Column

Hoe journalisten de media de maat nemen

Waarom het allemaal de schuld is van de 'mainstreammedia'.

Verse inspiratie bij CommBat.

Ook in de communicatiebranche is het crisis, zo was me bezworen. De misère was samen te vatten in één woord: wantrouwen. Daar moest wat aan gebeuren. Zodoende vond ik mezelf terug op een conferentie van Stichting CommBat in een boszaaltje bij Doorn, te midden van communicatiemensen.

Aan de sprekers zou het alvast niet liggen. De gestruikelde wonderwethouder Pieter Hilhorst was er, die zichzelf blijmoedig presenteerde als het lijk uit de anatomische les. De altijd verstandige emeritus hoogleraar Gabriel van den Brink stond op het programma. Alsmede de dynamische Eric Smit, hoofdredacteur van onderzoekswebsite Follow The Money. Goeie line-up, na vanmiddag zou er met verse inspiratie gecommuniceerd worden.

Dat pakte dus anders uit. Of men nu wetenschapper was, oud-politicus of hoofdredacteur, het bleek voor het resultaat niet uit te maken: de media hebben het gedaan. Hilhorst - ex-journalist - schetste de verwarring: journalisten willen van politici weten wat ze niet willen vertellen, en omgekeerd. Een meer reflecterende rol is nodig, vond hij: geen scorebordjournalistiek.

Van den Brink kende mediaverhalen de rol van mythologieën toe, ze zouden tot nadenken moeten stemmen over onoplosbare problemen. In plaats daarvan roepen ze tegelijk opwinding en machteloosheid op, met cynisme als resultaat. De media zijn amoreel, oordeelde hij, terwijl ze moeten getuigen van gezond verstand, gedeelde waarden en oplossingsgerichtheid. Media als schuldigen aan slecht nieuws - even klonk het aannemelijk.

Op weg naar de communicatiecrisis.

Met Eric Smit kwam de overtreffende trap. Mainstreammedia - belangrijk woord in dit verband - verliezen relevantie, zo begon hij. Parlementaire journalistiek is een veredelde vorm van sportjournalistiek: hijgerig, korte quotes. Journalisten leunen tegen het establishment aan, zaten samen met machthebbers in de collegebanken. Allemaal laffigheid, vindt Smit: 'Het zijn bange baasjes.' De slotconclusie kon niemand nog verrassen: de werkelijkheid wordt door de media eerder verhuld dan ontsluierd.

Hans Siepel, communicatiemens met verleden bij GroenLinks en diverse ministeries, tevens mede-aanstichter van deze conferentie, zag gekwetste en misleide mensen. Hij voelde pijn in de samenleving en wilde heling, in de vorm van troost en herkenning.

Voor mij kwam dat te laat. De communicatiemensen, politici, wetenschappers en hoofdredacteur konden na gedane zaken tevreden de herfst tegemoet lopen. De journalist van dienst achterlatend met een prop onverteerde woede die ze toch maar mooi op diens bordje hadden geschoven. Een prop die tot aan dit stukje dwars bleef steken.

Hans Siepel: pijn in de samenleving.

Het voelt onnozel hier nog eens te moeten herhalen hoe de Nederlandse journalistiek zich de afgelopen decennia met succes bevrijdde uit de verzuiling en vervolgens een kwaliteitssprong maakte. Vergelijk een willekeurige krant van het vorige millennium met een krant van nu en het verschil is in een oogopslag te zien. De journalistieke agenda is breder geworden, kranten zijn nieuwsgieriger naar hoe anderen denken en leven, gaan efficiënter met de middelen om, zijn minder vooringenomen ook. Niet het minst omdat de afstand tot de macht groter is dan in de tijd dat de hoofdredacteur van de Volkskrant bij gelegenheid verontwaardigde telefonades kreeg van de PvdA-leiding.

De verwijten dat het tegendeel het geval zou zijn, komen heus niet alleen uit Doorn. Journalisten zijn de echoput van de macht, hoorde ik Marianne Thieme van de Partij voor de Dieren een paar dagen later bij Pauw zeggen. Ewald Engelen, redacteur van Buitenhof en columnist van De Groene, beaamde dat: 'mainstream media' kijken de macht naar de ogen. En Wierd Duk, journalist van het AD, verzekerde dat de media alles wat er toe doet hebben gemist.

Verwijten die worden ingegeven doordat journalisten net zo min als politici, wetenschappers of communicatiemensen over voorspellende gaven beschikken - ook wij zagen moslimterrorisme, financiële crisis, Brexit, Trump en Fillon niet aankomen. Doordat media een nieuwsdynamiek hebben en dus aanslaan op wat afwijkt van het gangbare. Doordat een dagelijks ritme niet altijd recht kan doen aan structurele veranderingen. Wie zoiets dan maar autopsiejournalistiek noemt, zoals Eric Smit doet, heeft weinig op met zijn vak.

Het wemelt van de politici die beweren de politiek te verfoeien. De volgende fase is die van politici en journalisten die de media de maat nemen. Een nieuwe verzuiling kondigt zich daarmee aan, geholpen door de sociale media die partijen in staat stellen hun opvattingen te verspreiden onder de eigen parochie. VVD, Denk en Wilders zijn daarin voorlopers.

'Mainstreammedia', die meer dan één perspectief willen uitdragen - we gaan er nog eens naar terugverlangen.

Reageren? a.korteweg@volkskrant.nl

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden