Hoe kies je uit deze 52 kieshulpen?

Natuurliefhebbers, ondernemers, gelovigen, wietrokers: allemaal hebben ze een eigen stemwijzer. De meeste zijn serieus. En belangengroepen hebben de kieswijzer ontdekt als een handig lobbymiddel.

Jasper van Dijk (SP) en Sylvana Simons (Artikel1) tijdens de lancering van de Jongerenkieswijzer. Beeld anp

Hij stak er zeker een jaar tijd en onwijs veel energie in, zegt Martin Vis. De 64-jarige gepensioneerde ziet de mensheid op een 'betonnen muur' van overbevolking en klimaatverandering af rijden, maar in de verkiezingen gaat het meestal over betrekkelijke pietluttigheden als het eigen risico. Vis pluisde daarom alle partijprogramma's uit en knutselde de Stemwijzer voor de Toekomst in elkaar. Welke partij ontmoedigt grote gezinnen? Wie wil fossiele brandstoffen fors duurder maken? Bekijk Vis' Stemwijzer en je weet het. 'Ik doe dit voor mijn kinderen en kleinkinderen', zegt hij. 'De toekomst.'

Er zijn meer hobbyisten die de verkiezingen van 15 maart hebben aangegrepen om een kieswijzer in elkaar te flansen. Neem coffeeshopeigenaar Gerrit Jan ten Bloemendal (55), die niet wil dat de stem van zijn klanten 'in rook opgaat' en de Cannabis-Kieswijzer opzette. Of Reinout Barth (50), die de partijen onder de loep legde voor zijn Privacy-Stemwijzer omdat hij zich zorgen maakt over onlinedataopslag. Mede dankzij hen ligt het aantal kieswijzers dit jaar boven de vijftig, waarvan meer dan veertig serieuze. Natuurliefhebbers, ondernemers, gelovigen: ze hebben allemaal een eigen stemhulp.

'Er zijn steeds meer kiezers die twijfelen en daardoor ook steeds meer kieswijzers', zegt politicoloog en stemhulpexpert Martin Rosema. Hij ontwikkelde kieswijzerkiezer.nl, een kieswijzer voor het bepalen van de ideale kieswijzer. 'Het is net marktwerking, hoewel er vaak niets aan wordt verdiend. Zijn er meer gegadigden, dan komen er ook meer aanbieders.' Volgens Rosema zijn er zo'n dertig 'echte' kieswijzers. 'Een aantal van de andere kieswijzers, zoals de Cannabis-kieswijzer, is niet veel meer dan een opsomming van de standpunten van iedere politieke partij uit de partijprogramma's.'

Nederland is een kieswijzerland, stelt Rosema. Zo'n 40 procent van de Nederlanders gebruikt een stemhulp, veel meer dan in de meeste andere landen. 'In 1989 werd hier de Stemwijzer ontwikkeld, een van de eerste ter wereld in zijn soort. Ze deelden die uit op floppy's, zodat je de kieswijzer al zonder internet op de computer kon maken.' In 1998 zag de eerste online Stemwijzer het licht. 'Wij waren daarmee de eerste, hoewel Finland tegelijkertijd een soortgelijke website ontwikkelde. Beide landen kennen een politiek stelsel met veel partijen, waardoor het bepalen van je stem moeilijker is.'

De wildgroei aan stemhulpen is niet alleen te danken aan goedwillende hobbyisten. Organisaties als Greenpeace (Groen Kieskompas), Defence for Children (Stem voor Kinderen) en VNO-NCW (Ondernemersstem) hebben de kieswijzer ontdekt als handig lobbymiddel, zegt Rosema. 'Het opzetten van een stemhulp door zulke partijen wordt vaak opgepikt door nieuwssites. Het heeft veel meer effect dan het versturen van een simpel persberichtje met wat standpunten.' Kieswijzers zijn zo producten geworden waarmee je snel en relatief goedkoop de aandacht kunt trekken in verkiezingstijd.

De meeste mensen houden het in de weken voor de verkiezingen bij één stemhulp. De Stemwijzer, dit jaar al door vijf miljoen mensen ingevuld, is daarbij veruit het populairst. Slechts eenderde vult een tweede in, schat Rosema. Hij bekent geen fan te zijn van thematische kieswijzers. 'Als je alleen die invult, kom je te weinig te weten over een partij. Zulke kieswijzers gaan maar over één onderwerp, terwijl partijen in vier regeringsjaren over uiteenlopende onderwerpen moeten stemmen.' De stemhulpen die hobbyisten bouwen noemt hij 'prijzenswaardig, maar zeer gebrekkig'. 'Het is vaak een combinatie van huilen en lachen. Aan de vormgeving, inhoud en rekenmethode schort een hoop.'

De Stemwijzer voor de Toekomst van Martin Vis kent geen rekenmethode. Het is een stemhulp die niet op Rosema's lijstje verschijnt, want meer dan een opsomming van standpunten is het niet. Het jaar werk dat hij er in stopte, ging vooral op aan uitvoerig literatuuronderzoek, zegt Vis, die in ieder geval zichzelf heeft geholpen met het bepalen van zijn stem. 'Ik ging altijd voor VVD, maar die partij komt helemaal niet positief uit mijn kieswijzer. Nu wordt het de Partij voor de Dieren.'


Reinout Barth ontwikkelaar van internet-applicaties, maakte de Privacy-Stemwijzer

'We zitten verbazingwekkend genoeg al boven de 50 duizend bezoekers en het blijft storm lopen. Blijkbaar zijn mensen best geïnteresseerd in onlineprivacy, hoewel ze er in het dagelijks leven nauwelijks mee bezig zijn. Wie zoals ik in het technische werkveld zit, ziet dat de vooruitgang lang niet alleen zaligmakend is. Op internet wordt gecontroleerd wat je doet en wat je zegt.

'Veel gebruikers van de kieswijzer schrikken van hoe het met de onlineprivacy gaat en wat de politieke partijen willen, blijkt uit reacties die ik krijg. Eén gebruiker schreef zelfs dat hij halverwege moest stoppen omdat hij er ziek van werd. Dat begrijp ik wel. Ik slaap er soms ook slecht van.'

Gerrit Jan ten Bloemendal coffeeshopeigenaar, maakte de Cannabis-Kieswijzer

'Dit is de derde keer dat we de Cannabis-Kieswijzer bij landelijke verkiezingen inzetten. In mijn coffeeshop in Leeuwarden merk ik dat veel mensen die cannabis gebruiken niet weten dat het een heel politieke kwestie is. Partijen als GroenLinks en PvdA willen echt naar legalisering kijken, maar de christelijke partijen zijn niet zo cannabisvriendelijk. Als gebruiker is het goed om dat te weten.

'Het is geen heel populaire kieswijzer, maar we hebben nu toch al ettelijke duizenden bezoekers getrokken. Politieke partijen weten dat we bestaan. Van de Piratenpartij en VNL kregen we zelfs verontruste reacties omdat zij nog niet in onze kieswijzer waren opgenomen.'

Beeld de Volkskrant

De twee bekendste/meest gebruikte stemwijzers
1. Stemwijzer - De nr. 1 stemhulp van Nederland, van voorlichtingscentrum Prodemos.
2. Kieskompas - De nr. 2 stemhulp van Nederland, van VU-politicoloog André Krouwel.

'Serieuze' stemhulpen

Voor/over jongeren
3. Partijwijzer - voor jongeren, van de NPO. Prodemos werkte hier aan mee.
4. Jongerenkieswijzer - voor jongeren, van jongerenorganisaties als LSVB, ISO en FNVJong.
5. Stem voor kinderen - over kinderrechten, van Defence for Children.
6. Stemwijsouders - voor ouders van Ouders & Onderwijs en Voor Werkende Ouders.

Groen
7. Groen KiesKompas - Voor milieuliefhebbers, van milieuorganisaties als Greenpeace en Milieudefensie. Kieskompas werkte hier aan mee.
8. Duurzaambedrijfsleven - Stemhulp met als thema duurzame economie, een initiatief van website DuurzaamBedrijfsleven.
9. Dierenkieswijzer - Dierenkieswijzer, van de Dierencoalitie, een samenwerkingsverband van 17 dierenbeschermingsorganisaties.

Maatschappij
10. MVO kieswijzer - over de rol die de overheid moet spelen bij maatschappelijk ondernemen. Een initiatief van o.a. Amnesty International en OXFAM Novib.
11. Fairpolitics - Kieswijzer waaruit naar voren komt in hoeverre de partijen rekening houden met de belangen van ontwikkelingslanden. Van Foundation Max van der Stoel, een stichting gelieerd aan de PvdA.
12. Vluchtelingenwerk - Lijst waarin opgesomd wordt hoe vluchteling-vriendelijk de partijen zijn. Een initiatief van Vluchtelingenwerk Nederland.

Religie
13. Kerk in Actie - De diaconale stemhulp, een initiatief van Kerk in Actie, een samenwerkingsverband van (inter)kerkelijke organisaties.
14. Seculiere Kieswijzer - over zaken die het geloof en secularisme raken. Initiatiefnemer is Alexander de Bree, bestuurslid van de JOVD in Leiden.
15. Levenbeschouwelijke Kieswijzer - Levensbeschouwende Kieswijzer van KRO-NCRV.
16. De Christelijke Stemwijzer, een initiatief van het Reformatorisch Dagblad.

Werk
17. Kies voor echte banen - over banen, van het FNV.
18. Ondernemersstem - voor ondernemers, van VNO-NCW, MKB-Nederland en LTO Nederland.
19. Ondernemers Kieskompas - voor ondernemers, van BNR Nieuwsradio i.s.m. Kieskompas.
20. Fiscale Stemwijzer - over belastingzaken, opgezet door belastingadviseurs.
21. Kies werk kompas - over het thema werk. Initiatief van Start Foundation, 'een onafhankelijk maatschappelijk investeerder die werk wil creëren voor mensen die onvoldoende in staat zijn zelfstandig een baan te vinden'. i.s.m. Kieskompas.
22. ZZP Kieskompas - Kieswijzer met als thema ZZP. Een initiatief Hugo-Jan Ruts van het platform ZiPconomy en voormalig SER-lid Henk Wesselo i.s.m. Kieskompas.

Techniek/Wetenschap
23. Technische Stemwijzer - over technologie. Een initiatief van o.a. tijdschrift De Ingenieur en ingenieursorganisatie KIVI.
24. Wetenschapsagenda - Kieswijzer over onderzoeksvragen waar de wetenschap zich op gaat richten. Een initiatief van de Kenniscoalitie, die bestaat uit o.a. hogescholen en universiteiten voor toegepast onderzoek. 25. promovendi-kieswijzer - De promovendi-kieswijzer, die standpunten van de partijen over o.a. wetenschappelijk onderzoek langs de meetlat legt. Wonen
26. VBO kieswijzer - over wonen, van VBO Makelaar, de brancheorganisatie voor makelaars en taxateurs.
27. Huurstemwijzer - over het thema wonen, van de Woonbond.

Overig
28. Stemkijker - Op deze site kun je filmpjes kijken van politici, waarnaar je klikt op eens of oneens. Zo komt er een score uit rollen. Stemkijker is een initiatief van David Voûte van de website TalentInsite.
29. Mijn Stem - Algemene stemwijzer van Nu.nl, in samenwerking met onderzoeksbureau Citisens.
30. Beter Stemmen - Hier kies je geen standpunten op stellingen, maar kies je welke partijen je wel of niet in de Kamer en coalitie wil. Andries de Marez Oyens en Bas Koerhuis, Wouter Vos en Marc van Gils zijn de initiatiefnemers.
31. Cannabis Kieswijzer - De cannabis-kieswijzer, van Stichting Maatschappij en Cannabis. Initiatiefnemer is Gerrit Jan ten Bloemendal, een coffeeshopeigenaar.
32. Toekomst - Een stemhulp over o.a. overbevolking en klimaatverandering. Initiatiefnemer Martin Vis is 'werkzaam geweest in de ontwikkeling van waterwinning, petrochemie, oliewinning en het onderhoud van schepen'.
33. Gayvote - Een LHBTI-stemhulp van COC Nederland. 34. https://www.privacystemwijzer.nl/ - Privacystemwijzer, een initiatief van ontwikkelaar van internetapplicaties Reinout Barth.
35. De Monetaire stemwijzer van Follow the Money met daarin de belangrijkste ideeën over geld op een rijtje.
36. Politieke weegschaal - Een stemhulp die meerdere partijstandpunten van groepjes van drie partijen naast elkaar legt. De gebruiker moet dan kiezen in welk pakket hij het meest ziet. Een initiatief van Stichting Democratie en Samenleving.
37. Stemmentracker - Zet stemmingen op een rijtje. De gebruiker kan zien met welke partij hij het meest 'meestemt'. Ook van voorlichtingscentrum Prodemos.
38. Libelle kiescoach - Algemene kieswijzer van het blad Libelle.
39. Sekswijzer - Kieswijzer met als thema seksualiteit en de manier waarop Nederland die in de wereld moet waarborgen. Initiatief van kenniscentrum Rutgers.
40. Casinowijzer - Kieswijzer met als thema de houding van de overheid t.o.v. casino's en kansspelen. Het is onduidelijk wie hier achter zit.
41. Partijgedrag - Een soort motiewijzer, die je voor, tegen of neutraal laat stemmen op moties die echt in de Kamer zijn langsgekomen.
42. Routestemmer - Kieswijzer die langs de ideologische punten van iedere partij gaat. Een initiatief van 'Wat stem jij?'-schrijver Wim Wildeboer.
43. Een algemene kieswijzer - De initiatiefnemers zijn onbekend.
44. Boerderij kieswijzer - Kieswijzer met als thema het boerderijwezen. Initiatiefnemer is boerderij.nl.

Nep-/grap-stemhulpen
45. Brainwash - Grappige kieswijzer van omroep Human. Stellingen en antwoorden met een kwinkslag, en aan het einde van de test verschijnt een grote denker uit de wereldgeschiedenis die je vertelt wat je moet stemmen.
46. Playbuzz - Grappige kieswijzer met stellingen als 'Je loopt de supermarkt binnen en je komt een alcoholist tegen. Wat doe je?'. Initiatiefnemer is Gerard Krol, bestuurslid van Groenlinks in Leiden.
47. Kopsnel - Kieswijzer waarbij je moet klikken op het gezicht dat je het meest vertrouwt. De gezichten van de partij waar je het vaakst op klikt, wint.
48. Snelle stemwijzer - Je moet op één partij klikken. Die komt vervolgens als winnaar uit de bus. Draagt het kenmerk van Vrijwel Nutteloze Website.
49. Stomwijzer - Grappige plaatjes, grappige stellingen, grappige uitkomst. De initiatiefnemer is onbekend.
50. Gamestemwijzer - Stemwijzer voor gamers. Kies als spel Age of Empires en je krijgt Denk als partij. Het initiatief is van Xboxnederland, een community voor gamers.
51. Stemwijzer voor PvdD - Kieswijzer die de Partij voor de Dieren ophemelt. Initiatiefnemer is Jack Tummers, een sympathisant van de partij.
52. De Speld - Grappige kieswijzer, zoals we van de Speld gewend zijn.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.