Hoe is het mogelijk?

Ben Wijnstekers (Feyenoord, 46) en Danny Blind (Ajax, 40) zullen de komende tijd dagelijks denken aan de ploeg die zich niet plaatste....

Er schuift die ochtend liefst 78 interlands aan ervaring binnen. We praten over het WK voetbal en hoe dat straks zal zijn, zonder het Nederlands elftal.

Ben, ook wel Bennie, Wijnstekers, tegenwoordig 'ambassadeur' van Feyenoord, weet hoe dat aanvoelt. Hij keek in 1982 en 1986 naar de eindronden, waar het door hem aangevoerde elftal ontbrak. In de kwalificaties ging het tegen Frankrijk en België mis.

'Dat is het jammerlijke van mijn interlandcarrière geweest. Ik heb geen prijzen gehaald, heb grote toernooien gemist. Daarom blijft die wedstrijd tegen België waarin het fout ging, in negatieve zin hét moment van mijn jaren in het Nederlands elftal.'

Danny Blind, jeugdtrainer bij Ajax, ging wel naar twee WK-toernooien, in 1990 en '94, maar kwam niet aan spelen toe. Eerst gold hij als de back die Berry van Aerle voor zich wist. Vier jaar later, bij het WK in de Verenigde Staten, was Ronald Koeman eerste keuze voor de positie van libero. 'Ik heb daar zelf nooit moeite mee gehad. Ik kijk daar heel anders tegenaan. Het ''ja maar, jij speelde niet'' kwam altijd van anderen.

'Ikzelf heb het allemaal fantastisch gevonden. En inderdaad: mijn interlandcarrière is overschaduwd door mijn clubloopbaan. Maar ik heb van '86 tot '99 in de top gespeeld. Dat waren niet de jaren van: wat was 't pover. Integendeel. We hebben in die jaren steeds een toonaangevende rol gespeeld, of we hadden die moeten spelen op grond van onze kwaliteiten.

'Ik ben er, inclusief mijn reservebeurten, zeventig keer bij geweest. Heb twintig keer op de bank gezeten, bij EK's en WK's. Moet ik dan klagen? Ik had Ronald Koeman voor me. Terecht toch. Met iemand van zulk kaliber voor je, is het niet zo'n probleem.'

Wijnstekers: 'Ik heb gespeeld in het EK van 1980, in Italië. Met Krol en Rep er nog bij, ik vond het fantastisch. Ik was erbij. Verder denk je dan niet. Je bent veel meer met jezelf bezig dan met anderen. Bij die latere uitschakelingen, vooral die tegen België in Rotterdam, dan ben je met het elftal bezig.

'Nu weet ik dat we een mindere lichting hadden die net even wegviel ten opzichte van de grote generatie vóór ons, met Krol en Neeskens, en die na ons, met Van Basten, Gullit, Rijkaard en Koeman. Op die uitschakelingen, zoals die in Parijs waar we twee dagen op het tegenhouden van die vrije trap van Platini hadden gestudeerd en het toch nog misging, werd destijds niet zo fel gereageerd. Nu zijn de reacties scherper, maar het elftal dat het nu vergooid heeft, was ook veel beter dan dat uit mijn tijd.'

Blind: 'Het gaat pijn doen dat we er niet bij zijn. Ik vind het een enorm gemis. Dat je nu objectiever tegen zo'n toernooi aan kunt kijken, dat zegt mij niks. Ik kan het objectief toeschouwen en het oranje petje uit de kast halen goed scheiden. Ik vind die combinatie idealer dan er helemaal niet bij zijn. Ik wil liever ergens achter staan. Enig chauvinisme is ons toch niet vreemd?'

Wijnstekers: 'Ik heb een toernooi als Euro 2000 vooral als supporter beleefd. Het analytische is, ook omdat ik nu weer verder van het trainersvak sta, bij mij ondergeschikt aan het enthousiasme. Ik sta dan in een Rotterdamse kroeg met de andere jongens. Om te beleven, dan kun je je ook helemaal geven. En dan maakt het niet uit hoe ze spelen, als ze maar winnen.

'Dat ze nu ontbreken, dat vind ik heel erg. Ik zal minder kijken. Als Nederland meespeelt, dan ben je ook benieuwd naar andere ploegen. Het kunnen gaande het toernooi toch tegenstanders zijn.'

Blind: 'Je voelt ook pijn als je de selecties van de andere ploegen doorneemt. Dat is dan ook weer typisch Nederlands om zo te denken. Maar het is ook wel de realiteit dat we bij de topacht of topvijf van de wereld horen, als je puur naar de kwaliteit van de spelers kijkt. Maar je bent er niet. Klaar.'

Wijnstekers: 'Hoe laat worden die wedstrijden eigenlijk gespeeld?'

Blind: 'Als VS - Polen 's nachts is, ga ik er mijn bed niet voor uit. Ik ga heel selectief kijken. Voor Frankrijk, Argentinië en Brazilië blijven de clubs in de golftas. Ik ben ook in Japan geïnteresseerd. En ik verwacht veel van Kameroen. Later in het toernooi hoef je niet meer te selecteren. Dan heeft het toernooi zelf al de sterkere ploegen geselecteerd.'

Wijnstekers: 'Het blijft schandalig dat we er met zulke fantastische voetballers niet bij zijn. We hebben steeds gedacht, tot en met die wedstrijd in Dublin, dat het wel goed zou komen. Ik heb dat zelf als speler ook meegemaakt, de gedachte van: het komt wel goed. En dan zit je in je hotelkamer en dan valt de munt: shit, het is voorbij.

'Die gedachtengang overheerste ook bij dit elftal. Het komt wel, het komt wel. Die houding hebben de spelers wel een beetje. Ik noem het geen arrogantie, maar het is wel van: niemand doet ons wat. De ploeg is te laat wakker geschrokken. Toen was het niet meer terug te draaien. Kwestie van mentaliteit? Je kunt mij niet wijsmaken dat als je in het veld staat, dat je niet wilt winnen. Misschien misten ze de hardheid om over het randje te gaan, om iets te forceren. Zoals Keane van Ierland deed. In het Nederlands elftal waren te weinig spelers die dat konden.'

Blind: 'Dat is nou precies waarom wij Nederlanders de naam hebben geen toernooivoetballers te zijn. Zo is deze hele poule verlopen. Als je elke wedstrijd analyseert, en dan laten we mentaliteit of de aanpak van Van Gaal even in het midden, dan is essentieel: dat we juist de dingen nagelaten hebben die we in het verleden ook niet gedaan hebben. Het ontbreekt ons aan het ten koste van alles willen winnen.

'Ik vind dat geen negatief beeld hoor en zeker geen diskwalificatie. Juist de manier waarop wij ons presenteren, waarop wij willen voetballen, heeft ons geen windeieren gelegd. Het heeft ons juist gemaakt tot de ploeg, tot het land waar de hele wereld tegenop kijkt, waardoor ze zeggen: hoe is het toch in godsnaam mogelijk dat jullie er niet bij zijn? Jullie met jullie type voetbal, jullie positieve instelling. Het is echt een ontzettend gemis dat jullie er niet bij zijn. Maar ons type voetbal, op 3-0 jagen in plaats van 2-0 te verdedigen, een tien erbij zetten in plaats van een sloper te brengen, is ons even opgebroken.

'We zijn geen toernooivoetballers. Anders geef je die 2-0 in Portugal niet uit handen. Dat is een toernooiregel: zo'n voorsprong geef je nooit meer weg. Net zoals die twee kansen in het eerste kwartier in Ierland. Ook een regel: die moet je benutten, je krijgt er maar weinig. Het voorbeeld van hoe wij voetballen zat helemaal in deze poule: het niet afmaken, het laten glippen. We geven wel af op Italianen, maar die gaan altijd door. We missen het meedogenloze.'

Wijnstekers: 'Ze zeggen dat het in de voorbereiding losser zou moeten, maar een wijntje drinken deden wij vroeger ook hoor. Misschien zou het iets losser moeten voor een groot toernooi, niet zoals wij door Zwartkruis werden afgeknepen in de aanloop naar het EK'80.'

Blind: 'Wat nou losser? Ze moeten er gewoon voor gaan. Natuurlijk is er veel veranderd, zoals de hele maatschappij is veranderd. Een trainer staat anders voor de groep dan Happel dertig jaar geleden. Van Gaal vraagt alleen maar honderd procent scherpte om tot de optimale voorbereiding te komen. Dat is voor mij nog steeds het beste ingrediënt voor succes hoor. Het zou een diskwalificatie van het beroep profvoetballer zijn, als je zegt: we gaan effe naar het Nederlands elftal, zijn we eventjes uit het keurslijf van de club weg. Dat is toch de omgekeerde wereld.'

Wijnstekers: 'Zo'n uitschakeling had in mijn tijd veel minder impact. Van Gaal is er ernstig op aangevallen, in 1982 kwam Rijvers er makkelijker mee weg. Hij was de man die veel talenten liet doorbreken en werd gehandhaafd. Vier jaar later is Beenhakker ook niet zwaar aangevallen. De beleving van topvoetbal is oneindig veel groter geworden.'

Blind: 'Ik vind dat Van Gaal onrecht is aangedaan, al ben ik de eerste om te zeggen dat je dingen zelf ook in werking kunt stellen, verergeren, verscherpen door je eigen opstelling. Daar hoef ik niet over uit te weiden, dat is duidelijk. Dat ie continu onder vuur ligt, roept Van Gaal over zichzelf af. Dat wegdenkend, maar dat kan niet hoor, vind ik dat de schuld te expliciet bij hem is neergelegd en te weinig bij de spelersgroep die zijn kwaliteit niet heeft uitgebuit en teveel buiten schot is gebleven.'

Wijnstekers: 'Misschien ontbrak binnen de groep de vuist op tafel. Zoals Van Hooijdonk en Bosvelt dat deden bij Feyenoord toen het gedrag van Leonardo hen de keel begon uit te hangen. Die heeft zich hervonden omdat hij op zijn flikker heeft gehad. Dan heb je het over de ideale mix, van oudere spelers die jongeren corrigeren en bij de hand nemen. Vroeger bestond dat veel sterker. Zelfs bij het Nederlands elftal was dat zo. Dan kreeg je als jong ventje te maken met Rijsbergen en Haan en die gaven je op je donder. Daar luisterde je naar en later deed je hetzelfde met de jonkies die dan doorkwamen.'

Blind: 'Ik weet niet of de internationals van tegenwoordig daarmee kunnen omgaan. Er is minder hiërarchie.'

Wijnstekers: 'Ik zou niet weten wie dat bij het Nederlands elftal doet. De jongens zijn gelijkwaardiger. Ik zie Kluivert Van Bommel niet bij zijn shirt je pakken, maar in de voetbaltaal moet toch het nodige gezegd worden. Anders werkt het niet.'

Blind: 'Het heeft met status te maken. Die is er tegenwoordig snel en dat geeft onafhankelijkheid. Dat kan verkeerd vertaald worden.'

Wijnstekers: 'Ik zou als topspeler van nu zeggen: jongens, we zitten allemaal bij topclubs, we hebben het goed. We gaan voor de eer. En dan echt met zijn allen. Dan ben je een vriendenploeg.'

Blind: 'Het is tegenwoordig allemaal gebaseerd op tolerantie. Er is veel meer gemakzucht. We hebben liever geen conflict en laten iedereen zijn gang gaan. Ze willen niks slikken, zelfs niet voor een groot doel. De hiërarchie in elftallen verdwijnt. Ik heb het er met Ronald Koeman (Ajax-coach) en Fred Grim (keeper) over gehad. Men corrigeert elkaar niet meer. Het gebeurt gewoon niet. De enige die nog direct invloed kan hebben op de spelers is de trainer. Door hen doodeenvoudig niet langer op te stellen. Directer kan niet.'

Wijnstekers: 'Een bondscoach zal wel uitleg moeten geven voor zijn keuzes. Dat maakt zijn positie niet makkelijker.'

Blind: 'Daarom ga ik, voor zeker tachtig procent, mee met de gedachte van een man als Aad de Mos die zegt dat een bondscoach ouder moet zijn dan vijftig jaar. Je hebt een voorsprong door die leeftijd. Het creëert afstand. Respect wilde ik eerst zeggen, maar dat was er voor Rijkaard ook. Ik zei in mijn tijd meneer Michels. Er was, ook toen Michels jonger was trouwens, automatisch afstand.'

Wijnstekers: 'Ik keek wel tegen Michels op hoor. Op het enge af. Ik had bij Feyenoord Boskov en Jezek gehad. Die hadden ook dat dwingende over zich. Je denkt wel even voor je iets zegt tegen zo'n oudere coach. Gaat dit niet ten koste van mijn plek, denk je dan.'

Blind: 'Je bent als speler onder zo'n oudere coach scherper en attenter. Bij de A-junioren van Ajax werp ik nu ook een drempeltje op, omdat ik Danny Blind ben. Soms doe ik dat heel bewust, een afstand scheppen in plaats van los en amicaal te zijn. En af en toe moet je als coach niet te peilen zijn, ondefinieerbaar zijn. Van Gaal, hoe goed en close ik ook met hem was, vertoonde dat ook. Aan hem kon je nooit helemaal wennen.'

Wijnstekers: 'Wat Advocaat en Van Hanegem als nieuwe bondscoaches nou precies moeten veranderen, is me niet precies duidelijk. Er is zoveel talent dat je automatisch denkt: die twee zullen er wel iets van maken. Maar dat dachten we van Van Gaal ook.'

Blind: 'Op twee of drie plaatsen moet je het elftal wijzigen. Tachtig procent van het team kan blijven staan. Dat zijn de besten van Nederland. Alleen moeten we wat luchtiger omgaan met dat 4-3-3 verhaal. Nederland is daar te dogmatisch in.'

Wijnstekers: 'Ga maar lekker spelen. Er is zoveel gedoe over tactiek. Feyenoord zou dit jaar met Van Hooijdonk over de flanken gaan spelen, maar de praktijk was dat er geen voorzet kwam en dat de meeste goals door loopacties van Tomasson in het centrum ontstonden.'

Blind: 'Tegenwoordig zijn de besprekingen kort. Een kwartiertje bij de A-junioren. Het meeste effect kun je halen uit je reactie op een verandering bij de tegenstander. Waar liggen de zwakheden van de tegenstander? In die oefenwedstrijd tegen Engeland werd de ruimte tussen de Engelse defensie en het middenveld fantastisch bespeeld door Kluivert. Alleen Van Bommel ging dan nog een keer aannemen. Daarom is hij ook nog geen topper.'

Wijnstekers: 'Het zijn nog relatief jonge spelers. Dat geldt voor Van Nistelrooij, Kluivert, Hofland en Van Bommel. Daar kan met nieuwe talenten nog een mooi, kansrijk elftal uit gebouwd worden. Het zoeken is naar de ideale mix.'

Blind: 'Ik maak me geen zorgen over het aanbod van talent in Nederland. Als je ziet, wat zich de laatste jaren versneld aanbiedt in Nederland: Sprockel, Loovens, Van Persie, Knol, Robben, Van der Vaart, Hofland. Alleen het verspreidt zich veel eerder. Als clubvoetbal lopen we daarom achteruit. We kunnen niet meer smeden. Chivu en Van der Vaart, hoe jong ze ook zijn, gaan Ajax snel verlaten. Je bent als juniorencoach al blij als er twee van jouw selectie nog even met zulke spelers te maken krijgen.

'Maar het is een ander verhaal met het Nederlands elftal. Daar kun je die opeenvolgende kwaliteit wel bundelen. Ons voetbal blijft talent voortbrengen. Het net niet kwalificeren voor het WK doet niets af aan de kwaliteit van het Nederlands voetbal.

'Ik ben er nog steeds van overtuigd dat die er is en er weer gaat komen.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden