ANALYSE

Hoe kan China haar economie oppeppen?

De beurzen herstelden zich dinsdag na een ingreep van de Chinese centrale bank. Maar zal die ook effect hebben op de Chinese economie en wat kan er nog meer worden gedaan?

Fokke Obbema
Een bezorgde Chinese investeerder volgt dinsdag de dalende koersen bij een effectenmakelaar in de stad Huabei. Beeld Xie Zhengyi/Imaginechina
Een bezorgde Chinese investeerder volgt dinsdag de dalende koersen bij een effectenmakelaar in de stad Huabei.Beeld Xie Zhengyi/Imaginechina

Met een kleine renteverlaging en lagere eisen aan bankreserves heeft de Chinese centrale bank dinsdag eindelijk antwoord gegeven op de dramatische ineenstorting van de effectenbeurs in Shanghai. Effectenhandelaren en beleidsmakers keken daar reikhalzend naar uit, na 8 procent koersverlies op 'Black Monday'. De maatregelen van de centrale bank werden pas na sluiting van de beurs bekend, waardoor een nieuw drama niet kon worden voorkomen: Shanghai verloor nog eens 7 procent. Europese effectenbeurzen konden wel op de maatregelen reageren en sloten flink hoger - in Nederland eindigde de AEX op ruim 436 punten, een winst van 4 procent.

Of de nieuwe maatregelen ook echt effect op de reële economie gaan sorteren, staat te bezien. De centrale bank greep al eerder naar deze instrumenten, maar hun impact was toen gering. De Chinese regering heeft nog andere opties, maar zit ook in het nauw: terwijl de oude, klassieke recepten niet meer werken, of in elk geval niet meer zo goed als vroeger, stuiten nieuwe plannen op weerstand. Doelen als 'meer marktwerking' en minder afhankelijkheid van investeringen en export vergen tijd. De nerveuze financiële markten hebben zo veel geduld niet, zo ondervinden de Chinese leiders.

Een bezorgde Chinese investeerder volgt dinsdag de dalende koersen bij een effectenmakelaar in de stad Huabei. Beeld Xie Zhengyi/Imaginechina
Een bezorgde Chinese investeerder volgt dinsdag de dalende koersen bij een effectenmakelaar in de stad Huabei.Beeld Xie Zhengyi/Imaginechina

Klap

In 2008 stalen zij nog wereldwijd de show met een enorm stimuleringsplan voor de economie. Juist op het moment dat de hijskranen in de Chinese havens roerloos omhoog dreigden te blijven staan als gevolg van de wegvallende westerse vraag, pompten zij 4.000 miljard yuan, destijds 586 miljard dollar, in hun economie. Daardoor bleef in China het vliegwiel van de groei draaien en kon de wereldeconomie de klap van de kredietcrisis enigszins opvangen. De Amerikaanse Wereldbank-topman Robert Zoellick, een Republikeinse bankier, prees de Chinese leiders de hemel in.

De malaise waarin China nu is terechtgekomen, zien de critici van de stimuleringsplannen van destijds als hun grote gelijk. Volgens hen was er al in 2008 sprake van overcapaciteit en oververhitting; de grote geldstromen verergerden die problemen alleen maar. Ze werden gemaskeerd door de economische groei, maar nu komen ze alsnog aan het licht door de vertraging van de economie, stellen deze critici.

Zeker is dat de slechte signalen over de reële economie over elkaar heen buitelen. Dat de officiële groei van 7 procent nog met de werkelijkheid overeenkomt, gelooft niemand meer. China kent een bloeiende hightechsector met jonge start-ups die hoge groeicijfers halen, maar de klassieke industrie is nog altijd vele malen groter en is buitengewoon somber gestemd. Data over dat sentiment kwamen vorige week vrijdag naar buiten en vormden de opmaat voor de koersval van deze week. Ander teken aan de wand: de autofabrieken van General Motors en Volkswagen die voor het eerst hun volledige productiecapaciteit in China niet meer benutten. En in de bouw, jarenlang de pijler onder de economie, zou de werkloosheid toenemen, ondanks geruststellende officiële statistieken. Zelfs zou er al sprake zijn van een omgekeerde trek - van stad naar platteland, net als in de eerste maanden van de crisis van 2008. De hamvraag is dus: wat kunnen de leiders doen om hun economie op te peppen?

Een bezorgde Chinese investeerder volgt dinsdag de dalende koersen bij een effectenmakelaar in de stad Huabei. Beeld Xie Zhengyi/Imaginechina
Een bezorgde Chinese investeerder volgt dinsdag de dalende koersen bij een effectenmakelaar in de stad Huabei.Beeld Xie Zhengyi/Imaginechina

1. Nog een stimuleringspakket

Met alle negatieve signalen over de economie neemt de verleiding toe, maar zou het wederom zo goed kunnen helpen? Het probleem: 2015 is niet 2008. De schuldenlast van alle overheidsinstanties staat op 28 duizend miljard dollar, aldus een berekening van McKinsey, vier maal meer dan in 2007. Lokale overheden kunnen daardoor niet meer dezelfde stimulerende rol spelen - hun schulden en hun lagere inkomsten uit landverkoop verhinderen dat. Sommigen hebben zelfs moeite hun ambtenaren te betalen. In één klap nog eens honderden miljarden spenderen oogt dan ook onverstandig, zeker gezien het risico van grotere problemen op termijn. Maar verleidelijk blijft het, zeker voor planeconomen.

Een bezorgde Chinese investeerder volgt dinsdag de dalende koersen bij een effectenmakelaar in de stad Huabei. Beeld Xie Zhengyi/Imaginechina
Een bezorgde Chinese investeerder volgt dinsdag de dalende koersen bij een effectenmakelaar in de stad Huabei.Beeld Xie Zhengyi/Imaginechina

2. Nog lagere koers voor de yuan

Een dramatisch exportcijfer over juli, een daling van 8 procent, ging vooraf aan de devaluatie van de yuan met 2 procent waartoe de autoriteiten deze maand besloten. De financiële markten werden erdoor verrast, maar verrasten op hun beurt weer de autoriteiten. Want de kapitaalvlucht die erdoor op gang kwam, dwong China tot ondersteuning van de nieuwe, lagere koers: 200 miljard dollar aan buitenlandse reserves is daar al aan gespendeerd. Of dat een goede besteding is geweest, is wel de vraag: het effect van de devaluatie op de export is maar beperkt, zeggen analisten. Wanneer andere landen in de regio ook gaan devalueren, kan die weleens nul worden. Niettemin wordt er serieus rekening gehouden met een flink lagere koers, ook bij gebrek aan andere maatregelen die op korte termijn kunnen werken.

3. Stutten van de aandelenmarkten

Grootscheepse aankopen door een stoer 'nationaal team' kostten de regering in de afgelopen twee maanden naar schatting 200 miljard dollar. Het leverde niets op, behalve gezichtsverlies. 'In weerwil van 25 jaar lang opmerkelijk succes zijn de leiders van het land bezig te demonstreren dat ze geen idee hebben wat ze aan het doen zijn', sneerde de Amerikaanse econoom Paul Krugman over dit gevecht tegen de markten. Deze week werd het opgegeven en de kans dat het 'nationaal team' nogmaals in het veld wordt gebracht, lijkt minimaal. Maar je weet het met China nooit.

4. Lagere rente en minder bankreserves

Anders dan in westerse landen biedt het rentewapen de centrale bank nog wel enig soelaas. Na de verlaging van dinsdag staat de rente op 4,6 procent, nog altijd ver verwijderd van de hier zichtbare nulgrens. Net als de lagere eisen aan bankreserves moet het tot meer leningen aan bedrijven en huishoudens leiden. Alleen zijn er sinds november al vier renteverlagingen geweest en die hebben geen van allen veel effect gehad. Westerse beurzen reageerden dinsdag enthousiast, maar dat lijkt meer vanwege een diep gevoelde behoefte aan positief nieuws dan op basis van de economische betekenis.

5. Belastingverlagingen en nog iets.

De centrale overheid heeft nog een relatief lage schuldenlast (60 procent van het bnp) en dito begrotingstekort (2,3 procent is het doel voor dit jaar). Westerse analisten moedigen de regering aan die ratio's op te laten lopen en belastingvoordelen uit te delen. Zo kunnen lokale overheden uit de brand worden geholpen, waarna die weer de economie kunnen stimuleren. Ook het midden- en kleinbedrijf kan belastingvoordeel goed gebruiken. Op dit vlak liggen zeker mogelijkheden. Het is wel de vraag of de Chinese tanker door dit soort beperkte maatregelen van koers kan veranderen.

null Beeld de Volkskrant
Beeld de Volkskrant
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden