Hoe kon Irma zo'n monster worden?

Irma is een van de zwaarste orkanen ooit gemeten. Ze bereikt onwaarschijnlijke windsnelheden.

null Beeld afp
Beeld afp

Hoe kon Irma zich ontwikkelen tot zo'n monsterstorm?

De voedingsbron van een orkaan is oceaanwater. Wanneer het oceaanwater warmer is dan 27 graden Celsius beginnen lucht en waterdamp op te stijgen en ontstaat boven het wateroppervlak een lagedrukgebied. Daardoor stroomt lucht van alle kanten toe. Op hoogte loopt de druk op, waarna opgestegen lucht omlaag wordt geduwd en er een 'oog' ontstaat. De draaiing van de aarde zorgt ervoor dat de windstromen een bepaalde richting op gaan.

Het water van de Atlantische Oceaan waar Irma haar kracht heeft opgedaan is zo'n 29 tot 30 graden Celsius. Dat is ongeveer 1 graad warmer dan normaal. Niet alleen de bovenlaag van oceaanwater is relatief warm, dat geldt nu ook voor de laag daaronder, die gaat tot zo'n 100 meter diepte. 'Er moet een diepe laag warm water zijn wil een orkaan zich tot een dergelijke sterkte kunnen ontwikkelen', zegt klimaatonderzoeker Rein Haarsma van het KNMI. 'Zo levert de oceaan extra energie.'

Irma kon zich ook ontwikkelen doordat het in de bovenlucht - boven 5 kilometer - niet hard waaide. Wind op hoogte remt de ontwikkeling van stormen - zoals kleine vlammen door wind worden gedoofd. Als het verschil tussen de windkracht op het oppervlak en op grote hoogte klein is, wordt een orkaan niet afgeremd. En dat was bij Irma het geval. Daar komt bij dat Irma ontstond in een gebied met een hoge relatieve vochtigheid. Haarsma: 'Aangezogen lucht wordt tot opstijgen gedwongen en condenseert vervolgens tot regen. De condensatiewarmte die vrijkomt is de belangrijkste bron van energie voor een orkaan.'

null Beeld de Volkskrant
Beeld de Volkskrant

Is Irma de zwaarste orkaan ooit gemeten?

Zij is in elk geval een van de twee sterkste orkanen ooit gemeten boven de Atlantische Oceaan, zegt meteoroloog Ad Stoffelen van het KNMI. Zij is zo krachtig dat seismometers haar registreerden als een aardbeving. Volgens Stoffelen wordt door experts gediscussieerd over de vraag of Irma de krachtigste 'Atlantische' orkaan is of dat die 'eer' te beurt valt aan de orkaan Allen, die in 1980 voor de kust van Afrika ontstond.

Voor Irma zijn windsnelheden van 317 kilometer per uur gemeten, voor Allen snelheden van 333 kilometer per uur. De krachtigste windstoot ooit op aarde gemeten - 408 kilometer per uur - dateert van 1996 en deed zich voor toen orkaan Olivia over Barrow Island bij West-Australië raasde.

Welke windsnelheden Irma bereikte, weten we dankzij metingen van wetenschappers van de Amerikaanse organisatie NOAA. Zij vlogen met een vliegtuig door de orkaan. Er waren ook gegevens afkomstig van boeien in de oceaan.

Orkanen van categorie 5 zijn uitzonderlijk. Sinds 1924 zijn er 32 orkanen van deze categorie gemeten. Het decennium met de meeste orkanen van deze kracht zijn de eerste tien jaar van deze eeuw: acht keer categorie 5 tussen 2000 en 2010.

Krijgen we meer monsterstormen door klimaatverandering?

Opwarming van het zeewater, een gevolg van klimaatverandering, draagt bij aan de vorming van orkanen. Daar staat tegenover dat opwarming van het middengedeelte van de atmosfeer - de luchtlaag op ongeveer 5 kilometer hoogte - leidt tot een stabielere atmosfeer. In een stabiele atmosfeer ontstaan minder orkanen. Maar als een orkaan eenmaal een bepaalde drempel heeft overschreden wordt hij wel veel sterker.

Haarsma: 'De computermodellen voorspellen dat er minder orkanen komen, maar zwaardere. Afgaande op de modellen zullen we vaker te maken krijgen met orkanen zoals Irma. De modellen leveren de beste kennis waarover we nu beschikken, maar het blijft lastig om die met metingen te bevestigen. De VS zijn lang niet getroffen door zware orkanen. Nu krijgen ze er twee kort na elkaar. De fluctuaties zijn nog te groot om er goede statistiek van te maken.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden