar, hoe lang houdt hij dit nog vol?'

François Hollande beleefde een ellendige week. Na de verwijdering van de linkervleugel uit het kabinet-Valls daalde zijn populariteit tot een absoluut dieptepunt van 13 procent. Voormalige première dame Valérie Trierweiler gooide zijn privéleven op straat in een boek dat meteen beter verkocht dan Vijftig tinten grijs. Tot overmaat van ramp moest staatssecretaris Thevenoud na negen dagen aftreden, omdat hij al drie jaar geen belastingbiljet had ingevuld, het zoveelste incident in tweeënhalf jaar socialistisch bewind.

De druk op de president neemt onmenselijke vormen aan. Hollande krijgt mokerslag na mokerslag te verwerken. Er zijn echter twee redenen om aan te nemen dat Hollande zal volhouden, psychologisch en constitutioneel. Incasseren is een van de specialiteiten van François Hollande. Als voorzitter van de Parti Socialiste doorstond hij jarenlang de vernederingen van de grote ego's in de socialistische partij - Fabius, Strauss-Kahn, Montebourg - die hem minachtend omschreven als 'pizzakoerier' of 'conciërge'. Zijn brandende ambitie bracht hem uiteindelijk toch in het Elysée. Misschien heeft hij er achteraf spijt van. Tot dusverre is zijn presidentschap niet de wraak op zijn tegenstanders, maar eerder een bevestiging van de juistheid van hun opvattingen.

Le Pen spint garen

Voor het eerst staat Marine le Pen, leider van het extreemrechtse Front National, bovenaan in de kiezersgunst. Volgens een peiling van Le Figaro zou Le Pen nu in de eerste ronde van de presidentsverkiezingen (ze zijn pas in 2017) 28 procent van de stemmen krijgen, meer dan wie ook. Als ze het in de tweede ronde moet opnemen tegen de socialist François Hollande, zou ze zelfs president van Frankrijk worden, met 54 tegen 46 procent. Tegen rechtse tegenkandidaten legt Le Pen het af.

De president wordt beschermd door de grondwet van de Vijfde Republiek. In andere landen zou een premier die zich in de situatie van Hollande bevindt, gedwongen worden om af te treden, zegt de staatsrechtspecialist Didier Maus in Le Journal de Dimanche. Een Franse president kan niet worden afgezet, tenzij er sprake is van ernstig plichtsverzuim. Hollande blijft zitten tot 2017.

Hij kan hooguit proberen de druk te verlichten, bijvoorbeeld door verkiezingen uit te schrijven, zoals Jacques Chirac in 1997 deed. Die verkiezingen zouden ongetwijfeld worden gewonnen door rechts, dat vervolgens een impopulair bezuinigingsbeleid zou moeten uitvoeren. In dat geval zou Hollande niet langer de kop van Jut zijn, die alle klappen opvangt. Het is echter niet waarschijnlijk dat Hollande hiertoe over zal gaan, omdat verkiezingen de collectieve zelfmoord van de Parti Socialiste zouden betekenen. Bovendien wordt de opmars van het Front National gevreesd.

Een andere optie is een nieuwe regering, misschien zelfs de vervanging van premier Valls door een linksere socialist als Martine Aubry. Inhoudelijk zou Hollande hiermee een goede beurt maken bij zijn achterban. Het belangrijkste verwijt aan Hollande is dat hij de beloften van zijn linkse verkiezingscampagne heeft gebroken, blijkt uit een peiling van Le Journal de Dimanche. Daarom is hij ook zo extreem impopulair: zijn eigen kiezers laten hem in de steek, terwijl rechts sowieso niets wil weten van een socialistische president. Een ruk naar links zou volkomen ongeloofwaardig zijn, nadat hij al twee keer een 'sociaal-liberale' draai heeft gemaakt. Bovendien zit er net een nieuw kabinet.

François Hollande's schaduw op de Franse driekleur.Beeld afp

Uitzitten

Dus rest Hollande weinig anders dan volhouden. Dankzij de grondwet is er uiteindelijk niemand die hem kan aanpakken. Toch is die constitutionele bescherming een twijfelachtig genoegen. De Vijfde Republiek werd in 1958 gesticht door Charles de Gaulle, die een einde wilde maken aan de instabiliteit van de Vierde Republiek met zijn talloze kabinetscrises. Charles de Gaulle was een uitzonderlijk man en de Vijfde Republiek werd geboren in uitzonderlijke omstandigheden: Frankrijk stond aan de rand van een burgeroorlog over de vraag of Algerije Frans moest blijven. De Fransen legden hun lot graag in handen van een sterke man, een vader des vaderlands.

Sindsdien is er veel veranderd. Hollande is geen uitzonderlijk man als De Gaulle. Door globalisering en Europa is de macht van de natiestaat - en daarmee van de president - flink afgenomen. De Fransen zijn veel mondiger dan in 1958.

In zulke omstandigheden keert de grondwet zich als een boemerang tegen de president. De Vijfde Republiek geeft de chef de l'État een haast sacrale status, als een gekozen koning die de wil van het volk uitvoert. Heel anders dan in een coalitieland als Nederland richt alle druk, alle onvrede en alle agressie zich op één man, de president van de Republiek. In theorie is François Hollande de machtigste man van Frankrijk, in de praktijk is hij de eenzaamste.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden