vier vragen gasexplosie

Hoe kon in de Haagse Jan van der Heijdenstraat een gasexplosie ontstaan? Vier vragen over onveilige gasleidingen

De gasexplosie aan de Haagse Jan van der Heijdenstraat, waarbij begin dit jaar negen gewonden vielen en een aantal appartementen werd verwoest, is veroorzaakt door een ondeugdelijke leiding voor gastransport. Van dit type leidingen ligt nog aan een paar duizend kilometer in Nederland. Staatstoezicht op de Mijnen (SodM), dat toezicht houdt op netbeheerders, constateerde donderdag in een rapport over het Haagse ongeval dat vervanging te langzaam gaat.

Een geëmotioneerde bewoner kijkt naar haar ingestorte woning in de Jan van der Heijdenstraat in de Haagse wijk Laak, een dag na de gasexplosie op 27 januari dit jaar. Vier mensen werden door de brandweer uit het puin gered. Beeld Foto ANP

1. Wat zijn dit voor gasleidingen en waarom worden ze nog gebruikt?

In de Van der Heijdenstraat ontstond begin dit jaar zomaar een fikse scheur in de gastransportleiding die daar ondergronds voor de deur ligt. Hierdoor kon in korte tijd veel gas ontsnappen, wat leidde tot de verwoestende explosie. De betreffende leiding is gemaakt van zogenoemd grijs gietijzer, een zeer sterk, maar ook broos materiaal dat kan openrijten onder toenemende druk, of als gevolg van verzakking of zware trillingen. In Nederland ligt nog ruim 3.000 kilometer leidingen van grijs gietijzer en bijna 800 kilometer leiding waarin asbest is verwerkt.

Het is niet voor het eerst dat zo’n gastransportleiding scheurt. Na vergelijkbare ongevallen in 2001 en 2008 bleek uit onderzoek dat het materiaal een ‘verhoogde kans op breuk’ kent, aldus SodM. Sinds 2010 voeren de zeven netbeheerders, de eigenaren van het Nederlandse gasnet, versneld een saneringsprogramma uit om de leidingen te vervangen. Buizen van deze materialen worden al sinds de jaren tachtig niet meer aangelegd. Tegenwoordig worden pvc en staal gebruikt.

2. Waarom zijn deze leidingen nog niet vervangen?

Volgens koepelorganisatie Netbeheer Nederland zijn inmiddels alle leidingen met een hoog risico vernieuwd. ‘Maar het is lastig dit stellig te beweren, omdat risico’s kunnen veranderen, bijvoorbeeld als bouwwerkzaamheden worden uitgevoerd’, zegt een woordvoerder. Tijdens werkzaamheden kan een als veilig veronderstelde leiding toch beschadigd raken. Ook veranderende verkeerspatronen kunnen de kans op een breuk vergroten, aldus Netbeheer Nederland. Als de inschatting over het risico van een leiding verandert, rapporteert de netkoepel dat aan de toezichthouder, stelt de woordvoerder.

De toezichthouder heeft een iets andere kijk op de zaak: SodM constateert dat vervanging juist niet snel genoeg gaat. Met name Stedin, de beheerder van de Haagse leiding die dit jaar scheurde, heeft niet de ‘juiste prioritering’ aangehouden bij vervanging. Om kosten te besparen lift Stedin geregeld mee met andere graafwerkzaamheden, waardoor leidingen met een relatief laag risico op breuk soms eerder zijn vervangen dan die met een hoog risico. De leiding in de Van der Heijdenstraat werd overigens bestempeld als ‘laag risico’. Door de wijze waarop Stedin prioriteiten stelt, is 298,9 kilometer van de 886 kilometer die in 2010 als hoogste risico werd geclassificeerd, nog niet vervangen, terwijl dit op 1 januari 2017 gebeurd had moeten zijn.

Het SodM stelt verder dat Stedin een hele kluif zal hebben om de resterende riskante buizen op tijd te vervangen. Stedin moet de komende jaren 150 kilometer leiding per jaar vervangen, wat gezien het tempo in het verleden lastig wordt, waarschuwt het rapport.

3. Is de kans op ongelukken zoals in Den Haag groot?

Nee. Nog maar 2,5 procent van alle leidingen is van gietijzer of asbestcement. Door de vervangingen is het aantal storingen de afgelopen jaren sterk gedaald, zegt Netbeheer Nederland. Dat is volgens de koepel een indicatie dat het risico afneemt. Drie van de zeven beheerders hebben nog ‘gevaarlijke’ leidingen in hun gasnet: Stedin, Liander en Enexis. Ook het kleinere Westland Infra heeft nog 11 kilometer liggen.

4. Nederland moet toch van het gas af? Waarom al die leidingen dan vervangen?

Onderhoud is een kerntaak van de netbeheerders, aldus de woordvoerder van Netbeheer Nederland. ‘Je kunt niet zeggen: als we van het gas af gaan, laten we de boel de boel.’ Bovendien is het volgens haar niet duidelijk hoe snel de transitie naar een gasloos Nederland zal verlopen en moet elk risico op een ongeval worden uitgesloten. ‘We hebben nu een van de veiligste gasnetten ter wereld. Dat willen we graag zo houden.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden