Hoe kwam Wilders tot zijn 'minder Marokkanen'?

Nu Wilders afwezig is op zijn proces zijn de rechters aangewezen op getuigenissen van andere PVV'ers. Uit hun verhaal rijst het beeld op dat de eerste uitspraak over 'minder Marokkanen' per ongeluk ging. Maar de tweede was zorgvuldig gepland.

Omdat PVV-leider Geert Wilders er zelf niet bij is, haalt de verdediging in de rechtszaal zijn naambordje weg. Rechts advocaat Geert-Jan Knoops.Beeld Julius Schrank

'Nu het voor het eggie is, knijpt hij er tussenuit', schampert de officier van justitie maandag.

Het is de eerste dag van het proces tegen Geert Wilders. Iedereen is aanwezig. Alleen de PVV-voorman zelf, die tijdens voorbereidende zittingen meestal wel van de partij was, is er niet. Vrijdag had Wilders al laten weten niet te zullen komen. Want, zo lichtte zijn advocaat Geert-Jan Knoops maandag toe, Wilders vindt het een 'gotpse dat hij terechtstaat omdat hij heeft gesproken over minder Marokkanen'. Wilders' afwezigheid is 'wellicht niet verstandig, maar we moeten het respecteren', aldus zijn advocaat.

Ook de rechters hadden graag gezien dat degene wiens woorden de komende twaalf zittingsdagen centraal staan, er wel was geweest. 'Dit proces wordt live uitgezonden', zegt de rechter nog tegen de draaiende camera's, in de veronderstelling dat de PVV-voorman mogelijk via internet meekijkt. Dus als Geert Wilders wil twitteren over de rechtszaak, dan mag dat, zegt de rechter grappend. 'Maar hij is er niet toe verplicht.'

Slip of the tongue

Er zijn immers nog genoeg vragen te beantwoorden. Waarom zei Wilders op 12 maart 2014 op de Haagse markt dat hij 'als het even kon minder Marokkanen wilde'? 'Als je naar de tv-opnames kijkt, lijkt het alsof die opmerking uit de lucht komt vallen', zegt de rechter.

En waarom deed de PVV'er een week later een soortgelijke oproep, terwijl hij wist dat velen het aanstootgevend vonden? Het Openbaar Ministerie had Wilders zelfs die dag, 19 maart, nog gemeld dat iemand aangifte tegen hem had gedaan omdat de PVV-baas de aangever het gevoel had gegeven een 'derderangsburger' te zijn.

En waarom bleef de 'nuance' dat hij alleen criminele Marokkanen het land uit wilde zetten, deze twee keer achterwege?

Bij gebrek aan antwoorden van de PVV-voorman zelf, zullen de rechters het tijdens dit proces moeten doen met getuigenissen van (oud)-PVV'ers. Uit hun verhalen rijst een beeld op dat Wilders zijn uitspraken op de Haagse markt nog per ongeluk deed. 'Het moet een slip of the tongue zijn geweest', heeft oud-PVV'er Louis Bontes verklaard bij justitie. 'Een PVV-standpunt komt soms ad hoc tot stand. De ene keer floept Wilders er wat uit. De andere keer worden dingen doorgesproken.'

Op 12 maart 2014, een week voor de gemeenteraadsverkiezingen, was Wilders op pad met zijn team, in de hoop 'Hagenaars en Hagenezen' te overtuigen om op de lokale PVV-fractie stemmen. 'We spraken veel mensen op straat. Ze klaagden over criminaliteit, dat ze last hadden van bendes. Ze hadden vooral last van criminele Marokkanen. De hele dag door werden we hierover aangesproken', aldus voormalig PVV'er Joram van Klaveren in zijn verklaring. 'Ik denk dat je Wilders' woorden in die context moet zien.' Maar zeker weten doet Van Klaveren het niet. 'Ik denk niet dat de uitspraak vooraf gepland was, het was in elk geval niet van tevoren afgesproken. Wilders vroeg me nadien nog: kon ik dit zo zeggen?'

Maar, stelt Bontes, 'als Wilders een weg is ingeslagen, gaat-ie niet meer terug.'

In de dagen erna vervolgde de PVV-voorman zijn betoog. Zo zei Wilders op TV West dat 'het geweldig zou zijn' als er minder Marokkanen in Nederland zouden zijn. En dat hij ondanks de beroering alleen meer zekerder was geworden van zijn standpunt. 'Ze zitten zeven keer zo vaak in de bijstand, ze zijn vijf keer zo vaak crimineel en ze zijn 22 keer zo vaak schuldig aan straatroof en dat soort zaken. (..) Het zou geweldig zijn als je ze terugstuurt met een vliegtuig van Air Marokko.'

Maar, voegde Wilders even later in datzelfde interview toe, 'ik scheer een bevolkingsgroep niet over één kam'. 'Het gaat me om de criminele Marokkanen. Ik denk dat andere Marokkanen ook last hebben van dat tuig.'

Op de verkiezingsavond liet Wilders die laatste nuance echter opnieuw achterwege. 'Waarom?', wil de rechter weten.

'Het is politiek. Met elke uitspraak wil je stemmen winnen', aldus beleidsmedewerker Tim Vermeer in zijn verklaring.

'Het leek mij minder handig om het kort voor de Europese Verkiezingen over Marokkanen te hebben', voegde Wilders' tekstschrijver Paul Beliën toe. 'Maar hij is de baas, hij hoeft niet naar me te luisteren.'

Drie vragen

Die avond bereidde de PVV-voorman met 'een man of acht' in zijn kamer zijn speech voor. 'Er was gekozen om drie vragen aan het publiek te stellen', aldus beleidsmedewerker Floris Zonneveld in zijn verklaring. Logisch, vond hij. Dat zijn de regels van de retoriek: je stelt niet een, maar drie vragen. En je bouwt op naar de krachtigste uitspraak. Hij was die avond aanwezig bij de voorbereiding. 'De speech moest zo scherp mogelijk zijn, zodat er zo veel mogelijk media-aandacht zou komen', aldus Zonneveld.

Het past in het beeld dat ook oud-PVV'er Louis Bontes schetst. 'De laatste jaren begon de PVV te schuiven, de grens steeds meer op te zoeken. Martin Bosma en Geert Wilders waren vaak aan het stoeien: waarmee kun je opvallen in de media?'

Volgens de verklaring van Zonneveld waren er die avond wel enige zorgen. Niet over de vraag of de uitspraak wel kon. Maar of het publiek wel goed zou reageren. Hij belde daarom PVV-medewerker Tim Vermeer, die een coördinerende rol had die avond. Zonneveld instrueerde hem PVV-medewerkers door de zaal van café De Tijd te verspreiden als 'aanjagers' en het publiek voor te bereiden. 'Over een uur gaat Geert naar dit café. Geert gaat drie vragen stellen. Of mensen meer of minder Europese Unie willen, of ze meer of minder PvdA willen en of ze meer of minder Marokkanen willen. Op alle drie de vragen moet het publiek antwoorden met 'minder, minder, minder'.

Voor het begin van de rechtszaak tegen Geert Wilders op de rechtbank Schiphol. Wilders advocaat is Gert Jan Knoops, rechters zijn (v.l.n.r) Elianne van Rens, Hendrik Steenhuis en Sijbrand Krans.Beeld Julius Schrank

Waarom koos Wilders voor de vraag-antwoord-vorm? Waarom juist deze drie vragen? In deze volgorde? Allemaal vragen waarop de rechters maandag geen antwoord krijgen.

Ook niet op de vraag: realiseerde Wilders zich van tevoren dat deze uitspraken als haatzaaiend en discriminerend zouden worden ervaren? Zonneveld denkt in elk geval van niet. 'Ik kan het me niet voorstellen', aldus de beleidsmedewerker. 'Dat past niet bij Geert.'

Donderdag gaat de zaak verder met een verhoor van getuige-deskundige Paul Cliteur en mogen de benadeelde partijen vertellen hoe ze de uitspraken van Geert Wilders hebben ervaren.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden