Hoe kon er onder Wiebes zoveel misgaan bij de Belastingdienst?

'Een vrolijke bèta', 'een creatieve nerd', 'de Ramses Shaffy van de VVD'. Eric Wiebes was een bejubelde nieuwkomer. Door blunders bij de reorganisatie van de Belastingdienst verkeert hij nu alsnog in zwaar weer.

Staatssecretaris Eric Wiebes van Financien tijdens het wekelijkse vragenuur in de Tweede Kamer, 27 september 2016. Beeld anp

Eric Wiebes had 'de gunfactor'. Hij wist met vrolijke terzijdes en relativerende kwinkslagen bijna iedereen 2,5 jaar lang in te pakken. Een hyperintelligente bestuurder die zich op enkele slippertjes na met gemak staande hield op het Binnenhof.

Tot nu toe. Bewondering is opeens omgeslagen in verbazing. Hoe kon er onder zijn leiding zoveel misgaan bij de Belastingdienst?

Ongemak

Binnen de VVD is de gêne groot over de uit de hand gelopen afvloeiingsregeling bij de dienst. Zestigers die toch al tegen hun pensioen aanzaten, lopen met riante bonussen de deur van de fiscus uit. Tot overmaat van ramp moet de Belastingdienst een boete van 150 tot 200 miljoen euro - Wiebes spreekt liever van 'een naheffing' - aan zichzelf opleggen, omdat niemand tijdig zag dat het sociaal plan uitmondde in een verkapte prepensioenregeling.

Coalitiepartner PvdA doet weinig om het ongemak bij de liberalen weg te nemen. 'Dit is een verkwisting van belastinggeld,' herhaalt PvdA-Kamerlid Henk Nijboer. Niemand wil dat ontkennen, maar de VVD probeert de schuld te spreiden: ook ambtenaren van PvdA-minister Jeroen Dijsselbloem speelden een rol bij het fiasco.

Toch hebben andere partijen hun vizier gericht op Wiebes, die in 2014 Frans Weekers opvolgde. De voormalige consultant van McKinsey, ex-topambtenaar bij het ministerie van Economische Zaken en ex-wethouder van Amsterdam moet donderdag talloze detailvragen beantwoorden. Wie wist wat, wanneer? En waarom werd de Tweede Kamer pas zo laat ingelicht?

Gevreesde tegenstander

De afgelopen dagen heeft het ministerie van Financiën met man en macht gewerkt aan een feitenrelaas. Het is een nieuwe werkelijkheid voor Wiebes, die lange tijd zelf zijn Kamerbrieven schreef, inclusief bon mots als: 'de wig is de draaideurcrimineel van de arbeidsmarkt'. Dergelijke frivoliteiten zijn nu passé. De positie van de staatssecretaris is te precair.

CDA-Kamerlid Pieter Omtzigt - een gevreesde tegenstander - heeft zich vastgebeten in de zaak, al is er binnen de coalitie ook scepsis over de vele detailvragen. 'Het doel is niet om de waarheid boven water te krijgen,' zegt één bron. 'Het doel is om iemand in de problemen te brengen.'

Omtzigt zal er juist op wijzen dat de staatssecretaris een gewaarschuwd man was. Al in juni stelde de CDA'er voor om de reorganisatie van de Belastingdienst te bestempelen als 'groot project', zodat er meer controle mogelijk was. Wiebes reageerde nonchalant: 'We hebben toetsers genoeg. We hebben het 'investment committee', dat ik zelf heb ingesteld om de investeringen streng te bekijken.'

CDA-Kamerlid Pieter Omtzigt tijdens wetgevingsoverleg, 2 november 2015. Beeld anp

'Geen whodunnit'

Het is een zinnetje dat de staatssecretaris nu achtervolgt. Wiebes bood vorige week zijn excuses aan voor de mislukte afvloeiingsregeling ('ik sta hier met een steen in mijn maag'), maar tot verbazing van buitenstaanders weigerde hij meer details prijs te geven. 'Laten we er geen whodunnit van maken'. Pas na lang touwtrekken bleek waarom Wiebes zo geheimzinnig deed: het 'investment committee', waar hij in juni nog zo enthousiast over was, heeft nooit toestemming gegeven voor 500 miljoen euro die zijn uitgetrokken voor de regeling. De 'toeters' van de VVD'er werkten niet.

'De procedures zijn overduidelijk niet gevolgd,' erkende Wiebes uiteindelijk stamelend. Zelfs Omtzigt hapte even naar woorden: 'Ik sta perplex.' De CDA'er vermoedt dat meer onwelgevallig nieuws is weggehouden over de reorganisatie bij de Belastingdienst.

Wiebes moet zich opmaken voor een zwaar debat, al hoeft hij nog niet meteen te vrezen voor zijn positie. De staatssecretaris wijst naar de doorgeslagen autonomie bij de Belastingdienst - een erkend probleem waar ook Weekers zijn tanden op stuk beet- maar hij is juist aangesteld om orde op zaken te stellen. De reorganisatie is zijn grootste project, zeker nadat de hervorming van het belastingstelsel op niets is uitgelopen.

Ook 'de creatieve nerd' van de VVD weet nu dat een verblijf op het Binnenhof zelden zonder littekens afloopt.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden