Hoe je psychopaten in een vroeg stadium ontmaskert

Sommige boeken komen gewoon wat te laat. Stel dat Destructieve relaties op de schop – Psychopathie herkennen en hanteren (Ankh-Hermes; euro19,90) van Jan Storms een kleine eeuw geleden al was verschenen....

‘De laagontwikkelde mens kan alleen een positie veroveren omdat de hoogstaande mens hem niet gevaarlijk acht en hem zo macht verleent’, citeert Storms het Chinese Boek der Veranderingen. Dat gaat al bijna twee millennia mee en had in Moskou natuurlijk wel gelezen kunnen worden. Maar laten we bij psychopaten niet alleen aan dictators en criminelen denken. Niet zelden blijken ze meesters in het veinzen en zijn ze prima in het normale leven geïntegreerd. Ze kunnen zich ook verraderlijk empathisch uitlaten, alleen voelen ze die empathie niet. Tot vier procent van de mensen kan aan de aandoening lijden, schat Storms. Allemaal hebben we er wel wat meegemaakt, we hoeven alleen maar aan onze ergste leraren terug te denken. Met zijn praktische handboek hoopt Storms een vacuüm te vullen. Nogal wat psychiaters beschouwen psychopathie tegenwoordig als een verouderd begrip. In de DSM-IV, het handboek van de psychiatrie, zijn veel van de symptomen terug te vinden bij de de ‘anti-sociale persoonlijkheidsstoornis’. Ten onrechte, vindt Storms.

Op grond van zijn achtergrond in de oriëntaalse wijsbegeerte verwachtte ik niet veel van dit boek te zullen begrijpen. Het meeste bleek echter goed te volgen en ook wel aan te sluiten bij wat ik wist. Psychopathie kan erfelijk zijn of voortvloeien uit hersenbeschadigingen. Vaak is het echter een gevolg van emotionele verwaarlozing in de vroege jeugd, van een harde, kille omgeving, het blootstaan aan geweld van een psychopathische ouder of een voortdurende wisseling van verzorgers. Dit resulteert in wat Storms ‘verongelukte kinderen’ noemt. Zijn handboek is bedoeld voor degenen die met de volwassen kinderen te maken krijgen. De aandoening herkennen is namelijk geen eenvoudig karwei. De maskers die psychopaten kunnen opzetten zijn bijna net zo divers als de symptomen die ze vertonen – onverantwoordelijkheid, leugenachtigheid, sadisme, jaloezie, machtswellust, narcisme en flink wat meer. Opvallend is wel dat bijna alle psychopaten dol zijn crisissituaties en conflicten. Daarin gaan ze steevast verder dan tegenstanders. Vergelijk een confrontatie met een psychopaat maar met het bij sommige jongeren in de VS populaire spel chicken contest. Twee chauffeurs rijden met hun auto's op elkaar in – en dan maar zien wie het eerste uitwijkt. Bij een psychopaat weet je vooraf al dat hij het niet zal zijn. Niet in die auto stappen dus. ‘Vervang de gevoelens die je binden aan de psychopaat – liefde, medelijden, haat en schuld – door een afstandelijke gelijkmoedigheid.’ Dit kan wat oefening vergen, Storms zegt het er bij.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden