Weblog

Hoe komt Zuid-Afrikaanse trash van Die Antwoord aan wereldroem?

De Zuid-Afrikaanse band Die Antwoord (29 januari in de Heineken Music Hall) is rauw en shockerend. Fred de Vries, liefhebber van Afrika en jarentachtig-punk, over de aantrekkingskracht van de smakeloosheid.

In het januari nummer het Britse muziektijdschrift Mojo mocht Flaming Lips-bandleider Wayne Coyne vijf 'mindblowers' noemen. Hij kwam met Igor Stravinsky, Miles Davis, Diana Deutsch en Gavin Bryars op de proppen. Nummer vijf was het Zuid-Afrikaanse fenomeen Die Antwoord, wiens song 'I Fink U Freeky' Coyne een 'totale overdrijving, zonder enige subtiliteit of smaak' noemde.

'Er schuilt iets heel krachtigs in de pretentie dat het echt is,' zei hij. De video van 'I Fink You Freeky' dateert uit 2012 en werd gemaakt door de Die Antwoord rapper Ninja en de Amerikaanse, in Johannesburg woonachtige fotograaf Roger Ballen, die bekendheid kreeg door zijn fotoboek Platteland uit 1994 met portretten van verarmde (en door inteelt aangetaste) Afrikaners.

Weirdo eredivisie
Het was een fraai stel, Ninja en Ballen. De vrouwelijke helft van Die Antwoord, domineesdochter Yolandi Visser (echte naam Anri du Toit), noemde Ballen 'de vreemdste man die ik ooit heb ontmoet.' Dat geeft te denken, want haar partner en vader van haar kind Sixteen, Watkin 'Waddy' Tudor Jones, alias Ninja, staat hoog in de weirdo eredivisie.

Jones is een Engelstalige school drop-out die opgroeide in een middle-class wijk van Johannesburg en wiens broer bij een gewapende overval om het leven kwam. Jones is vegetariër en doet aan meditatie. Ik zag hem ooit in een Johannesburgs café, waar hij zijn moeder probeerde te overtuigen van de kansen op roem van Die Antwoord. Ma liet het allemaal minzaam over zich heen komen. Jones praatte luider en luider over zijn pad naar Ninja-dom.

Want Ninja is andere koek. Dat is een Afrikaner/kleurling trash Kapenaar, wiens lijf vol staat met slecht getekende tatoeages, en wiens teksten in al hun smakeloosheid en gebrek aan subtiliteit een bepaald deel van de Zuid-Afrikaanse psyche vertegenwoordigen, waar de meeste Zuid-Afrikanen zich wel bewust van zijn, maar dat ze liever wegmoffelen.

Jones legde een lange weg af om bij Die Antwoord en wereldroem te geraken. Hij zat in Engelstalige elektronica/hiphopgroepen als The Original Evergreens, The Constructus Corporation en Max Normal (later MaxNormalTV). Vooral over de laatste, een aanzet tot Die Antwoord, zijn de echte trendies dolenthousiast: veel beter dan Die Antwoord.

Maar toen was Waddy nog aanspreekbaar. Dat veranderde met Die Antwoord en de Ninja-creatie. In zekere zin is Jones een lokale versie van Bob Dylan: iemand die in zijn vele gedaanten stem geeft aan diverse onderbelichte taalkundige en sociale stromingen. Dylan begon als imitator van folk- en blueshelden, maar voegde er al snel zijn eigen eigenzinnige interpretatie aan toe. Jones doet hetzelfde met een Zuid-Afrikaans volksgeschiedenis, waarin de stem van de Kaapse kleurlingen en trashy blanken nooit werd gehoord.

Dawid de Lange had in de jaren veertig hits met liedjes over drinkebroers en schuinmarcheerders, zoals Die Lekker Dop. Maar de apartheidsautoriteiten vonden dat niks en snoerden hem al snel de mond. De Lange dronk zich dood.

James Phillips deed in de jaren tachtig een mooie persiflage van de Griekse snackbareigenaar in Toasted Takeaways en van de Afrikaner dienstplichtige in Hou my vas korporaal. Maar de zwaar drinkende Phillips wilde serieuze muziek maken. Dat deed hij niet lang, want hij overleed op 36-jarige leeftijd na een auto-ongeluk.

Ninja en Yolandi. Beeld Die Antwoord

Die Antwoord is inmiddels veel meer dan een popgroep. In Amerika zie je levensgrote billboards met de kop van Ninja. Hij en Yolandi werken nu onder meer samen met beeldend kunstenaar Anton Kannemeyer van Bitterkomix (veel penissen, vagina's en sociaal en politiek commentaar) en filmmaker Neils Blomkamp, bekend van District 9 en Elysium. Blomkamps nieuwe film Chappie, over een robot, komt in maart uit.

Volgens een artikel in de Zuid-Afrikaanse zondagskrant City Press was Ninja een hel om mee te werken, arrogant en onbuigzaam. 'Pure evil' noemde een van de actrices hem. Blomkamp zou gatvol van hem zijn.

Watkin Tudor Jones lijdt aan een bekend kunstenaarssyndroom: het niet meer uit elkaar kunnen houden van jezelf en je imago. Het is ook niet makkelijk: je merk moet je voor de buitenwereld 24/7 in stand houden.

De mannen van de Sloveens band Laibach vervielen volgens eigen zeggen in de late jaren tachtig ook in het echt in de fascistische personages die ze met Laibach met veel ironie neerzetten. Het was makkelijk en aantrekkelijk: fascistje spelen na je concert. Ik vroeg Laibach-lid Dejan Knez ooit hoe hij er mee omging. 'Het drugsverhaal,' zei hij. 'Ik werd manisch-depressief. Dat is een van de redenen waarom ik harddrugs ging gebruiken.'

Bob Dylan ontsnapte op zijn beurt aan zijn rol als messias door in 1966 een motorongeluk te krijgen, waarna hij een tijd uit het oog van het publiek verdween.

Voor Tudor Jones niets van dat alles. Watkin Tudor Jones bestaat niet meer; hij heeft een totale metamorfose ondergaan. 'Ik ken hem nog van de middelbare school,' zegt Hein Coetzee, uitbater van galerie/koffietent The Eye in Kaapstad. 'Maar als ik hem nu tegenkom mag ik hem geen Waddy meer noemen. Het moet en zal Ninja zijn.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden