Hoe ik bij de Volkskrant werd ontslagen en Ben de Graaf mij redde

Beweringen & bewijzen

Beeld de Volkskrant

In Buitenhof toonde historica Jolande Withuis begrip voor geheime diensten, wanneer zij met behulp van informanten mensen volgen die vijanden zijn van de democratie. Als een van de vrienden van Mohammed B. de AIVD op de hoogte had gesteld, was Theo van Gogh nooit vermoord, zei Withuis.

Zij zat zondag in Buitenhof vanwege haar boek Raadselvader. Kind in de Koude Oorlog, dat gaat over haar eigen vader Berry (Berend) Withuis. Die werd bijna een leven lang gevolgd door de BVD - de voorloper van de AIVD - omdat hij een gestaalde communist was. Jolande heeft veel materiaal uit de BVD-archieven mogen inzien en zij kan zich de belangstelling voor haar vader wel voorstellen.

Raadselvader is een boek over een onbeantwoorde liefde van een dochter voor haar vader. Die had weinig oog voor zijn familie. Des te meer oog had hij voor de mensheid, aan wie het paradijs van de arbeidersklasse moest worden geopenbaard. Berry Withuis was lid van de CPN en lange tijd journalist bij het communistische dagblad De Waarheid.

De partij was alles, de partij had altijd gelijk. De partij werd geleid door Paul de Groot, de man die volgens de afvallige Gerard Reve gezegend was met een mond als een 'varkensvagijn'. De partij ontving haar directieven rechtstreeks uit Moskou.

Een ware communist wil sterven voor de partij, hij zou - als het moest - zelfs zijn eigen vrouw en kinderen aangeven. Op een keer zei Berry Withuis tegen zijn schaakvrienden dat zij, wanneer de communisten aan de macht zouden komen, ongetwijfeld tegen de muur zouden worden gezet. Een grapje, maar met een serieuze ondertoon. Zo stond men toen tegenover elkaar.

De communist Daan Goulooze, die in concentratiekamp Sachsenhausen werd gered door de renegaat Joop Zwart, verklaarde plechtig dat deze daad Zwart later niet zou vrijwaren voor het nekschot, maar dat hij hem als dank wel zijn laatste sigaret zou presenteren. Dat was geen ironie. Waar gehakt wordt, vallen nu eenmaal spaanders.

Jolande Withuis groeide op in een gezin dat voortdurend onder verdenking stond. Nooit je naam noemen aan de telefoon. Nooit door de telefoon afspraken maken. Door de argwaan was er binnen het gezin geen plaats voor liefde en tederheid. Niet de mens, maar de mensheid moest worden gered.

De omslag kwam in 1956, toen Sovjet-tanks Hongarije binnenstommelden. De Waarheid moest daarna drastisch bezuinigen en noodgedwongen wendde Berry Withuis zich tot zijn andere liefde: het schaakspel.

In korte tijd werd hij perschef van allerlei schaaktoernooien. Wie Botwinnik, Tal of Keres wilde uitnodigen, kon niet om Withuis heen, want als communist had hij een directe lijn met de schaakbond in Moskou. Jaarlijks organiseerde hij de V&D-simultaanseances, waarvoor de Russische schaakhelden naar Nederland kwamen. Dat was beslist uniek te noemen.

Tegelijkertijd bouwde hij bij Nederlandse bladen een heel imperium op van schaakverslaggeving en schaakrubrieken. Hij schreef voor de Volkskrant, het Algemeen Dagblad, Vrij Nederland en voor tal van provinciale kranten. Hij gaf boekjes uit en bulletins, hij was de Raspoetin van het schaakspel geworden.

En toen kwam Ben de Graaf, chef-sport van de Volkskrant. Je kunt alles van Ben de Graaf zeggen, maar hij was beslist geen communist. En hij vond die stukjes van Withuis oubollig. Hij wilde iemand anders, jong, niet iemand die in contact stond met het Kremlin, hij vroeg mij. Omdat ik vond dat er best een snipper van het Withuis-imperium af kon, zei ik ja en dat was natuurlijk tegen het linkerbeen van Berry. Die liet het er niet bij zitten, te meer omdat ik kwam uit het Parool-nest dat werd bevolkt door renegaten als Carmiggelt, De Kadt, Goedhart en de vader & zonen Van het Reve.

Withuis vroeg belet bij Euwe. U moet zich even indenken wie prof. dr. Max Euwe toen was. Hij was de wereldkampioen, de grand maître - 'gij Grote en Goede', zoals Donner zei - Euwe was gewoon God. En God schreef nu een brief aan de hoofdredacteur van de Volkskrant, waarin hij zich afvroeg hoe men het in zijn hoofd kon halen de briljante Withuis terzijde te schuiven ten gunste van een ventje dat geen pion van een paard kon onderscheiden.

Een paar dagen later werd ik bij Jan van der Pluijm ontboden, de toenmalige hoofdredacteur van de Volkskrant. Binnen drie minuten was ik ontslagen en stond ik verbouwereerd op straat.

Hoe hij het voor elkaar heeft gekregen, weet ik nog steeds niet, maar twee maanden later kreeg ik bericht van Ben de Graaf dat er een schaaktoernooi aankwam en dat ik dat moest verslaan. Ik dank Ben daarvoor tot mijn laatste sigaret.

Raadselvader van Jolande Withuis kan ik u van harte aanbevelen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.