4 vragen Duurzame energie

Hoe kan Nederland een EU-boete ontlopen voor te weinig groene energie?

De Nederlandse overheid riskeert dit jaar hoge boetes van de Europese Commissie, omdat Nederland te weinig duurzame energie opwekt. Het opkopen van groene energie in andere EU-landen lijkt de enige uitweg, maar dat gaat het kabinet een paar honderd miljoen euro kosten.

Het Windmolenpark van Urk in het IJsselmeer. Beeld Raymond Rutting

Hoezo produceert Nederland te weinig duurzame energie?

Het vergroten van het aandeel ‘hernieuwbare’ energie als percentage van het totale energieverbruik is een van de milieudoelen die de Europese Unie zichzelf heeft gesteld. In 2009 spraken de EU-lidstaten met elkaar af dat 20 procent van het totale Europese energieverbruik in 2020 uit duurzame bronnen zou komen. 

Dit is het Europese gemiddelde; in de praktijk heeft elke lidstaat een eigen, bindende doelstelling opgelegd gekregen. Die landendoelen lopen sterk uiteen, omdat de EU rekening houdt met de specifieke omstandigheden in elke lidstaat. De Nederlandse opgave is met 14 procent relatief bescheiden. Toch gaat Nederland dat vrijwel zeker niet halen. Volgens het Planbureau voor de Leefomgeving (PBL) komt Nederland waarschijnlijk niet verder dan 11,4 procent.

Welke gevolgen heeft dat?

De Europese Commissie kan Nederland financieel straffen wegens het niet nakomen van een Europese verplichting. Ook Frankrijk, Ierland, Luxemburg en het Verenigd Koninkrijk gaan hun nationale doelstelling voor dit jaar hoogstwaarschijnlijk niet halen. Het nog even snel verhogen van de duurzame energieproductie is niet mogelijk, want het aanleggen van extra windmolenparken, warmtekrachtinstallaties, biomassacentrales en zonneweiden kost – inclusief voorbereiding – doorgaans meer dan een jaar. 

Maar er is dus een ontsnappingsroute?

Ja. Landen die niet voldoende duurzame energie opwekken, kunnen hun verplichting op papier toch nakomen door de ontbrekende petajoules of megawatturen over te nemen van landen die hun doelstelling ruimschoots halen. Zij hebben dus een ‘overschot’ aan groene energie dat ze mogen verkopen aan EU-lidstaten met een tekort, zoals Nederland. Het gaat om een puur statistische transactie: het verkopende land gaat dus geen (extra) groene stroom aan Nederland leveren. 

De EU heeft de mogelijkheid voor boekhoudkundige handel destijds afgesproken om landen die hun doel gemakkelijk halen te motiveren nóg meer groene energie op te wekken. Anders zullen deze lidstaten hun milieu-inspanningen misschien afzwakken zodra het opgelegde doel binnen bereik is. Anderzijds wil de EU voorkomen dat landen die in de knel komen, extreem hoge uitgaven moeten doen om het nationale doel toch te halen. Het maakt in principe ook niet uit in welke lidstaat de groene energie geproduceerd wordt, zolang het Europese gemiddelde van 20 procent maar wordt gehaald

Met welke landen kan Nederland nu dan zaken doen?

Elf EU-lidstaten hadden hun 2020-doelstelling in 2017 (dat zijn de recentelijkste gepubliceerde cijfers) al overschreden. Zij hebben dus vrijwel zeker een overschot dat ze kunnen verhandelen. Van die landen hebben Litouwen, Estland, Zweden en Bulgarije al laten weten dat ze eventuele kopers zullen verwelkomen. Litouwen en Estland hebben drie jaar geleden al een paar gigawattuur groene energie aan Luxemburg verkocht voor – naar verluidt – circa 20 miljoen euro. Estland bedong destijds een prijs van 15 euro per megawattuur. 

Ter indicatie: als Nederland datzelfde tarief zou betalen voor de 53,6 petajoule die het dit jaar volgens het PBL tekortkomt, kost dat de schatkist eenmalig 223 miljoen euro. Een woordvoerder van het ministerie van Economische Zaken bevestigt dat Nederland ‘verkennende gesprekken’ voert met een aantal lidstaten over een mogelijke deal. Minister Wiebes wil het liefst zaken doen met een land dat het geld uit Nederland investeert in de opwekking van (extra) duurzame energie, zodat het Nederlandse falen uiteindelijk toch het milieu ten goede komt.

Meer over het Nederlandse klimaatbeleid

Begin november werd duidelijk dat Nederland alleen met kunst- en vliegwerk zijn klimaatdoelen voor 2020 kan halen. Een analyse.

Om de Nederlandse klimaatdoelen te halen is in december de Amsterdamse kolencentrale gesloten. Een stap op weg naar een CO2-neutraal Nederland. Binnen drie jaar wil stroombedrijf Vattenfall hier een waterstoffabriek neerzetten.

De Hoge Raad droeg de Nederlandse regering eind december op meer werk te maken van het terugdringen van de broeikasgasuitstoot. Het opmerkelijke arrest volgde soortgelijke vonnissen van lagere rechters. Het kabinet is nu gedwongen in 2020 nog een flinke reductie van de broeikasgasuitstoot te realiseren. 

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden