Hoe lang blijft Frankrijk stoïcijns?

De Fransen reageerden stoïcijns op de aanslagen van 13 november. We blijven op het terras zitten, zeiden ze tegen elkaar, anders hebben de terroristen gewonnen. Maar hoe lang kun je deze houding volhouden?

Promenade des Anglais in Nice. Beeld afp
Promenade des Anglais in Nice.Beeld afp

'We gaan elk jaar op 14 juli naar buiten. Je voelt je zo één met iedereen op die avond, met de kinderen, de families en de verliefden. En allemaal hebben we datzelfde kinderlijke gevoel van verbazing als het vuurwerk begint', zegt de Britse toneelschrijver John Antrobus, die met zijn Franse vrouw Nicole Souchele aan de Promenade des Anglais woont.

Dit jaar liep het heel anders. Mohammed Lahouaiej Bouhlel reed met zijn gehuurde vrachtwagen 84 mensen dood. 'We gaan elk jaar naar ons favoriete café even verderop. Daar hebben ze nu de kleden van de tafels gehaald om de lichamen te bedekken', zegt Nicole Souchele.

Staat van ontreddering

Toen afgelopen zondag het EK voetbal was afgelopen, slaakte Frankrijk een zucht van verlichting. Maar vier dagen na het EK sloeg alsnog een terrorist toe, met een even gruwelijke als primitieve methode. Bouhlels daad was gericht tegen het nationale symbool van 14 juli, maar net als in november in Parijs ook tegen de levenslust van gewone mensen die zich wilden vermaken. 'De terrorist trof Nice, het symbool van de Rivièra en de douceur de vivre, het zoete leven', zei filosoof Pascal Bruckner in Le Figaro.

Zo verkeert Frankrijk acht maanden na 13 november opnieuw in staat van ontreddering. Niet alleen vanwege het verdriet, maar ook om de vraag hoe het verder moet. De roep om harde maatregelen neemt toe. Moeten verdachte moslims niet preventief worden opgesloten in een 'Frans Guantanamo', zelfs als niet kan worden bewezen dat zij een aanslag willen plegen? Hoeveel aanslagen staat het land nog te wachten? In een besloten zitting van het parlement riep Patrick Calvar, de chef van de inlichtingendienst, zelfs het risico van een burgeroorlog op, als extreemrechtse splintergroeperingen wraak zullen nemen, bijvoorbeeld door moskeeën aan te vallen.

De vrachtwagen. Beeld afp
De vrachtwagen.Beeld afp

Van aristocratie naar budgettoeristen

De Promenade des Anglais is de beroemdste boulevard van Nice. In 1822 was de winter zo streng dat de sinaasappelbomen bevroren en de oogst mislukte. Britse overwinteraars staken geld in een wandelweg, teneinde de werklozen van Nice een handje te helpen. Dat was het begin van de Promenade des Anglais.

In de loop der jaren werd zij een mondaine boulevard langs de Middellandse Zee. In 1912 werd de promenade bekroond met hotel Negresco, een uitzinnige suikertaart met twee koepels, die geïnspireerd zouden zijn op de borsten van La Belle Otero, een van de beroemdste courtisanes van de Côte d'Azur. Op de openingsavond van het Negresco in 1912 waren acht koningen aanwezig.

Aanslag in Nice


Volg alle ontwikkelingen in dit liveblog of lees het nieuwsbericht.

Nice kent ook budgettoeristen

Nice is allang geen aristocratische stad meer. Langs het Negresco scheert nu een oranje Easyjet die budgettoeristen aanvoert. De Promenade des Anglais is afgezet met roodwitte linten. Afgesloten van de zee is Nice een geamputeerde stad, vol stille getuigen: bloemen, een stapel achteloos neergesmeten fietsen, glasscherven, een omver gereden lantaarnpaal.

Antiekhandelaar Alain Boutahra (42) is met een waxinelichtje onderweg naar een eerbetoon aan de slachtoffers. 'Ik ben erg gechoqueerd', zegt hij. 'Gisteren was ik te laat voor het vuurwerk, dat heeft ons gered. Maar ik zag kinderen in stukken, met hun vader erover heen gebogen. Andere mensen legden dekens over de lichamen, maar ik was verlamd.'

Zijn vader was een tolerante Algerijn die met een katholieke Franse vrouw trouwde. Maar sinds enkele decennia komen er steeds meer immigranten die zich niet willen aanpassen, zegt hij.

Radicale opvattingen

Hij kent ze, jongens uit zijn buurt die naar Syrië vertrokken. 'Doodgewone, aardige jongens. Maar hier stellen ze niets voor en daar kunnen ze wapens dragen en de baas spelen', zegt hij. 'Het is gemakkelijker te doden dan te slagen in het leven', zegt bakker Nejeh Bennemmar (20), die zich in het gesprek mengt.

Radicale opvattingen zijn gemakkelijk te vinden in Nice, zeker een dag na zo'n gruwelijke aanslag. 'Stop de immigratie!', zegt Boutahra. Misschien dat 1 op de 100 immigranten rare ideeën heeft. Maar het risico is te groot.'

'Dat kan toch helemaal niet?', werpt Bennemmar tegen. 'Frankrijk heeft altijd mensen toegelaten om te studeren of te werken.'

Boutahra: 'Maar omdat er nooit schoonmaak is gehouden, kan het Front National zo opkomen. Ik begrijp dat, ook al ben ik zelf Algerijn.'

Lees ook:


Alles went, ook aanslagen (+)
De tijd heelt de wonden. Hotels raken weer volgeboekt, naar bodemprijzen voor de Thalys is het vergeefs zoeken.

'Europese Unie is niet in staat haar burgers te beschermen' (+)
De eurocrisis, Griekenland, de vluchtelingencrisis, de Bataclan, Brussel, Brexit, Nice. Het slechte nieuws stapelt zich op voor de belaagde Europese leiders

Een straatje verder staat een 60-jarige loodgieter naast zijn busje te wachten. 'De regering beschermt ons niet. Dat geldt voor de socialisten, maar net zo goed voor rechts. Alleen als het Front National aan de macht komt, verandert er misschien iets', zegt hij. 'Je moet die radicale moslims gewoon elimineren, niet eens berechten.' Voor een burgeroorlog is hij niet bang. 'Het is een goed idee om moskeeën in brand te steken, vooral als er mensen in zitten. Nou ja, dat gaat misschien een beetje te ver, er zitten ook brave lui tussen.'

Thomas Djiann (33), leidinggevende bij de overheid, helpt zijn 74-jarige moeder het zebrapad over. Een genuanceerde, intellectuele man. 'We zijn toch niet in oorlog? Dat is een veel te groot woord', zegt hij. Toch is ook Djiann voor het opsluiten van radicale moslims in een 'Frans Guantanamo'. 'Duizenden mensen hebben een fiche S, voor staatsgevaarlijk. Toch lopen ze vrij rond. Dat snappen mensen niet. De druk op de regering zal toenemen', zegt hij.

Vernietigen of vernietigd worden?

In de rechtse krant Le Figaro vindt ook filosoof Pascal Bruckner dat Frankrijk veel te slap reageert op de terreur. 'Onze samenleving reageert met medelijden, emoties, bloemen en tweets. Maar we moeten de haat van deze mensen vernietigen of wij zullen zelf vernietigd worden', aldus Bruckner.

De linkse krant Libération waarschuwt juist voor 'overdrijving en demagogie'. Bouhlel was bij geen enkele inlichtingendienst bekend. Welke conclusie zouden we daaruit moeten trekken, vraagt de krant zich af: 'Een politieman achter elke Fransman zetten? Dan keren we ons tegen de waarden van Liberté, Egalité en Fraternité die we donderdag vierden.'

Pascal Bruckner. Beeld epa
Pascal Bruckner.Beeld epa

Bruckner vindt echter dat 'we moeten kiezen tussen onze taboes (fundamentele vrijheden, open staan voor de ander) en ons eigen overleven. De eerste levensbehoefte is het redden van ons lichaam, niet van onze principes.'

Zo staat Frankrijk onder grote druk. Politiek, maar ook sociaal. De Fransen reageerden stoïcijns op de aanslagen van 13 november. We blijven op het terras zitten, zeiden ze tegen elkaar, anders hebben de terroristen gewonnen. Maar hoe lang kun je deze houding volhouden? Zal Frankrijk zich in de richting van Israël bewegen, een samenleving die helemaal is ingericht op veiligheid?

'Ik lach haar vaak uit, als ze weer zegt dat ik niet op plekken moet komen waar veel mensen zijn', zegt de Britse toneelschrijver Antrobus. Zijn Franse vrouw Souchele: 'Ik vind het te gevaarlijk. Ik kom niet meer op plekken waar veel mensen tegelijk zijn. De Galeries Lafayette, waar ik gisterenmiddag heen wilde, was me te druk.'

Het gevaar bestaat gewoon, zegt ze. 'Ik wil niet extremistisch klinken, maar we hebben hier de wijken waar dit soort mensen woont. Nice is de stad waar de meeste Syriëgangers vandaan komen, en we zijn met ze in oorlog.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden