Hoe kregen Nigeria en Senegal ebola eronder?

Ebola lijkt zich minder snel over West-Afrika te verspreiden dan gevreesd. De ziekte is de afgelopen zeven maanden in vijf landen uitgebroken, met tot nu toe zeker 9.000 besmettingen en meer dan 4.500 doden. Maar waar ebola in Liberia, Guinee en Sierra Leone nog altijd oprukt, lijken de uitbraken in Senegal en Nigeria tot staan gebracht.

Een informatiebord in de Nigeriaanse stad Lagos met een waarschuwing voor de verspreiding van ebola.Beeld anp

Nigeria werd maandag door de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) officieel ebolavrij verklaard, omdat het land in 42 dagen (tweemaal de maximale incubatietermijn van 21 dagen) geen nieuwe besmettingsgevallen meer heeft gerapporteerd. Vrijdag maakte de WHO al bekend dat de ebola-uitbraak in Senegal voorbij is.

Voor de zwaar bekritiseerde WHO is vooral Nigeria een welkome opsteker. 'Dit is een spectaculair succesverhaal dat de wereld laat zien dat ebola kan worden beteugeld', verklaarde Rui Gama Vaz van de WHO maandag in de Nigeriaanse hoofdstad Abuja. Al benadrukte hij 'dat we alleen een slag hebben gewonnen. De oorlog is pas afgelopen als heel West-Afrika ebolavrij is.'

De grote vraag voor alle ebolabestrijders is hoe Nigeria en Senegal erin geslaagd zijn hun uitbraken onder controle te krijgen. En of andere Afrikaanse landen daarvan kunnen leren. Snel en daadkrachtig ingrijpen, effectief patiënten opsporen en strenge grenscontroles zijn volgens de WHO in elk geval belangrijke succesfactoren.

De uitbraak in Nigeria begon op 20 juli toen een met ebola besmette Liberiaanse diplomaat bij aankomst op het vliegveld van Lagos in elkaar zakte. Het had een catastrofe kunnen worden als het virus zich had verbreid onder de 21 miljoen inwoners van de megastad. Uiteindelijk bleef de uitbraak beperkt tot 19 besmettingen en zeven doden: de diplomaat, vijf medewerkers van het ziekenhuis die hem behandelden en een medewerker van de luchthaven.

De beperkte omvang van de uitbraak is volgens de WHO allereerst te danken aan het daadkrachtig optreden van de medische staf van het ziekenhuis. Met een heldenrol voor de arts Ameyo Adadevoh, die de diagnose stelde en zorgde dat de diplomaat ondanks diens verzet en diplomatieke druk van Liberia opgenomen bleef. Zij raakte later zelf besmet en stierf.

Ook de Nigeriaanse autoriteiten reageerden alert. Ze zetten een campagne op om de mogelijke verspreiding van het virus in kaart te brengen. Honderden vrijwilligers bezochten in totaal 26.000 huishoudens om alle 800 mensen te vinden die contact hadden gehad met de besmette personen. Groot voordeel bij dit 'stuk epidemiologisch detectivewerk van wereldklasse' (WHO) bleek dat hierbij gebruik kon worden gemaakt van een 'emergency health surveillance systeem' dat de Bill and Melinda Gates Foundation in Lagos had opgezet voor polio.

Grenzen zijn poreus

Het verhaal van Senegal is vergelijkbaar. Ook hier begon de uitbraak met één ziektegeval, een man uit Guinee die over land naar de Senegalese hoofdstad Dakar was gereisd en daar 29 augustus positief werd getest voor ebola. Hij bleek in Guinee direct contact te hebben gehad met een ebolapatiënt.

De Senegalese overheid kwam direct in actie. Ze spoorde 74 contacten van de man uit Guinee op en testte alle verdachte gevallen, verscherpte de bewaking bij grensposten en vliegvelden, en begon met een voorlichtingscampagne onder het publiek. De patiënt herstelde. Voor zover bekend raakte verder niemand in Senegal besmet.

De lessen van Nigeria en Senegal, zeggen epidemiologen, zullen niet overal en altijd even makkelijk in praktijk kunnen worden gebracht. Het traceren van verdachte contacten is alleen goed mogelijk als besmettingen snel worden gesignaleerd, en als het er niet te veel zijn. Voor landen als Liberia, Guinee en Sierra Leone, waar ebola zich al wijd had verbreid voor het werd vastgesteld, biedt het geen soelaas. Ook het afsluiten van de landgrenzen, zoals de buurlanden van de drie ebolalanden, Ivoorkust, Guinee-Bissau en Senegal, met succes lijken te hebben gedaan, kent beperkingen. De grenzen in West-Afrika zijn poreus, en de quarantaine is daarom nooit volledig.

Het isoleren van ebolalanden kan bovendien de bestrijding van de ziekte bemoeilijken en leiden tot een soort economische blokkade die vooral de armsten hard kan treffen. In Liberia, Guinee en Sierra Leone zijn door deze blokkade de voedselprijzen met gemiddeld 24 procent gestegen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden