Interview

Hoe komt een bom in een vliegtuig?

Door steeds striktere veiligheidsmaatregelen zijn bomaanslagen op vliegtuigen een zeldzaamheid geworden. 'Maar een systeem is nooit waterdicht.'

De crashsite in de Sinaïwoestijn. Beeld anp
De crashsite in de Sinaïwoestijn.Beeld anp

Sinds 1950 zijn er wereldwijd zo'n tachtig bomaanslagen op vliegtuigen gepleegd. De helft daarvan was succesvol. Maar de hoogtijdagen van de methode liggen achter ons, zegt Benno Baksteen van de Dutch Expert Group Aviation Safety (DEGAS).

Voor het laatste bomincident in de Westerse wereld moeten we terug naar Lockerbie, 1988. Toen ontplofte een semtexbom in een koffer in het bagageruim. Rusland werd in 2004 nog opgeschrikt door bomaanslagen op twee burgervluchten, Panama in 1994 en Brazilië in 1997. Uitzonderingen zijn het.

Het afnemende aantal aanslagen met explosieven is volgens Baksteen te danken aan de steeds striktere veiligheidsvoorschriften en -controles op luchthavens. Zeker na de aanslagen op de Twin Towers op 11 september 2001, maar ook daarvoor al. Terroristen wijken daarom uit naar metro's als in Moskou (2004) en Londen (2005). Of naar grote publieksevenementen, zoals de marathon in Boston (2013). 'Dat is veel eenvoudiger dan een bom een vliegtuig in krijgen', aldus de luchtvaartdeskundige.

Er zijn in theorie twee mogelijkheden om een bom aan boord van een vliegtuig te krijgen. Ten eerste via het bagageruim. Dat is schier onmogelijk geworden. Koffers worden gescand en 'elektronisch besnuffeld' op moleculen van explosieven. Bovendien is bagage gekoppeld: als de eigenaar niet aan boord is, gaat de koffer niet mee.

(Tekst gaat verder onder foto).

Benno Baksteen. Beeld Dijkstra
Benno Baksteen.Beeld Dijkstra
De aanslag op de Twin Towers. Beeld anp
De aanslag op de Twin Towers.Beeld anp

Een tweede mogelijkheid is met de (betaalde) hulp van grondpersoneel. Dat gebeurde ook in Rusland in 2004, bij twee parallelle zelfmoordaanslagen op binnenlandse vluchten door twee Tsjetsjeense 'zwarte weduwen'. Door een kaartverkoper 140 euro te betalen konden zij zonder identiteitscontrole op het laatste moment een ticket bemachtigen. Ook veiligheidspersoneel werd omgekocht.

Personeel wordt steeds grondiger gescreend, zegt Baksteen. 'Maar een systeem is nooit waterdicht.' Dagelijks zijn er wereldwijd 100 duizend vluchten. 'Als er heel lang niets gebeurt, is het moeilijk om waakzaamheid te handhaven.'

Vanwege 'zorgen over veiligheid vliegveld Sharm El-Sheikh' raadt het ministerie van Buitenlandse Zaken vliegen naar de Egyptische badplaats af. Nederlandse luchtvaartmaatschappijen hebben tot zondag hun vluchten naar Sharm El-Sheikh geschrapt. Zij zijn in afwachting van Brits onderzoek naar de veiligheidssituatie op de luchthaven.

Zit IS achter neerstorten Russisch vliegtuig?

Amper vijf dagen nadat betrokkenheid van Islamitische Staat (IS) bij de vliegramp in de Sinaï van de hand werd gewezen, is de IS-optie terug. Lees hier drie vragen over vernietiging Russische Airbus. (+)

Is een niet-westers vliegveld kwetsbaarder voor deficiënties in de beveiliging? Baksteen durft het niet met zekerheid te zeggen. 'Gevoelsmatig klopt dat misschien. Maar zelfs als je verwacht dat het goed geregeld is, is het veiligheidssysteem te omzeilen.' Zo wisten undercoveragenten in de Verenigde Staten eerder dit jaar bij een test op zeventig luchthavens explosieven het vliegtuig in te smokkelen. De Amerikaanse minister van Binnenlandse Veiligheid Jeh Johnson kondigde aan de beveiliging aan te scherpen.

De impact van een bom is groot, weet Baksteen. Maar de roep om nog striktere veiligheidsprocedures is volgens hem zinloos. 'We moeten niet de illusie koesteren elk risico uit te kunnen bannen. Dan verandert de wereld in een angsttoneel, en dat is juist van terroristen beogen. Er vliegen jaarlijks vier miljard mensen van wie bijna vier miljard niets van plan zijn.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden