Hoe kreeg partijbaas zijn Audi A8?

Na jaren van uitbundige groei en ongebreidelde macht zien de leiders in Peking zich steeds vaker geconfrontreerd met burgers die de corruptie beu zijn. Zoals in Hangzhou.

HANGZHOU - Wie Hangzhou binnenrijdt over de achtbaansweg denkt in een modelstad te belanden. Hangzhou, metropool aan de rand van de Yangtzedelta, is niet louter een betonwoestijn zoals de modale Chinese miljoenenstad. Het voelt er leefbaarder, dankzij heuvels vol theestruiken en het befaamde Westmeer, waar eens de keizers hun buitenplaatsen hadden.


Hangzhou presenteert zich graag als een groene wereldstad, waar het goed wonen en investeren is. Internetbedrijven zijn er neergestreken, buitenlandse maatschappijen als de KLM vliegen rechtstreeks naar de lokale luchthaven, de communistische partij adverteert hoe goed ze er voor haar burgers zorgt. Een fijne stad, symbool van een dynamisch land.


Het is een façade, zegt Helen Wang. De achterkant van Hangzhou is een achterbuurt met duistere steegjes, waar schimmige lieden aan de touwtjes trekken. Wang spreekt uit eigen ervaring: ze is er wijkhoofd. Haar echte naam is anders. Ze gebruikt een schuilnaam omdat ze bang is nog meer problemen te krijgen. Die heeft ze al genoeg. Haar vader zit in de cel, haar broer wordt bedreigd. Zelf krijgt ze regelmatig te horen dat ze er verstandig aan doet beter te luisteren naar hoger geplaatsten.


Helen Wang voert actie tegen onrecht. Haar buitenwijk is een van de duizenden plaatsen in China waar belangenverstrengeling van partijkader en vrije jongens tot landroof heeft geleid. Het land behoorde toe aan boeren: de buitenwijk was twintig jaar terug nog een dorp. Anderen zijn er rijk van geworden.


Een onwaarschijnlijke activist, zo oogt Helen Wang. Ze komt aanrijden in een imposante BMW als we voor het eerst afspreken in een Starbucks in Hangzhou. Haar familie behoort tot de ondernemende middenklasse: vader had restaurants, haar echtgenoot heeft een fabriek. Ze is een bedeesde vrouw van begin dertig, die er geen genoegen in schept spitsroeden te lopen. 'Ik ben liever thuis om voor mijn zoontje te zorgen.' Ze woont niet meer in de oude buurt, maar in een knap huis in Ningbo, een stad op ruim een uur rijden.


In het oude dorp, nu een buitenwijk van Hangzhou, waren dorpelingen twee jaar geleden na jaren van binnensmonds geklaag op het punt gekomen dat ze het gezag durfden te confronteren. Het mikpunt: Sun Yonggen, de dorpsgenoot die in 1996 partijsecretaris was geworden. In de vijftien jaar dat hij de facto de baas was in het dorp vergaarde hij grote rijkdom. Sun is over onze ruggen miljonair geworden, werd gefluisterd: kijk hem rijden in zijn Audi A8. Eigenaar van fabrieken, schoonheidssalons, een restaurant en een kast van een huis. Hoe kan dat?


Boerenland goud waard

Het is niet zo moeilijk in het Chinese systeem. Zeker aan de rand van grote steden, waar boerenland goud waard is, kun je snel rijk worden als je de grond goedkoop aftroggelt en slim doorverkoopt aan projectontwikkelaars of zelf huurbaas wordt van nieuwe gebouwen.


Sun deed allebei. Het dorpsbestuur hield zich stil in ruil voor smeergeld en baantjes. Dorpelingen die klaagden, werden geïntimideerd door de sterke jongens rond de partijsecretaris. Je houdt de vooruitgang tegen, kregen ze te horen.


De landroof had makkelijk in het vergeetboek kunnen raken. Maar in het najaar van 2010 had het dorp er genoeg van. Dorpelingen blokkeerden de bouwplaats van zijn nieuwe fabriek. De politie kwam erbij, maar het dorp gaf niet op.


'Mijn vader wilde bemiddelen', zegt Helen Wang. 'Hij heeft aanzien in het dorp omdat hij eerlijk is.' Vader Wang wilde de landkwestie oplossen door overleg met de autoriteiten. Het werd hem niet in dank afgenomen door het bevoegd gezag.


Begin november kreeg zijn dochter telefoon van de wijkpolitiechef. Of ze haar vader niet kon bepraten. Ze deed het, maar hij wilde er niet van horen. 'Ik ga liever dood dan dat ik die mensen in de steek laat.' Ook bij haar kwamen dorpelingen aan de deur om te vertellen over de praktijken van secretaris Sun.


'Toen ik die verhalen hoorde, besloot ik mijn vader te helpen.' In 2011 waren er lokale verkiezingen in Hangzhou. Helen Wang stelde zich kandidaat zonder ruggesteun van de partij - een stap waarvoor moed nodig is, want 'lastige' kandidaten kunnen op problemen rekenen. Ze won met ruime meerderheid, kreeg een kamer in het wijkkantoor en een aardig salaris. Maar ze liet zich niet ringeloren door het partijkader.


Het landconflict sleepte zich voort. Leiders van district, stad en provincie raakten betrokken omdat de dorpelingen petitie na petitie indienden bij hogere autoriteiten. Ze eisten dat de boekhouding in beslag werd genomen, zodat die kon worden gecontroleerd. Een team van de discipline- dienstvan de partij probeerde de boekhouding stil af te voeren. De mannen werden betrapt door het actiecomité, waarna opgetrommelde dorpelingen de deur versperden.


Helen pakt haar iPhone, waarop een filmpje staat van het incident. Een groepje mannen, geleid door een lange man met een basketbalpet, loopt een gang binnen. Ze stuiten op andere mannen, die afwerend gebaren. De man met de pet praat en gesticuleert, zijn medestanders staan er zwijgend omheen. Er wordt gepraat in mobiele telefoons, heen en weer gelopen.


Boze burgers

Zo ziet een 'massaal incident', zoals demonstraties en protesten in het Chinese politiejargon heten, er soms dus uit. Benard kijkende partijtypes en zenuwachtige agenten tegenover boze burgers. 'De lange man met de pet is mijn vader', zegt Helen. 'Hij probeert weer te bemiddelen.'


Er volgden meer incidenten, steeds met hetzelfde patroon. Partijfunctionarissen deden beloften onder druk van de dorpelingen, de partij probeerde er vervolgens onderuit te draaien. Bestuurders die in de wijk kwamen praten, moesten door de politie worden ontzet.


In de zomer van 2011 werd vader Wang gearresteerd, samen met twintig anderen, de harde kern van het actiecomité. De meesten kwamen na een tijdje weer vrij, maar het voorarrest van Wang senior werd onbeperkt verlengd. De beschuldiging was ernstig: aanzetten tot en organiseren van sociale onrust, een aanklacht die in China tien tot twintig jaar cel kan opleveren.


'Mijn vader is tot zondebok gemaakt, terwijl hij probeerde een oplossing te vinden', zegt Helen. 'En ik krijg sindsdien alleen maar te horen: hou de mensen in bedwang, zorg dat ze ophouden met protesteren.'


'Mevrouw Wang', zei de adjunct-partijsecretaris op het politiebureau nadat hij het actiecomité had laten oppakken, 'luister: het is onmogelijk succesvol te zijn als je corruptie niet wenst te accepteren. Economische vooruitgang kan niet zonder. Pas je aan, dan word je er ook beter van.'


Ze is geen lid van de partij en haar vader ook niet. Verontwaardigd: 'We willen niet bij die maffia horen.' Ze heeft haar hoop gevestigd op de komende partijleider Xi Jinping . 'Er komen nieuwe leiders in Peking. Xi Jinping zegt dat hij de partij weer 'puur' wil maken. We moeten hem aan zijn woord houden. Als Peking ingrijpt, kan mijn vader worden vrijgelaten en wordt er met de corrupte functionarissen afgerekend.'


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden