Hoe kan hongersnood terug zijn in Afrika?

Een fatale combinatie van extreme droogte en oorlog bedreigt 20 miljoen mensen in Noord-Nigeria, Jemen, Somalië en Zuid-Soedan. In dat laatste land sterven nu al twintig kinderen per dag - de voorbode van een veel grotere catastrofe.

Moeders met hun zwaar ondervoede kinderen begin deze maand in het Zuid-Soedanese Ganyiel Panyijiar. Honderdduizend mensen in Zuid-Soedan dreigen van de honger om te komen. Beeld AFP

Waarom is nu ineens sprake van een voedselcrisis?

Deze crisis zat er al lang aan te komen. Vorig jaar voorspelden hulporganisaties de hongersnood al omdat grote delen van Afrika zijn getroffen door extreme droogte als gevolg van klimaatverandering. In sommige gebieden heeft het al bijna drie jaar niet geregend. Vanwege het gebrek aan water sterft het vee, mislukken de oogsten en vluchten mensen naar de stad of naar vluchtelingenkampen, waar ook niets is om hen te helpen.

Omdat de droogte al zo lang aanhoudt, hebben mensen al hun voorraden opgemaakt. Zelfs de zaden die bedoeld zijn om te planten voor een volgende oogst, zijn vaak uit nood opgegeten. In de hoorn van Afrika is in veel delen 80 procent van het vee bezweken door de droogte, zelfs kamelen redden het niet waardoor nomaden hun vervoer verliezen om nog voedsel en water voor zichzelf te halen.

Boven op deze ellende worden de getroffen landen ook nog eens door oorlog verscheurd. In veel gebieden is landbouw, veeteelt of handel niet meer mogelijk. Miljoenen mensen zijn van hun land verjaagd of gevlucht. Voor de mensen die zijn gebleven is het vaak te onveilig om op het land te werken of om spullen op de markt te verkopen. Bovendien zijn vee en landbouwgerei vaak verdwenen of verwoest.

In Noord-Nigeria en de buurlanden rond het meer van Tsjaad is de hele economie tot stilstand gekomen door de terreur van Boko Haram. Miljoenen mensen zijn op de vlucht geslagen en verstoken van hun dagelijks broodwinning op hun eigen akkers. Het leger heeft visserij rond het hele meer verboden uit vrees voor Boko Haram, waarmee de belangrijkste inkomstenbron van de bevolking is weggevallen.

Wie worden getroffen door de voedselcrisis?

Volgens de Nederlandse Samenwerkende Hulporganisaties (SHO), die een actie via Giro555 zijn gestart voor de vier zwaarst getroffen landen, worden 20 miljoen mensen met honger bedreigd. Toch is alleen nog in Zuid-Soedan sprake van officiële hongersnood, zo hebben de regering en de Verenigde Naties vorige maand verklaard. Honderdduizend mensen in Zuid-Soedan dreigen acuut van de honger om te komen en meer dan 1 miljoen mensen verkeren in de alarmfase daarvoor. Dat aantal kan oplopen als hulp niet snel op gang komt, zo waarschuwde de nieuwe secretaris-generaal Antonio Guterres van de VN woensdag tijdens een bezoek aan Kenia.

Wat is hongersnood?

De laatste keer dat die term officieel werd gebruikt was in 2011 toen Somalië door droogte werd getroffen. Die periode van 'hongersnood' kostte 50- tot 150 duizend mensen het leven. Bij eerdere grote officiële hongersnoden, zoals die in Biafra en Nigeria eind jaren zestig en die van Ethiopië in 1984, stierven meer dan een miljoen mensen aan ondervoeding.

De VN hanteren de term 'hongersnood' bij categorie 5 op de zogenoemde Integrated Food Security Phase Classification (IPC). Dit is de zwaarste classificatie, waarbij 20 procent van de bevolking geen toegang heeft tot voedsel, 30 procent van de bevolking kampt met ondervoeding en meer dan 2 op de 10.000 mensen per dag sterven aan ondervoeding. 'Die sterfte begint meestal bij de kinderen onder de 5 jaar, maar is vaak een voorbode voor wat gaat komen', legt Ruud Huurman van Giro555 uit. De overige drie landen en hun buurlanden verkeren in fase 3 of 4 en hebben dringend hulp nodig om te voorkomen dat officiële hongersnood uitbreekt.

Wat kunnen hulporganisaties doen?

Hoewel de meeste landen alarmfase 5 nog niet hebben bereikt, trekken de hulporganisaties toch aan de bel om te zorgen dat er snel geld op tafel komt. Als mensen eenmaal dood gaan van de honger, is het te laat om hulp te organiseren. Veel hulpbehoevenden kunnen bovendien al geholpen worden omdat het leeuwendeel naar vluchtelingenkampen is gevlucht. Daarvoor is dus geld nodig. Van de benodigde 5,5 miljard dollar voor de honger in Oost-Afrika is nog geen fractie binnen, voor Noord-Nigeria is vorige week na een speciale bijeenkomst in Oslo nu 30 procent van het budget binnen.

Hulp voor de mensen die nog in oorlogsgebieden leven, is een stuk moeilijker te organiseren. Unicef, een van de deelnemende partijen aan Giro555, zegt tot nog toe vrijwel overal hulp te kunnen bieden. In Zuid-Soedan worden in de moeilijk bereikbare plekken voedselpakketten vanuit de lucht gedropt. Zelfs in Jemen lukt het, op 'enkele zwarte plekken' na, vertelt Rajat Madhok, hoofd communicatie van Unicef vanuit de Jemenitische hoofdstad Sanaa. Maar de situatie is precair en kan elk moment omslaan in officiële hongersnood. '7 miljoen mensen weten niet waar de volgende maaltijd vandaan moet komen', zegt Madhok. '2,2 miljoen mensen zijn ondervoed, waarvan 462 duizend kinderen heel ernstig.'

Lees ook

VN waarschuwen voor hongersnood: 'Ergste catastrofe sinds Tweede Wereldoorlog'
Meer dan twintig miljoen mensen in vier landen dreigen te verhongeren - dat is de grootste humanitaire crisis sinds de Tweede Wereldoorlog, zo waarschuwde de hoogste VN-man voor humanitaire kwesties, Stephen O'Brien, de Veiligheidsraad.

Welk kind laat je leven?

De burgeroorlog in Jemen gaat deze week het derde jaar in. Meer dan twee miljoen kinderen lijden aan ondervoeding. Ze hebben nu hulp nodig, stelt Unicef. 'De oorlog heeft alles erger gemaakt.' Lees hier een interview met Unicef-medewerker Rajat Madhok.

Zo wierf Giro555 in no time ruim 17 miljoen tegen honger
De inzamelingsactie voor de hongersnood in Afrika draait goed. Met slimme marketing wist Giro555 in verkiezingstijd toch de aandacht te vangen. De landelijke actiedag is vanmorgen van start gegaan met 17,5 miljoen euro in kas.

Hoeveel storten de Afrikaanse leiders eigenlijk op Giro 555?
Auteur Alphonse Muambi schreef dinsdag in een opiniebijdrage: 'Hierbij wil ik, namens het hongerende Afrika, alle gulle instanties en mensen achter de Giro 555-actie voor hongersnood in Afrika bedanken. Heel erg bedankt, maar hoe lang en hoe vaak nog? (..) Op het moment dat ik deze woorden tik, staat de teller op Giro 555 boven de 15 miljoen euro. Hij tikt door. Een schijntje in vergelijking met de 15 miljard dollar privévermogen van de Congolese president Joseph Kabila volgens Forbes.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden