Hoe kun je zo stom zijn, Jacob?

Het grote raadsel bij de corruptie-affaire rond de Zuid-Afrikaanse vice-president Zuma – afgezien van de vraag waarom hij niet gewoon aftreedt en wordt vervolgd – is: hoe heeft het zover kunnen komen?...

De tweede man van Zuid-Afrika en het ANC spelen de vermoorde onschuld. Zuma werd het afgelopen weekeinde na een maandenlang, stil onderzoek van de anticorruptie-eenheid De Schorpioenen immers vrijgesteld van vervolging. Maar de bewoordingen van de landelijk aanklager laten er geen twijfel over bestaan dat er een heel raar luchtje aan de hele zaak zit.

Er zijn, aldus de aanklager, concrete aanwijzingen dat de vice-president een half miljoen rand wilde zien van het Franse wapenconcern Thomson-CSF (tegenwoordig Thales). Maar: het bewijs zou niet sterk genoeg zijn om een succesvolle vervolging te garanderen. Voorlopig durft justitie daarom alleen Zuma's vriend en adviseur Schabir Shaik voor het gerecht te dagen. Die verzorgde namelijk, als aandeelhouder in een Zuid-Afrikaanse defensiebedrijf, de contacten met de Fransen en solliciteerde naar het half miljoen.

Niet namens mij, zegt Zuma, die vervolgens (net als de Fransen) weigerde aan het onderzoek mee te werken. Zo liet de vicepresident de meeste van de 35 vragen die De Schorpioenen aan hem stelden niet of onvoldoende beantwoord. In plaats daarvan zette hij samen met andere hoge ANC ' de eenheid en de landelijk aanklager onder druk om hem met rust te laten. En nu dat is geschied jubelt het ANC over 'een overwinning voor de democratie'.

Het zijn tekenen van politiek verval die niet als een verrassing komen. Zuma is de laatste (en hoogste) in een lange rij van ANC-bestuurders die hun positie hebben misbruikt om er zelf beter van te worden. Het bracht de partij er al geruime tijd geleden toe een campagne te beginnen om de gelederen te zuiveren van profiteurs en sjoemelaars. Grappig genoeg werd Jacob Zuma geselecteerd om mede leiding te geven aan de kruistocht tegen corrupte comrades.

Des te meer klemt de vraag: hoe kon je zo stom zijn, Jacob?

Sommigen speculeren dat het te maken heeft met persoonlijke omstandigheden. De 60-jarige Zuma is een man van eenvoudige afkomst uit KwaZulu-Natal. Hij heeft een traditionele culturele achtergrond die zich vertaalt in de omstandigheid dat hij de enige minister in het kabinet van Thabo Mbeki is met meerdere officiële vrouwen. Onlangs trouwde hij nog een nieuwe derde vrouw, nadat zijn huwelijk met zijn meest prominente partner, Zuid-Afrika's minister van Buitenlandse Zaken Nkosazana Dlamini-Zuma, in een scheiding was geëindigd.

Volgens deze uitleg heeft de uitgebreide familie hem de das omgedaan. Zuma kwam altijd geld tekort, ondanks zijn riante salaris en emolumenten.

Maar het gaat verder. Hier zijn mannen bezig die denken dat hen niets kan gebeuren. 'Ze hebben het gevoel dat zij er recht op hebben, vanwege de positie die ze hadden in de bevrijdingsbeweging', zei een veterane uit de ANC-ondergrondse een tijdje geleden, zoekend naar een verklaring voor wat haar graaiende en grabbelende oude kameraden toch bezielt.

'Stel je voor, je komt in 1994 van de ene op de andere dag aan de macht. Je zat jaren op een treurig kantoortje van het verzet in Lusaka, en opeens krijg je in Pretoria een prachtbaan, een imposant kantoor, lijfwachten, een groot huis, een dikke auto met chauffeur. Het geeft je een gevoel van onoverwinnelijkheid. Je hebt het gemaakt. Je denkt dat je alles kunt. Dan moet je stevig in elkaar zitten om geen domme dingen te gaan doen.'

Geen domme dingen doen: het lijkt het ANC steeds minder gegeven. De voorlopige redding van Zuma als een overwinning voor de democratie vieren, je moet maar durven.

Maar alleen de oppositie en de media winden zich erover op, en die worden eenvoudig als verraders, racisten of 'fascisten' (aldus de ANC-jeugdliga) weggezet. De kritische geesten binnen het ANC zelf zijn kennelijk moe, bang, opgekocht of platgewalst.

Het zegt veel over de mores van de regeringspartij in het rijkste land van Afrika, aan de vooravond van de viering van het feit dat ze tien jaar aan de macht is. Het ANC is zijn morele kompas kwijt. De beweging, eens een hoopgevend voorbeeld voor heel Afrika, valt steeds meer ten prooi aan verloedering. Juist Zuid-Afrika, met al zijn menselijk talent en economisch potentieel, verdient zoveel beter.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden