ANALYSE

Hoe is de nieuwe Charlie Hebdo?

De nieuwe Charlie Hebdo - verschenen in een oplage die anders in een jaar amper gehaald wordt - zou je een nummer over vriendschap kunnen noemen. Enerzijds over de tien, twaalf vrienden die de redactie bij de aanslag verloor. Anderzijds over de vele miljoenen 'vrienden' die daarvoor in de plaats kwamen. Aan het ongemak daarover geeft de redactie - of wat daarvan over is - op zeer geïnspireerde wijze uiting.

Beeld afp

'De Charlie Hebdo die we gaan maken krijgt een oplage van een miljoen exemplaren. De omvang wordt gehalveerd: geen zestien maar acht pagina's dit keer.' Dat zei tekenaar Willem vrijdag nog in Parijs. Kennelijk boorden de resterende redactieleden onvermoede krachten aan. De nieuwe Charlie heeft de gebruikelijke omvang - zij het dat het volgende nummer pas over twee weken verschijnt. Wonderlijker nog: ook de vermoorde redactieleden leveren bijdragen: van Cabu, Charb, Wolinski en Tignous lag er kennelijk nog wat op de plank. Van econoom Bernard Maris is een rubriek geplaatst, net als van psychiater Elsa Mayat. Ze schrijft over hoe de ander lief te hebben, ondanks verschillen.

Screenshot van de nieuwe uitgave van Charlie Hebdo.Beeld Charlie Hebdo

Fragment uit de rubriek: En bref (In het kort) van Zineb El Rhazoui (pagina 10)

‘Allah Akbar! Dat was de oorlogskreet van Charb (de vermoorde hoofdredacteur, red.). Dat was zijn groet in mails en per sms: ‘Allah Akbar! Kun je je stuk morgen inleveren, graag? Op een dag hebben we dat gesprek op de krant gehad, gewoon om te lachen: Charb, hou op met dat te roepen. Op de dag dat ze komen om je af te slachten, weten we niet of het een grap is.’ En het is gekomen. We wisten, bij Charlie, dat humor iets heel ernstigs is.'

'Alles is vergeven' zegt een huilende Mohammed op de omslag. De achtergrond is groen, kleur van de hoop. Ook tekenaar Luz moest huilen toen hij zijn tekening voor de tv-camera's presenteerde en vertelde hoe die uit zijn tenen moest komen. Want alles is vergeven, maar aan wie: aan de gedode tekenaars, aan de moordenaars? Of zijn het de overlevenden die Mohammed vergeven? Luz laat raden naar zijn bedoelingen, wat prachtig aansluit bij de staat van verwarring die na de aanslagen heerst.

Het is meteen de enige keer dat de profeet in dit nummer figureert. Wel duiken veel terroristen op, al dan niet met vliegen rond het hoofd. Ook zijn er jihad-recruten, staatshoofden, betogers en maagden om zich vrolijk over te maken. Veel collega's nemen in woord of beeld afscheid van de vermoorde tekenaars. Er zijn er ook die, zoals Willem, een heel ander onderwerp kiezen: tatoeages, Pierre & Gilles, de geschiedenis van België.

Nieuwe vrienden

Bijzonder, ook in het licht van de discussies in Nederland, is het fragment uit een interview met de vermoorde hoofdredacteur Charb, verschenen in 2011, na de vorige aanslagen op de redactie. Mensen vinden nu dat de gematigde moslims moeten reageren, zegt hij daar. Maar er zijn geen gematigde moslims. Er zijn hooguit mensen die de islam aanhangen. Ze zijn citoyen, net als ik.

Fragment uit Je m’inquiète (ik maak me zorgen), interview met Charb uit 2011, na de aanval met brandbom op de redactie (pagina 14)

‘Mensen maken zich zorgen omdat gematigde moslims niet reageren. Er zijn geen gematigde moslims in Frankrijk. Er zijn helemaal geen moslims. Er zijn mensen die de islam aanhangen, die ramadan respecteren zoals ik Kerst kan vieren en kalkoen kan gaan eten bij mijn ouders. Maar ze hoeven zich niet meer dan anderen tegen de radicale islam te verzetten als gematigde moslim, want ze zijn geen gematigde moslim. Ze zijn citoyen. En als citoyen handelen ze, kopen ze Charlie Hebdo, manifesteren ze aan onze zijde, stemmen ze tegen de idioten van rechts. Waar ik echt de pest aan heb, is dat ze altijd als gematigde moslim ondervraagd worden.’

De vele nieuwe vrienden die sinds vorige week het Je suis Charlie aanheffen, zijn niet alleen een bron van troost, maar ook van vrolijkheid of zelfs wantrouwen. Arnold Schwarzenegger is zo'n nieuwe vriend. 'Conan de Barbaar die een abonnement neemt', schrijft Thoret in de rubriek Cultuur. 'Dat is toch alsof Ribéry de complete Pleiade reeks (luxe uitgave van Franse klassieken, red.) bestelt.' Ook tekenaar Luz heeft zijn twijfels. Hij tekent de miljoenen gewone mensen die de straat opgingen met spandoeken: Je suis Charlie. En schrijft daaronder: 'Maar tot wanneer?' 'We accepteren alle vrienden', schrijft Gérard Biard in zijn voorwoord. 'De tijd ontbreekt een selectie te maken. Zij die echt aan onze kant staan, danken we. En al die anderen? Daar hebben we schijt aan.'

De presentatie van de cover van Charlie Hebdo, gistermiddag.Beeld afp

Bangladesh

Gewoontegetrouw staan achterop de covers 'waaraan u bent ontsnapt' - de andere inzendingen voor de voorpagina. Vooral Catherine is sterk: ze tekende de arbeiders in Bangladesh, die de T-shirts met Je suis Charlie naaien. Daarbij de tekst: 'Met heel ons hart zijn we bij jullie.' Zo maakt Charlie Hebdo met vooruitziende blik een lange neus naar al degenen die nu honderd euro voor dit nummer durven te vragen.

Deze Charlie Hebdo van 14 januari 2015, nummer 1178 sedert de oprichting, zal buitengewoon veel lezers bereiken die voor het eerst geconfronteerd worden met een vorm van humor die hen wellicht vreemd voortkomt: hard, soms cynisch, rücksichtslos en met een diepe argwaan tegen alles wat naar religie en autoriteiten zweemt. Humor die door de moorden van een week geleden een grotere verspreiding dan ooit krijgt.

Screenshot van de laatste uitgave van Charlie Hebdo.Beeld Charlie Hebdo

Fragment uit l'Apéro (vooraf) van Gérard Biard (pagina 2 en 3)

'Al die miljoenen anonieme mensen, al die instellingen, al die staatshoofden en regeringsleiders, al die politici, intellectuelen en mediafiguren, al die religieuze hoogwaardigheidsbekleders die deze week hebben gezegd: ik ben Charlie - ze moeten weten dat dat ook betekent: ik ben laïcité (scheiding van kerk en staat, red.). We zijn er van overtuigd dat dit voor de meeste mensen die ons steunen vanzelf spreekt. De anderen mogen het zelf uitzoeken.

Een laatste belangrijk ding nog: Wij willen een boodschap sturen aan paus Franciscus die - hij ook - Charlie is, deze week. We accepteren alleen dat de klokken van de Notre-Dame ter onzer ere worden geluid als het Femen is die hen laat klinken.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden