Analyse Nijmegen

Hoe komt de Nijmegenaar toch zo opstandig?

In Nijmegen is vanaf deze week een tentoonstelling te zien over de opstandige Nijmegenaar door de eeuwen heen. Van Mariken van Nimwegen tot de krakersrellen in de jaren tachtig; de Nijmegenaar heeft de naam nogal rebels van aard te zijn. Waar komt dat vandaan?

Pop-up museum De Opstandige Nijmegenaar Beeld Marcel van den Bergh

‘Nijmegenaren zien zichzelf graag als een tikje recalcitrant’, zegt Mireille Peters, coördinator van de tentoonstelling De Opstandige Nijmegenaar, zondag geopend in het Huis van de Nijmeegse Geschiedenis. Je eigen plan trekken, dat is toch wel heel Nijmeegs.’

Kan opstandigheid in de genen van een stad zitten? Dat gaat wat ver, denkt Dolly Verhoeven, hoogleraar Nijmeegse en Gelderse geschiedenis aan de Radboud Universiteit. ‘Maar het kan wel in de cultuur van een stad zitten, in de verhalen die worden doorverteld.’

Opstand is dit jaar het thema van de Maand van de Geschiedenis. Wat dat betreft kan de oudste stad van Nederland wel op een paar wapenfeiten bogen. Zo begon ‘de moeder aller Nederlandse opstanden’, de rebellie van de Bataven tegen de Romeinen in het jaar 69, in Nijmegen. Ook in de eeuwen daarna liet opstandig Nijmegen regelmatig van zich spreken.

De krakersrellen in de Piersonstraat in 1981. Beeld Bataforum / De Pierson

Studentenoproer en krakersopstanden

Zoals in 1473 met het verzet tegen Karel de Stoute, de koning van Bourgondië, die de stad pas na een belegering van drie weken kon innemen. In 1705 kwamen katholieken in opstand tegen protestantse regenten, de gehate burgemeester werd onthoofd, vijf leden van zijn knokploeg werden opgehangen.

In de modernere geschiedenis was Nijmegen een van de steden waar het studentenoproer van de jaren zeventig het hevigst woedden. In de jaren tachtig gevolgd door grootschalige krakersopstanden met als hoogtepunt de bezetting en ontruiming van de Piersonstraat in 1981.

De golf van links activisme die over de stad heen spoelde, culmineerde in ‘Havana aan de Waal’: een stad met een linkse politieke meerderheid. Bij de laatste verkiezingen werd GroenLinks de grootste partij, die vormt nu college met D66 en SP.

Minder opstandige periodes

Maar er zijn ook periodes geweest waarin Nijmegen helemaal niet zo opstandig was, relativeert Verhoeven. Tijdens de Tachtigjarige Oorlog (1568-1648) koos Nijmegen aanvankelijk niet de zijde van de opstand tegen Spanje. Prins Maurits voerde de stad in 1591 gewapenderhand terug naar de Republiek. Tweehonderd jaar later trok Koning Willem V (1748-1806) zich in Nijmegen terug tijdens een opstand tegen zijn bewind.

‘Of je als stad rebels bent of niet, hangt heel erg af van de omstandigheden’, aldus Verhoeven. ‘Maar ik denk dat Nijmegen er wel uit springt met een aantal gebeurtenissen. Dat zijn geen verhalen die je over elke stad kunt vertellen.’

Anno nu zou Verhoeven Nijmegen niet echt meer een opstandige stad durven te noemen. ‘Ik zou zeggen dat het een stad is met kritische mensen die zich niet zomaar alles laten vertellen. Dat Nijmegenaren in 2014 massaal aangifte deden tegen de ‘minder, minder’-uitspraak van Geert Wilders, vind ik wel typisch Nijmegen.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.