Er is ook geld gegeven aan rebellengroep Jabhat al-Shamiya, een club die door de Nederlandse justitie wordt gezien als terreurbeweging.

Vier vragen over Steun Syrische rebellen

Hoe kon het kabinet zo naïef zijn over Syrische rebellen? Vier vragen over de steun aan strijdgroepen

Er is ook geld gegeven aan rebellengroep Jabhat al-Shamiya, een club die door de Nederlandse justitie wordt gezien als terreurbeweging. Foto -

De door Nederland gesteunde Syrische rebellengroepen blijken zich schuldig te hebben gemaakt aan mensenrechtenschendingen. Jarenlang uitten Kamerleden al twijfels. Waarom zette het kabinet dit omstreden plan toch door?

1. Waarom heeft Nederland überhaupt steun gegeven aan Syrische rebellen?

Niemand kan zeggen dat de kabinetten Rutte I, II en III niet gewaarschuwd zijn voor de risico’s van het samenwerken met Syrische rebellen. ‘Een wespennest’, zo stond Syrië vanaf 2011 al bekend. Maar nood breekt wet. Net voor kerst 2012 kwamen de eerste beelden van chemische aanvallen op Syrische burgers de Nederlandse huiskamers binnen.

De chemische aanvallen in Homs en later in Ghouta zorgden voor een kantelpunt in het denken van de westerse wereld over het Assad-regime. Hoewel de Amerikaanse president Obama zijn belofte een ‘rode lijn’ te trekken niet waarmaakte, was wel duidelijk dat het Westen van Assad af wilde. Zodoende werd het plan opgevat steun te geven aan Syrische rebellen die al tegen hem vochten.

Die steun aan ‘gematigde Syrische rebellen’ was ook handig om het Westen van een tweede probleem af te helpen. Vanaf de zomer van 2014 vormde terreurbeweging IS een ‘directe dreiging’ voor Europa. De Syrische rebellen wilden ook tegen IS vechten. Nederland heeft de rebellen vanaf 2015 voor ruim 25 miljoen euro ‘niet-dodelijke goederen’ cadeau gedaan, zoals nachtkijkers, pickup-trucks en uniformen. Wie die rebellen precies waren, dat heeft het kabinet nooit publiekelijk willen zeggen omdat hierdoor ‘mensenlevens in gevaar’ zouden komen.

2. Wat ging er mis?

Nederlands belastinggeld is onder meer in handen gekomen van een groep die door het Openbaar Ministerie als terroristisch wordt bestempeld, heeft onderzoek van Nieuwsuur en Trouw aangetoond. Tenminste zes van de 22 gesteunde rebellengroepen hebben mensenrechten geschonden.

De onthulling is pikant omdat het kabinet de Tweede Kamer herhaaldelijk heeft beloofd dat het alleen groeperingen zou steunen die het oorlogsrecht zouden naleven en die niet zouden samenwerken met extremisten.

In de praktijk is steun onder meer gegaan naar de Sultan Murad Brigade, die kindsoldaten heeft ingezet en gelieerd was aan Al Qaida. Dat bondgenootschap was publiekelijk bekend voordat Nederland begon met de steun aan deze groep. Er is ook geld gegeven aan Jabhat al-Shamiya, een club die door de Nederlandse justitie wordt gezien als terreurbeweging: een Nederlander die zich erbij had aangesloten, wordt vervolgd.

3. Hoe kon het kabinet zo naïef zijn?

‘Schrikbarend! Hoe heeft dit kunnen gebeuren na alle waarschuwingen van de Kamer?’, vraagt D66-buitenlandwoordvoerder Sjoerd Sjoerdsma zich af. Het ChristenUnie-Kamerlid Joël Voordewind: ‘Het kabinet is veel te naïef geweest in dit dossier.’

Diverse Kamerleden uitten in 2015 al hun twijfels of de geldsteun wel goed terechtkwam. Voordewind hoorde destijds tijdens een bezoek aan Syrië dat de rebellen van het Vrije Syrische Leger ‘met iedereen wilden samenwerken die tegen Assad vocht’. Bij thuiskomst sprak hij zijn zorgen uit in de Kamer. De PVV wilde dat de steun zou stoppen. Het CDA stelde de kwestie tussen 2015 en 2018 tenminste zesmaal aan de orde.

Volgens het kabinet waren zorgen onnodig. Op 16 april 2018 schreef minister Blok van Buitenlandse Zaken: ‘Er wordt nauwgezet op toegezien dat de goederen in handen komen van de geselecteerde groepen.’ In mei benadrukte de bewindsman nogmaals dat stopzetting van het programma het ‘risico met zich meebrengt dat extremistische groepen verder aan kracht winnen’. De steun ging in elk geval tot juli door.

In een uitzending van WNL in april liet Blok in het midden of hij toen al wist dat Nederlands belastinggeld was terechtgekomen bij jihadisten. Wel gaf hij zijn motivatie voor de geldsteun aan mogelijke foute rebellen: ‘Het wordt geen Zwitserland, maar je moet eraan werken dat daar uiteindelijk een politieke oplossing komt. Je moet eraan werken dat uiteindelijk die vluchtelingenstromen gestopt worden. Op je handen zitten, betekent uiteindelijk dat Nederland de rekening betaalt.’

4. Hoe nu verder?

Premier Rutte wil ‘eerst de feiten kennen’ en ‘goed uitzoeken’ wat er is misgegaan met de geldsteun aan Syrische rebellen. Mogelijk moet de controle voortaan anders, vindt hij. Minister Blok vindt de berichten ‘buitengewoon zorgelijk’ en wil de informatie van Nieuwsuur en Trouw vergelijken met ‘informatie die binnen het ministerie beschikbaar is’, zo zei hij dinsdag in de Kamer. Hij wil niet zeggen of het kabinet eerder al vermoedens had dat het geld naar jihadisten is gesluisd.

De Kamer wil spoedig een debat over de ontspoorde hulp. Dat zal pas na volgende week gebeuren als Blok zijn onderzoek heeft afgerond. Het wordt wederom een zwaar debat voor de minister, die vorige week ook al op het hakblok van de Kamer lag, toen vanwege xenofobe uitspraken. SP-Kamerlid Sadet Karabulut: ‘Blok heeft wéér wat uit te leggen!’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.