ANALYSE VERKIEZINGSNEDERLAAG LABOUR

Hoe Labour de werkende klasse van zich vervreemdde

Labour-leider Jeremy Corbyn buiten zijn huis in Londen vrijdag. Zijn partij behaalde donderdag in de parlementsverkiezingen het slechtste resulaat in 84 jaar. Beeld Getty Images

De Britten hebben Corbyn en Labour met de grond gelijk gemaakt. Zelfs in de meest hardnekkige rode districten hebben ze verloren. De verkiezingsuitslag legt de klassenstrijd in de partij bloot.

De exitpoll was donderdagavond nog niet geopenbaard of de burgeroorlog binnen Labour barstte los. Het decor was de ITV-studio, waar de Corbyn-aanhanger Jon Lansman en de Blair-bewonderaar Alan Johnson naast elkaar zaten. Een aan een privéschool opgeleide telg uit een sjieke, oud-linkse familie zij aan zij met een postbode die via het vakbondswezen was opgeklommen tot minister van Binnenlandse Zaken. Middle class tegenover working class. Een Londenaar tegenover een zoon van Yorkshire.

Nadat de cijfers op de slechtste verkiezingsuitslag voor Labour sinds 1935 hadden gewezen, stak Johnson voor het oog van het televisiepubliek van wal. ‘Ik ben bang dat de arbeidsklasse altijd een grote teleurstelling is geweest voor Jon en zijn kliek,’ zo klonk het. ‘Corbyn was een ramp in de campagne. Iedereen wist dat hij de arbeidersklasse niet achter zich kon krijgen,’ zei Johnson. Vervolgens sprak hij de wens uit dat de corbynista’s ‘terugkeren naar de studentenpolitiek’.

Lansman, oprichter van de corbynistische pressiegroep Momentum, bleef erbij dat de voorstellen in het verkiezingsprogramma van Labour populair waren, een bewering die gaandeweg de nacht vaker klonk uit het Corbyn-kamp. De schuld voor de rampzalige uitslag werd onder meer gelegd bij de Brexit, bij de partijdige media en bij de ondermijnende gematigde krachten binnen de Labourbeweging. Maar voor de vele critici van Corbyn was de uitslag het ultieme bewijs dat het project van de socialistische leider is mislukt.

De 70-jarige socialist keek  bedrukt toen hij halverwege de nacht verscheen bij de telling in zijn Noord-Londense kiesdistrict. Na een aanval op de media kondigde hij aan dat Labour bij de volgende verkiezingen een andere leider zal hebben, maar dat hij tot begin 2020 aanblijft voor een periode van reflectie. Achter zijn rug lopen potentiële opvolgers zich warm, zoals Lisa Nandy, Keir Starmer, Jess Phillips en Rebecca Long-Bailey. Een kandidaat uit Midden- of Noord-Engeland zal de voorkeur hebben.

De Brexit heeft zeker een rol gespeeld bij de teloorgang van links, in die zin dat die een bestaande scheiding der geesten heeft geopenbaard. Labour is overwegend EU-gezind, maar de achterban is totaal gespleten: EU-gezind in Londen en de universiteitssteden; eurosceptisch in de voormalige industriegebieden. Die spagaat was niet vol te houden. Toen Corbyn onder druk van zijn partijgenoten koos voor het EU-gezinde kamp en akkoord ging met een tweede referendum, offerde hij Midden- en Noord-Engeland op.

Gratis dit, gratis dat

Tijdens de campagne had Corbyn wanhopig geprobeerd beide kampen tevreden te houden door zich te richten op andere onderwerpen, zoals de gammele staat van de gezondheidszorg. Het hielp weinig. Traditionele Labourstemmers bleken niet te vallen voor alle verleidelijk beloften, zoals gratis onderwijs, gratis internet, gratis medicatie, gratis kinderopvang en gratis parkeren bij ziekenhuizen. Voor niets gaat de zon op, moet menigeen hebben gedacht.

Tal van voorstellen waren bedacht vanuit het perspectief van de hoofdstedelijke middenklasse. Zo stelde Labour een verlaging van de spitstarieven in het treinverkeer voor, te financieren door een verhoging van de benzineaccijns. Op het eerste oog een buitengewoon sympathiek voorstel, gezien de prijzen van Britse treinkaartjes, maar critici stelden de vraag waarom bouwvakkers in Sunderland moesten opdraaien voor forenzende accountants in Londen en omgeving.

Er zal nu een strijd om de ziel van de partij komen, net als na de nederlaag van Michael Foot in 1983. Na de tweede verkiezingsnederlaag in drie jaar tijd lijkt duidelijk te zijn dat kiezers niet massaal vallen voor het corbynisme, maar bij zijn bewonderaars blijft hij geliefd. Zoals Hogerhuislid Jenny Tonge, die beweerde dat de opperrabbijn, die had gewaarschuwd voor antisemitisme binnen Labourkringen, nu wel  ‘op straat zal dansen’. ‘De pro-Israël-lobby heeft de verkiezingen gewonnen door te liegen over Jeremy Corbyn.’

Een klinkende overwinning voor Johnson en de Conservatieven
Boris Johnson heeft een klinkende overwinning behaald bij de verkiezingen. Wat bezielt de Britten van alle rangen en standen om flamboyante politicus zoveel vertrouwen te geven? En wat zijn de gevolgen van deze uitslag?

Hoe nu verder met de economie, Brussel en de Schotten?
Welke gevolgen heeft de monsterzege van Boris Johnson in de Britse verkiezingen voor de Schotten, Europa en de economie?

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden