reconstructie

Hoe kwam Rutte II tot stand: 'We gaan het gewoon dóen!'

Ze wisten dat het niet makkelijk zou worden. Toch smeedden Mark Rutte en Diederik Samsom in ijltempo een kabinet. Hoe kon dat zo snel gaan? De Volkskrant maakte een reconstructie van de wording van Rutte II, gebaseerd op gesprekken met direct betrokkenen. Zaterdag het volledige verhaal in de krant; nu op Volkskrant.nl vast een voorproefje.

Diederik Samsom en Mark RutteBeeld ap

Zomer 2012

De voormalige rode ingenieurs Diederik Samsom en Jeroen Dijsselbloem spreken er vaak over. In de geest van de populaire boekenserie van Francine Oomen 'Hoe overleef ik...' denken ze na over de vraag: 'Hoe overleef ik een kabinet met de VVD?' Op het breukvlak van 2002 zijn ze als dertigers in de politiek gestapt. Het tweede paarse kabinet heeft in 2002 het monster van het populisme gebaard met achtereenvolgens de LPF, een grote SP en op de rechtervleugel een groeiende PVV.

Niet gehinderd door beroerde peilingen, dromen de twee zich af. 'Een kabinet met de VVD kunnen we als PvdA alleen overleven als we kleur op onze smoel houden', stelt Samsom. Hun gedachten gaan ook terug naar de zielloze constructie van het vierde kabinet Balkenende (CDA/PvdA/ChristenUnie), waarin de PvdA zich verloor in onherkenbare, zouteloze compromissen. 'Hoe voorkom je dat je in zo'n negatieve spiraal raakt?', zegt Dijsselbloem tegen Samsom. Compromissen sluiten is oude politiek, concluderen ze. Zichtbaar uitruilen, successen claimen en uitleggen dat je niet alles kunt hebben, dat snapt de assertieve PvdA-achterban wel, zo verwacht Samsom, die alle zaaltjes van binnen heeft gezien.

Verkiezingsdag 12 september

Het tergend lange wachten op de verkiezingsuitslag wordt die woensdagmiddag bij de VVD-kopstukken doorbroken door een strategische bijeenkomst op de werkkamer van fractievoorzitter Stef Blok. De SP is ver teruggevallen. Het wordt nek aan nek met de PvdA.

'Wat doen we als de PvdA de grootste wordt?', vraagt Rutte. Toch maar aanschuiven, zeggen senaatsfractievoorzitter Loek Hermans, partijvoorzitter Benk Korthals, Kamerlid Anouchka van Miltenburg en Europarlementariër Hans van Baalen.

In het gewenste scenario kraaien de liberalen victorie. Ook dan zal het met de PvdA moeten, zo lijkt het, en met een beetje geluk kan het een kabinet van twee partijen worden. Rutte: 'Het lijkt me dat Henk Kamp dan verkenner moet zijn.' Instemming volgt. Rutte zal hem nog voor het sluiten van de stembussen bellen.

The day after

Op donderdagavond, als het land zich nog afvraagt hoe het verder moet na deze uitslag, schuiven de twee verkiezingswinnaars aan tafel in het Haagse appartement van Loek Hermans aan het Louis Couperusplein. Ze hebben 's nachts gebeld en 's ochtends weer. Vanaf 27 augustus hebben ze elkaar bijna dagelijks gezien aan de schminktafels van televisiestudio's. Sinds Soeboer weten ze dat het klikt. Het gesprek is ook nu geanimeerd.

Ze zeggen tegen elkaar dat ze hetzelfde willen: een kabinet van VVD en PvdA. Kamp als verkenner is geaccordeerd. 'Maar ik wil dat je vice-premier wordt', zegt Rutte. Nee, antwoordt Samsom, en hij verwijst naar VVD'er Bolkestein als fractievoorzitter tijdens het eerste paarse kabinet. 'Wie is dan je vice-premier?', vraagt Rutte. 'Lodewijk Asscher', antwoordt Samsom. 'En hij is beschikbaar.'

De deal

Vrijdagavond 14 september om zeven uur melden Jeroen Dijsselbloem, Diederik Samsom en Stef Blok zich in het Torentje van Rutte voor een collectief kennismakingsgesprek. In de Thorbeckezaal, onder Ruttes werkkamer, wordt aan de achthoekige tafel de deal beklonken. Eigenlijk is daar de formatie al beslist, zeggen betrokkenen.

Lees zaterdag verder in de Volkskrant

De volledige reconstructie van verslaggevers Jan Hoedeman en Remco Meijer is morgen te lezen in de krant. Want na 14 september begint de formatie pas echt. De informatiestart. Het ruilen van de pijn. De zorgpremies. En de reuring van de laatste paar dagen. Wat gebeurt er achter de schermen? Deze zaterdag in de Volkskrant.


Samsom en DijsselbloemBeeld epa
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden