Analyse Brug Genua

Hoe kon de Ponte Morandi in het Italiaanse Genua instorten?

Was het een ontwerpfout, speelden de extreme weersomstandigheden een rol? We vroegen het Nederlandse experts.

Verlaten auto's op de deels ingestorte brug in Genua. Beeld AFP

Het werk van de Italiaanse architect Riccardo Morandi, ontwerper van de brug boven Genua die dinsdag instortte, is van hoog innovatief niveau. ‘Daar heb ik bewondering voor’, zegt Rob Nijsse, hoogleraar constructieleer aan de TU Delft. ‘In de jaren zestig, toen de brug bij Genua werd gebouwd, was er grote behoefte aan snelle uitbreiding van de infrastructuur. Nieuwe technische wegen werden ingeslagen. Gezien de economische uitdagingen van toen, vind ik dat dit ontwerp verantwoord was.’

De in 1989 overleden Italiaanse architect en ingenieur Morandi maakte tijdens de wederopbouw naam met het ontwerpen van talloze bruggen, fabrieksgebouwen en elektriciteitscentrales. Niet alleen in Italië werd zijn werk uitgevoerd, ook elders in de wereld verschenen bouwwerken die van zijn tekentafel afkomstig waren. Een van zijn bekendere ontwerpen is de 8 kilometer lange brug over het Meer van Maracaibo in Venezuela.

Voorgespannen beton

Morandi was een specialist op het gebied van betonnen constructies. Kenmerkend voor hem was het gebruik van voorgespannen beton – beton dat onder spanning wordt gehouden door een stalen kabel die er onder grote trekkracht in is geplaatst. Voor de brug bij Genua is een combinatie van voorgespannen en ‘gewoon’ gewapend beton gebruikt.

Ondanks zijn bewondering voor het oeuvre van de Italiaan stelt Nijsse dat diens ontwerp voor de betonnen brug bij Genua ‘niet de structurele schoonheidsprijs verdient’. Aan weerszijden van de pylonen (de staanders van de brug) wordt het wegdek gedragen door twee maal twee tuien (kabels). Per paar liggen ze zo dicht bij elkaar dat het van een afstand lijkt alsof het één tui is. Hoe groter de afstand is die wordt overbrugd, hoe meer steunpunten nodig zijn, zegt Nijsse. ‘Voor de overspanning bij Genua is het een beetje weinig. Al hoeft dat niet slecht te zijn. Die brug stond er al vijftig jaar.’

Lees verder onder de graphic

Ontwerpfout niet waarschijnlijk

Het kan niet worden uitgesloten dat een ontwerpfout ten grondslag ligt aan de ramp in Genua, maar het ligt niet voor de hand, zegt Simon Wijte, hoogleraar betonconstructies aan de TU Eindhoven. ‘Dat de brug er zo lang heeft gestaan maakt het minder waarschijnlijk dat een ontwerpfout de oorzaak is. De bouwtechniek van deze brug heeft Morandi vaker toegepast. Die is in aanleg niet fout. In Nederland is de Galecopperbrug over het Amsterdam-Rijnkanaal bij Utrecht volgens hetzelfde principe gebouwd.’

Wijte denkt eerder aan de belasting door vracht- en personenverkeer die de afgelopen halve eeuw sterk is toegenomen. Onder invloed daarvan verouderen staal en beton. ‘Vergelijk het met een paperclip: als je die vaak buigt, breekt hij.’

Extreem weer

Kort na de ramp werd gewezen op de extreme weersomstandigheden tijdens het inzakken van de brug. Daar moet de oorzaak niet worden gezocht, zegt Wijte. ‘Een brug moet tegen extreme weersomstandigheden bestand zijn. Ze kunnen hooguit een ander gebrek aan het licht brengen.’

Zijn Delftse collega Nijsse gaat ervan uit dat een combinatie van gebrekkig onderhoud, onvoldoende inspectie en de expansieve groei van het verkeer verantwoordelijk is voor het drama van Genua. ‘In beton en staal groeien scheurtjes door vermoeiing. Die microschade groeit elke keer als vrachtwagens over de brug denderen. Zout water van de zee dringt door in het beton, waardoor de bewapening gaat roesten.’ Hij wijst erop dat er al eerder is gewaarschuwd voor het roesten van stalen staven in het beton. ‘Uiteindelijk bleek het noodweer te veel voor deze brug.’

Kwetsbaar

Bij het ontwerpen van bruggen wordt er tegenwoordig rekening mee gehouden dat een onderdeel van het bouwwerk kan bezwijken. Een brug dient het incasseringsvermogen te hebben om een element te verliezen, terwijl de rest overeind blijft. Volgens Nijsse is hier bij de brug van Morandi niet aan gedacht. ‘Als daar een tui breekt, stort de brug in. Dat vinden we nu een kwetsbaar ontwerp. Die kennis was er destijds nog niet.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.